Nazaret

Nazaret (hebréu: נָצְרַת, Natzeret; n'árabe الناصرة, an-Nāṣirah), ciudá asitiada nel Distritu Norte d'Israel, nes estribaciones meridionales de los montes de la Baxa Galilea, a 10 km al norte del monte Tabor y a 23 km al oeste del mar de Galilea. Anguaño ye la ciudá con mayor población árabe d'Israel, con una población calculada nunos 72 500 habitantes al 30 de xunu de 2010,[1] un 40% de los cualos son de creencia cristiana y el restu musulmanes (60%).[2][3][4] Tratar d'una ciudá de relevancia pa los cristianos por cuenta de que, según los evanxelios canónicos, los años de la vida privada de Xesús trescurrieron ellí.

Xuntu a Natzrat Illit, forma un nucleu urbanu de 115 924 persones, na so mayoría de cultura xudeo-cristiana (52 %) y una considerable minoría islámica (48 %).[5][6]

Nazaret
Habsora from selezian
Nazareth COA
Alministración
PaísBandera de Israel Israel
Tipu entidá ciudá
Nome oficial נצרת
الناصرة
Nome llocal נצרת
الناصرة
Xeografía
Coordenaes 32°42′08″N 35°17′52″E / 32.702103°N 35.29785°ECoordenaes: 32°42′08″N 35°17′52″E / 32.702103°N 35.29785°E
Nazaret is located in Israel
Nazaret
Nazaret
Nazaret (Israel)
Superficie 14.123 km²
Altitú 290 m
Demografía
Población 83 400 hab. (2019)
Densidá 5905,26 hab/km²
Más información
Fundación 2200 e. C.
Estaya horaria UTC+02:00 y UTC+03:00
www.nazareth.muni.il/

Toponimia

El nome griegu de Nazaret (Ναζαρέθ) apaez per primer vegada nos evanxelios nel testu de Mateo que diz asina se cumplió lo que foi dichu polos profetes, qu'había de ser llamáu Nazarenu (ναζωραιος) (Mateo 2:22-23).[7]

Un puntu de vista creíble ye que Nazaret y el so xentiliciu, “nazarenu” (Ναζωραῖος), son una adaptación normal d'un términu griegu que reconstrúi una hipotética pallabra aramea, que s'atoparía tamién nel raigañu de la pallabra con que dellos escritos rabínicos posteriores moteyaron a Xesús.[8] Esta pallabra apaez doce veces nos manuscritos griegos sobrevivientes del Nuevu Testamentu, 10 vegaes como Nazaret o Nazareth,[9] y dos comos Nazará. Los dos primeres formes retienen terminaciones femenines comunes nos topónimos de Galilea.[10] Les variantes menores, Nazarat y Nazarath tamién tán confirmaes.[11] La forma Nazará (Ναζαρά) podría ser la forma más antigua del nome en griegu, que se remonta al supuestu documentu Q. y atópase en Mateo 4:13 y Lucas 4:16.

Dellos estudiosos cuestionaron una rellación ente "Nazareth" y los términos "Nazarenu" y "Nazōraeno" por razones llingüístiques,[12] ente que dalgunos afirmen la posibilidá de la rellación etimolóxica "dada la idiosincrasia del araméu de Galilea".[13]

Tradicionalmente interpretóse esti xentiliciu referíu a Xesús en Mt 2:22-23 como un xuegu de pallabres, según la opinión, ente otros, de San Jerónimo, posiblemente derivada de la pallabra hebrea נצר (natser, trescritu Nazer), que significa "biltu", n'alusión a cierta profecía d'Isaías en que llama al Mesíes Va Salir una vara del tueru de Isaí y un renuevu (Neser) retoñará de los sos raigaños (Isaías 11:1).

Distintos derivaos d'esti vocablu usar nel llibru d'Isaías como alusión mesiánica y tradúcense según el contestu como "retueyu", "renuevu", "caña", "flor" o "anuevo"; o como dalguna conxugación de xixilar, guardar, reparar, defender, arrodiar, caltener (del peligru) o esconder. Esti postreru significáu pa «Nazaret» podría deducise de Isaías 65:4 y correspondería con qu'esti versículu referir a qu'aquellos que s'escuenden viven ente tumbes, pos mui cerca de Nazaret y sol actual cascu urbanu, atópase una antigua necrópolis.

Sicasí, nun queda claro en concretu a qué xuegu de pallabres proféticu fai alusión esti testu. Especulóse que puede referise a'l costume xudía de consagrase a Dios por un periodu y dexase el pelo en signu d'esa consagración, absteniéndose de bébores alcohóliques, rellaciones sexuales, etc. A esi tipu de consagración llamábase "nazareato", como'l casu de Sanzón: Porque, he ende, vas concebir y vas tener un fíu y nunca-y afaitarán la cabeza: porque'l neñu va ser un Nazareo (נָזִיר Nazir: separáu, que s'estrema, consagráu) delantre de Dios, dende la matriz y va empezar a lliberar a Israel de les manes de los Filisteos (Xueces 13:5).

D'estes formes, l'autor del evanxeliu de Mateo puedo acomuñar les pallabres d'estos testos veterotestamentales al nome de la ciudá de Nazaret que'l so nome pudo habese aniciáu del mesmu raigañu fonética.

Nazareth-10-St Josephs Church
La ilesia de San José

Historia

Escavaciones arqueolóxiques na ciudá de Séforis, a 6 km del actual allugamientu de Nazaret, documentaron restos arqueolóxicos del Paleolíticu mediu (qu'inclúin pedernales realizaos col métodu Levallois) y de la cultura Yarmukian.[14] Tamién s'atoparon restos del Neolíticu precerámico B y de la Edá del Cobre media.[15] La evidencia de restos de cerámica indicó que'l sitiu de Séforis foi habitáu mientres la Edá del Fierro (1000-586 a. C.), y que puede verificase una ocupación real y diversu trabayos de construcción dende'l sieglu IV a. C., col periodu helenísticu.[16]

L'orixe de Nazaret caltién ciertu discutiniu, porque nun ye mentada por historiadores o xeógrafos del primer sieglu de la era común. Frank Zindler, antiguu presidente de la organización Ateos d'América, escribió que Nazaret nun se menta nel Antiguu Testamentu, nin nes epístoles de Pablo de Tarsu, nin nel Talmud —onde se citen otres 63 ciudaes de Galilea—, nin na obra de Flavio Josefo.[17] Ente los años 66-73 de la era común, l'historiador xudeorromano Flavio Josefo, nel contestu de la Primer guerra xudeo-romana fixo referencies a la Galilea del sieglu I (una rexón d'unos 4000 kilómetros cuadraos), la rexón onde anguaño s'atopa Nazaret. Nellos, Josefo menta 45 ciudaes y aldegues, pero Nazaret nun ta incluyida. La ciudá que menta más cercana a la localización actual de la ciudá ye «Japha» totalmente destruyida nel añu 67 polos romanos por cuenta de la guerra. Según Josefo, les víctimes d'aquella destrucción, que xubiríen a 15 000, posiblemente fueron soterraes nel llugar de l'actual Nazaret. Escavaciones feches nesa ciudá amuesen la esistencia d'una necrópolis. Según John P. Meier, Nazaret yera «un llugar insignificante asitiáu nos montes de la Baxa Galilea, un pueblu tan escuru que nunca lo menten l'Antiguu Testamentu, Josefo, Filón, nin la lliteratura temprana de los rabinos, nin los pseudepigrapha del Antiguu Testamentu».[18] Según Gregory Jenks, esta falta de mención nun demuestra que Nazaret nun esistiera nel sieglu I, o inclusive que fuera desconocida pa Josefo. Sicasí, suxure que Nazaret nun participó na primer guerra xudeo-romana, y que yera un llugar tan insignificante que Josefo nun tenía razones pa mentala.[19]

Cronológicamente falando, ye nos evanxelios onde apaez citada per primer vegada hasta nuna docena d'ocasiones, como se señaló enantes.[20] Anque Lucas 1:26 llamar «ciudá y describir abondo grande ya importante como pa tener una sinagoga (Lucas 4:16), en realidá sería una aldega probe que debió tola so importancia posterior al fechu cristianu.[21] El nome de nazarenos dáu a los cristianos del sieglu I yera ensin duldes irónicu y despreciatible, y en tal sentíu'l nome de Xesús acompañar col títulu «de Nazaret», un llugar escuru qu'en nada lo favorecía, tal lo señalao por Raymond Y. Brown.[22]

L'arqueólogu estauxunidense James F. Strange señaló: «Nazaret nun se menta n'antigües fontes xudíes antes del sieglu III Y.C. Esto probablemente reflexa la so falta de protagonismu, tantu en Galilea como en Judea».[23] Strange calculó la población de Nazaret a principios del sieglu I nuna cifra «hasta un máximu d'aprosimao 480» persones.[24] En 2009, l'arqueólogu israelín Yardenna Alexandre escavó restos arqueolóxicos en Nazaret que podríen datar de la dómina de Xesús nel periodu romanu tempranu. Alexandre dixo a la prensa: «El descubrimientu ye de suma importancia, yá que revela per primer vegada una casa del pueblu xudíu de Nazaret».[25] Otres fontes indiquen que, posiblemente, mientres el tiempu de Xesús, Nazaret tenía una población d'unos 400 habitantes y un bañu público, que yera importante pa propósitos cívicos y relixosos.[26]

Les primeres referencies a «Nazaret» que se conocen, amás de los evanxelios (sieglu I d. C.), provienen de trés teólogos ya historiadores cristianos: Sestu Xunetu Africanu fecháu alredor del añu 221 d. C.[27] Oríxenes (c. 185-254 d. C.) denominándo la ciudá como «Nazar» y «Nazaret».[28] Finalmente, Eusebio fai referencia del asentamientu de Nazara. (c. 275-339 d. C.)[29] Esiste tamién evidencia epigráfica na sinagoga de Cesárea Marítima sobre Nazaret datada n'IV d. C. sobre eventos, posiblemente, del sieglu II d.C.[30]

Ocupada polos perses nel 614 y polos árabes nel 634, Nazaret siguió siendo llugar de pelegrinación. Nel sieglu XII, tres la ocupación polos Cruciaos, Nazaret camudó de manos delles vegaes. En 1099 el príncipe normandu Tancredo, llugarteniente de Godofredo de Bouillón, fixo edificar una suntuosa catedral y alzó a Nazaret a sede episcopal. Finalmente, el pobláu foi afaráu pol sultán Baibars en 1263 y la rexón quedó afarada mientres los siguientes 400 años.

Miryam
La fonte de María.

A la fin del sieglu XVII sobre los restos d'otros trés ilesies, foi construyida la ilesia ortodoxa griega de l'Anunciación, que tien una cripta con un pozu d'agua, orixe de la Fonte de María, asitiada na cai principal de Nazaret y conectada a un acueductu. D'alcuerdu delles tradiciones, foi en dicha fonte onde'l arcánxel Gabriel apaecer por primer vegada ante María.

En 1620 los franciscanos consiguieron del emir drusu Fakhred-Din permisu pa establecese, nos restos del antiguu santuariu onde se supón vivíó María pelos díes de l'Anunciación, y llograron autorización en 1730 pa edificar una ilesia católica. La estructura foi ampliada en 1877 y dafechu baltada en 1955, pa dexar la construcción de l'actual basílica, entamada pol arquiteutu Giovanni Muzio, que foi consagrada en 1964 pol papa Pablo VI. Mientres la baltadera de l'antigua estructura, en 1955, realizáronse los actuales estudios arqueolóxicos por arqueólogos católicos.

Dende 1950 Israel alzó una nueva ciudá amiesta denomada Natzrat Illit (נצרת עילית, Alta Nazaret) qu'exerz de capital del Distritu Norte d'Israel, habitada principalmente por población xudía y cristianos.

Güei más d'un millón de visitantes (casi la metá de los turistes que lleguen a Israel) lleguen a Nazaret. Los sos templos cristianos son reconocíos como "el mayor centru temáticu d'Oriente Mediu".

Estudios arqueolóxicos

Como se mentó, mientres la baltadera de la ilesia católica de Nazaret en 1955 col fin d'ampliala, realizáronse estudios arqueolóxicos na ciudá. Ente 1955 y 1960 el sacerdote franciscanu Bellarmino Bagatti publicó'l descubrimientu de numberoses cueves y oquedades, la mayoría baltes de la Edá de Bronce afeches como cisternes p'agua, como depósitos de granu o d'aceite. Esti descubrimientu foi reportáu como "l'aldega de Xesús, María y José" imprimiéndo-y connotaciones relixoses faciendo del estudiu daqué posiblemente pocu oxetivu. Poques fueron les evidencies d'asentamientos humanos amás de la necrópolis yá mentada.

Nel periodu de 1996-1997, Stephen Pfann —direutor del Departamentu d'Estudios Bíblicos y Hestoria de la University of the Holy Land— empecipió una investigación de terraces agrícoles en terrenes del hospital de Nazaret. Sicasí foi tan poco la evidencia atopada por esti investigador que lo llevó a concluyir que "Nazaret yera diminuta, con dos o tres clan viviendo en 35 cases sobre una área de 2,5 hectárees".

La referencia epigráfica más antigua que se tien sobre Nazaret correspuende a un fragmentu de mármol atopao en 1962 na sinagoga de Cesárea Marítima, datáu ente'l sieglu II y l'IV, que la so trescripción diz:[30]

La décimu octava división sacerdotal (llamada) Hapizzes, alcontráu en Nazaret.

Posiblemente fai referencia a una de les families de sacerdotes del templu (estremaes en 24 "divisiones") que migraron depués de la Rebelión de Chigre Kojba nel periodu de Adriano nel añu 135.

Según Brown y Meier, les investigaciones arqueolóxiques indiquen que'l pueblu foi de cutio ocupáu dende'l sieglu VII e.C.[20][18]

Muséu Arqueolóxicu de Nazareth

El Muséu ta allugáu na zona norte de la Basílica de l'Anunciación. Caltien una colección de pieces topaes mientres les investigaciones arqueolóxiques.[31]

Iglesias

Nazaret ye'l llar de decenes de monesterios ya ilesies, munches d'elles na Ciudá Vieya.

Ilesies católiques

  • La Basílica de l'Anunciación ye la ilesia católica más grande d'Oriente Mediu. Na tradición católica, marca'l llugar onde'l Arcánxel Gabriel anunció la futura nacencia de Xesús a la Virxe María (Lucas 1: 26-31).
  • La Ilesia Sinagoga ye una ilesia greco-católica melquita nel llugar tradicional de la sinagoga onde Xesús pedricó (Lucas 4).
  • La Ilesia de San José marca'l llugar tradicional pal taller de San José.
  • La Ilesia de la Mensa Christi, dirixida pola orde relixosa franciscana, conmemora'l llugar tradicional onde Xesús cenó colos Apóstoles dempués de la so Resurrección
  • La Basílica de Xesús Adolescente, dirixida pola orde relixosa de los salesianos, nel visu de la llomba qu'apodera la ciudá dende'l norte.
  • La Ilesia de La nuesa Señora de la Medrana marca'l llugar onde se diz que María vio a Xesús ser lleváu a un cantil pola congregación de la sinagoga "Camín de Xesús"
  • La Ilesia greco-católica de Nazaret, ye un templu católicu de ritu bizantín (Ilesia greco-católica melquita) que s'atopa nel norte de la ciudá de Nazaret

Ilesies ortodoxes

  • La Ilesia de San Gabriel ye un sitiu ortodoxu griegu alternativu pa l'Anunciación.

Ilesies anglicanes

  • La Ilesia de Cristu ye una ilesia anglicana en Nazaret.


La ruta de pelegrinación conocíu como'l senderu de Xesús conecta munchos de los sitios relixosos en Nazaret nun senderu de 60 km (37 milles) que termina en Capernaum.

Personalidaes relevantes de Nazaret

  • Xesús de Nazaret
  • Xosé de Nazaret
  • Ignatius Ghattas, obispu de la ilesia Melkita.
  • Azmi Bishara, políticu israelín.
  • Dudu Aouate, futbolista israelín.
  • Elia Suleiman, direutor de cine, guionista y actor israelín.

Ciudaes hermanaes

  • Nuevu Brandeburgu, Alemaña.

Ver tamién

  • Cristianismu n'Israel

Referencies

  1. Israel Central Bureau of Statistics (ed.): «Table 3: Population of Localities numbering above 2,000 residents» (30 de xunu de 2010). Consultáu'l 13 d'ochobre de 2013.
  2. King-Irani, Laurie (Spring 1996). «Review of "Beyond the Basilica: Christians and Muslims in Nazareth"». Journal of Palestine Studies 25 (3). doi:10.1525/jps.1996.25.3.00p0131i.
  3. Dumper, Michael; Stanley, Bruce Y.; Abu-Lughod, Janet L. (2006). Cities of the Middle East and North Africa: a historical encyclopedia. ABC-CLIO, 273–274. ISBN 9781576079195.
  4. Kanaaneh, Rhoda Ann (2002). Birthing the nation: strategies of Palestinian women in Israel. University of California Press, 117. ISBN 978-0-520-22379-0.
  5. http://www.cbs.gov.il/publications16/local_authorities14_1642/pdf/314_7300.pdf
  6. http://www.cbs.gov.il/publications16/local_authorities14_1642/pdf/318_1061.pdf
  7. Ναζαρηνός ("Nazarenu") y les sos variantes atópase en Mc. 1:24; 10:47; 14:67; 16:6; Lc 4:34 y 24:19. Ναζωραῖος ("Nazōraeno") y les sos variantes atópase en Mt 2:23; 26:71; Lc 18:37; Jn 18:5, 7; 19:19; y seis veces en Fechos de los Apóstoles.
  8. Según la pallabra Nôṣri el xentiliciu usáu pa Xesús polos escritores del periodu tanaíta, que correspondería a la pallabra hipotética del araméu “Nōṣrāyā”, y al so deriváu “Neṣōrāyā”, que deriva de la mesma a la so natural adaptación en griegu: Nazoraios. G. F. Moore, ‘Nazarene and Nazareth,' en The Beginnings of Christianity 1/1, 1920 pp.426-432
  9. Evidencia testual suxure qu'esta forma ye una enmienda fecha mientres el Segundu procesu d'estandarización sinóptica. (Shawn Carruth, James McConkey Robinson, Christoph Heil, “Q 4:1-13, 16: The Temptations of Jesus: Nazara”, p.395.
  10. Carruth, Shawn; Robinson, James McConkey; Heil, Christoph (1996). “Q 4:1-13,16: the temptations of Jesus : Nazara”. Peeters Publishers. p. 415. |ISBN=90-6831-880-2|
  11. Nazarat/Nazarath ta atestiguáu nunos pocos manuscritos griegos, ente que les versiones siríacas lleen Nazarath. “Q 4:1-13,16: The Temptations of Jesus : Nazara”, p.402.
  12. Por casu, Cheyne en 1899 [Enciclopedia Bíblica, "Nazareth"]; Lidzbarski [Kittel p. 878]; Kennard [JBL 65:2,134 ff.]; Berger [Novum Test. 38:4,323], y munchos otros.
  13. S. Chepey, "Nazirites in Llate Second Temple Judaism" (2005), páx. 152, refiriéndose a W. Albright, G. Moore, y H. Schaeder.
  14. Barzilai, Omry; Vardi, Yá'aqov; Liran, Roy; Yegorov, Dimitry; et a.. «Nahal Zippori, the Eshkol Reservoir–Somekh Reservoir Pipeline». Hadashot Arkheologiot 125. http://www.hadashot-esi.org.il/Report_Detail_Eng.aspx?id=2305&mag_id=120.
  15. Barzilai, O.. «‘En Zippori: Preliminary Report». Hadashot Arkheologiot 122. http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.aspx?id=1547&mag_id=117.
  16. Fischer, Alysia (2008 allugamientu=Lanham, Maryland). Hot Pursuit: Integrating Anthropology in Search of Ancient Glass-blowers. Lexington Books, 40. ISBN 978-0-7391-0960-1.
  17. Zindler, Frank. «Where Jesus never walked» (n'inglés). American Atheist. «Nazareth is not mentioned even once in the entire Old Testament, nor do any ancient historians or geographers mention it before the beginning of the fourth century. The Talmud, although it names 63 Galilean towns, knows nothing of Nazareth. Josephus, who wrote extensively about Galilee (a region roughly the size of Rhode Island) and conducted military operations back and forth across the tiny territory in the last half of the first century, mentions Nazareth not even once — although he does mention by name 45 other cities and villages of Galilee. This is even more telling when one discovers that Josephus does mention Japha, a village which is just over a mile from present-day Nazareth!».
  18. 18,0 18,1 Meier (1998). Un xudíu marxinal. Nueva visión del Xesús históricu. Tomu I: Los raigaños del problema y personar. Estella (Navarra): Verbu Divín, 279 y 310.
  19. Jenks, Gregory (2014). «The Quest for the Historical Nazareth», en Ellens, J. Harold: Bethsaida in Archaeology, History and Ancient Culture. Cambridge Scholars Publishing, 258. ISBN 978-1-4438-5364-4.
  20. 20,0 20,1 Brown, Raymond Y (1982). investigaciones+arqueol%C3%B3gicas+demostraron++que+foi+ocupada+de cutio+dende+el sieglu%22&hl=en&sa=X&vei=0ahUKEwi6hebo7qjYAhVElpAKHX7LA8QQ6AEIJTAA#v=onepage&q=%22Anque%20les%20investigaciones%20arqueol%C3%B3gicas%20han%20demostráu%20que%20foi%20ocupada%20de cutio%20dende%20el%20sieglu%22&f=false La nacencia del Mesíes. Ediciones Cristiandad, 209. ISBN 84-7057-302-0. «Anque les investigaciones arqueolóxiques demostraron que foi ocupada de cutio dende'l sieglu VII e.C., Nazaret nunca ye mentada en nengún escritu xudíu pre-cristianu. [...] De los dolce vegaes que la atopamos nel NT, diez apaez como «Nazaret» [...] y dos comos «Nazarā» (Mateo 4:13; Lucas 4:16).»
  21. Testa, Y. «L'apporto delle iscripzioni nazaretane». Rev. Bibl. 16.
  22. Brown, Raymond Y (1982). adversarios+burllar de+que+Jes%C3%BAs+fora+de+Nazaret+de+Galilea,+un llugar escuru+que+en+nada+favorec%C3%ADa+el so+orixe+dav%C3%ADdico+y+divín%22&hl=en&sa=X&vei=0ahUKEwiS9JKE7ajYAhVFipAKHbPfAyEQ6AEIJTAA#v=onepage&q=%22Los%20adversarios%20se%20burllaben%20de%20que%20Jes%C3%BAs%20fuera%20de%20Nazaret%20de%20Galilea%2C%20un%20llugar%20escuru%20que%20en%20nada%20favorec%C3%ADa%20el so%20orixe%20dav%C3%ADdico%20y%20divín%22&f=false La nacencia del Mesíes. Ediciones Cristiandad, 179-180. ISBN 84-7057-302-0. «Los adversarios burllar de que Xesús fora de Nazaret de Galilea, un llugar escuru qu'en nada favorecía'l so orixe davídico y divín. [...] En Juan 1:45-46, cuando se describe a Xesús como aquel de quien escribió Moisés na llei y nos profetes, Natanael retruca: "¿De Nazaret puede salir daqué bonu?" En 7:52, los fariseos retruquen a los partidarios de Xesús: "Estudia (les escritures) y vas ver que de Galilea nun puede salir un profeta.»
  23. Strange, James F. (1992). «Nazareth», en Freedman, David Noel: Anchor Bible Dictionary, v. 4: K-N. Nuevu York: Doubleday.
  24. Y. Meyers & J. Strange, Archaeology, the Rabbis, & Early Christianity Nashville: Abingdon, 1981
  25. Israel 21c Innovation News Service (23 d'avientu de 2009). «House from Jesus' time excavated».
  26. Korb, Scott (2010). Life in Year One. Nuevu York: Riverhead Books, 109. ISBN 978-1-59448-899-3.
  27. Eusebio Ecclesiastical History, 1,vii,14, citáu en Carruth, ibid. p.415.
  28. Comment. In Joan. Tomus X (Migne, Patrologia Graeca 80:308–309.
  29. Nazareth. The Catholic Encyclopedia, 1911.
  30. 30,0 30,1 Avi-Yonah, M.. «A List of Priestly Courses from Caesarea». Israel Exploration Journal 12 (2). http://www.jstor.org/stable/27924896. Consultáu 'l 25 d'avientu de 2015.
  31. www.nazaret-es.custodia.org Santuariu Nazareth

Bibliografía

  • (2006) Jesus and archaeology (n'inglés). Grand Rapids, Michigan: Wm. B. Eerdmans Publishing Co.. ISBN 0-8028-4880-X.

Enllaces esternos

25 d'avientu

Abreviatures

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

Anno Dómini

Anno Dómini (en llatín, ‘nel añu del Señor’), embrivíu A. D., ye un indicador calendariu que señala que la cifra antecedente ta cuntada a partir del añu cristianu de la nacencia de Xesucristo (Xesús de Nazaret), consideráu l'entamu de la yera cristiana.

Nel español contemporaneu emplegar con más frecuencia l'equivalente «dempués de Cristu» (del griegu Χριστός [jristós, ‘l'Unxíu’], referíu a Xesús) embrivíu d. C. pa numberar los años de la era cristiana. Asina, 1492 A. D. y 1492 d. C. representen dambos l'añu en que Colón llegó a América.

Esta designación usar pa numberar los años nel calendariu xulianu y el calendariu gregorianu. La formulación llatina orixinal Anno Domini Nostri Iesu Christi foi simplificada darréu como anno Domini, siendo tal añu determináu nel 525 por Dionisio el Exiguo nel so Tabla de Pascues, adoptándose pola Europa occidental mientres el viii y n'Oriente nel sieglu xvi.

Agora bien, hasta'l sieglu XVI, l'entamu del añu podía empezar en distintos meses y feches, según tuviérense en cuenta unes o otres tradiciones y unos o otros fechos importantes na vida de Cristu: l'Estilu Bizantín (l'añu empieza'l 1 de setiembre), l'Añu de la Encarnación (el 25 de marzu), l'Añu de la Natividá (el 25 d'avientu), l'Añu de la Circuncisión (el 1 de xineru), l'Estilu Venecianu, etc.

Apóstol

Na relixón cristiana, los apóstoles (griegu: Απόστολος, 'unviáu' )

? son los homes escoyíos por Xesús de Nazaret por que fueren «pescadores d'homes», esto ye, pa multiplicar la so presencia y arrobinar el so mensaxe. Por estensión, el términu apóstol aportó una espresión utilizada pa identificar al propagador d'una doctrina o creencia relixosa, ya inclusive a los individuos que tremen idees sociales y polítiques.)y depués a más de quinientos discípulos unviaos por Xesucristu pa llevar la bona nueva al mundu y estender el Reinu de Dios na Tierra, a los que puede aplicáse-yos el títulu d'apóstol.[ensin referencies]Sía que non, un apóstol tien de ser testimoniu del poder de Dios al traviés de la realización de señales, maravíes y milagros (sanación de los enfermos, esconxuros, resurreiciones), y de la predicación del evanxeliu.

Apóstol San Pedru

Pedru, tamién nomáu Cefas (Betsaida, ? – Roma, 64/67), foi, d'acordies col Nuevu Testamentu, ún de los dolce apóstoles, discípulos de Xesús de Nazaret. Identifícase como'l primer dirixente de la Ilesia.

Orixinariu de Betsaida, el so nome yera Simón (n'araméu Shim‘on bar Jochanan, n'hebréu שמעון בן-יוֹנָה Šim‘ôn ben Jon'ah y en griegu Συμεών Symeon). Taba casáu y treslladóse a vivir pa Cafarnaún, au trabayaba de pescador nel Llagu Tiberiades acompañáu pol so hermanu Andrés; sedrá ún de los primeros discípulos de Xesús.

Belén

Belén (n'árabe, بيت لحم, Bayt laḥm) ye una ciudá Estáu de Palestina palestina na rexón conocida como Cixordania, asitiada a unos 9 km al sur de Xerusalén y enclavada nos montes de Xudea. Dende avientu de 1995, atópase alministrada pola Autoridá Palestina, qu'adoptó'l nome d'Estáu de Palestina en 2013. La so población yera de 25 266 habitantes en 2007, siendo la metá musulmanes y l'otra metá cristianos, na so mayoría ortodoxos.La ciudá tien gran significáu relixosu pa los cristianos al ser, acordies con la Biblia, el llugar de nacencia de Xesús de Nazaret según los evanxelios de Lucas y Mateo. Ye tamién un importante llugar de pelegrinación pa los xudíos, que veneren la tumba de Raquel asitiada a la entrada de la ciudá y pa los que la ciudá ye llugar de nacencia y de coronación del rey David.

El gobiernu d'Israel arrodió la ciudá de muralles y pasos de control pa evitar ataques terroristes,[ensin referencies] torgando'l llibre tránsitu de los habitantes y llindando los intercambios comerciales. Esto provocó un gran amenorgamientu del turismu, una de les principales fontes d'ingresu de la ciudá.

Década del 30

Nota: A vegaes, la espresión años 30 pue emplegase pa referise a la Década del 1930 o a cualesquier otra acabada en 30 nos distintos sieglos.La Década del 30 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru del añu 30 y el 31 d'avientu del 39.

Evanxeliu

Según la fe cristiana, el Evanxeliu (del llatín evangelĭum, y esti del griegu εὐαγγέλιον [euangelion], «bona noticia», puramente de les pallabres εὐ, «bien», y -αγγέλιον, «mensaxe») ye la narración de la vida y pallabres de Xesús, ye dicir la bona nueva del cumplimientu de la promesa fecha por Dios a Abraham, Isaac y Jacob de que redimiría a la so descendencia del pecáu per mediu de la muerte del so Fíu unigénito Xesucristo, quien morrería n'expiación pol pecáu de tola Humanidá y resucitaría al tercer día pa dar arrepentimientu y perdón de los pecaos a tou aquel que crea nél. David profetizó que Xesús resucitaría al tercer día ensin ver corrupción; David morrió y el so cuerpu vio corrupción y la so tumba ta nel monte Sion, pero Xesús resucitó al tercer día cumpliendo la profecía de la so resurreición y la so tumba ta vacida y ye conocida como'l Santu Sepulcru. Este ye l'evanxeliu que pedricaben los primeros discípulos de Xesús.Nun sentíu más xeneral, el términu evanxeliu puede referise a los evanxelios, que son escritos de los primeros cristianos que recueyen les primixenies predicaciones de los discípulos de Xesús de Nazaret. Siendo'l nucleu central del so mensaxe la muerte y resurreición de Xesús. Son cuatro los evanxelios conteníos nel Nuevu Testamentu de la Biblia cristiana, llamaos evanxelios canónicos, reconocíos como parte de la Revelación poles distintes confesiones cristianes. Son conocíos col nome de los sos autores: Mateo, Marcos, Lucas y Juan.

La mayoría de los espertos consideren qu'estos cuatro evanxelios fueron escritos ente los años 65 y 100 d. C., anque otros espertos proponen feches más tempranes.Esisten otros escritos, conocíos como evanxelios apócrifos, non reconocíos como canónicos poles ilesies cristianes actuales, de manera que estos evanxelios apócrifos nun son aceptaos como fidedignos, nin como testos inspiraos pola divinidá. Pero sí fueron consideraos «escritura» por delles de les facciones en que s'estremó'l cristianismu mientres los primeros sieglos de la so hestoria, especialmente pola corriente gnóstica, que foi la qu'apurrió la mayor parte d'estos testos, y por comunidaes cristianes que caltuvieron un trezu más estrechu cola tradición xudía de la que surdió'l cristianismu. Esti postreru ye'l casu del evanxeliu de los hebreos y el evanxeliu secretu de Marcos, que diversos autores (como Morton Smith) daten como contemporaneos de los evanxelios canónicos y entá como fonte de dalgunos d'estos. Por cuenta de esti tipu d'alderiques, hai autores que prefieren falar de «evanxelios extracanónicos», en cuenta de «apócrifos», pa evitar un términu qu'implica a priori la falsedá de los testos. El evanxeliu de Tomás ye inclusive datáu por dellos espertos nel añu 50 dC, hipótesis que la convertiría nel más antiguu conocíu.

Florencia

Florencia (Firenze n'italianu) ye una ciudá allugada al norte de la rexón central d'Italia, capital y ciudá más poblada de la provincia homónima y de la rexón de Toscana, de la que ye'l so centru históricu, artísticu, económicu y alministrativu. Posee 377.207 habitantes (2013), y ye'l centru de un área metropolitana de cerca de millón y mediu de habitantes.

María (madre de Xesús)

Según diversos pasaxes neotestamentarios pertenecientes al Evanxeliu de Matéu, al Evanxeliu de Lucas y a los Fechos de los Apóstoles, como tamién distintos testos apócrifos tales como'l Protoevangelio de Santiago, María (n'araméu, מרים, 'Mariam'), madre de Xesús de Nazaret, foi una muyer xudía de Nazaret de Galilea, que vivió ente fines del sieglu I e.C. y mediaos del sieglu I d.C. Tamién el Corán (sieglu VII), llibru sagráu del islam, presentar como madre de Xesús (Isa), sol so nome árabe, Maryam o Miriam.

La presencia de María nel cristianismu primitivu nun foi la d'una simple testigu, sinón la d'una personalidá cualificada y en más d'un sentíu única, parte escluyente d'un momentu clave de la Hestoria de la salvación, la encarnación de Xesucristo (Lucas 1:26-38; Lucas 2:1-19), y copartícipe d'otros dos, la crucifixón y muerte de Xesús (Juan 19:25-27), y la conformanza de la primer comunidá cristiana orante darréu enantes de la venida del Espíritu Santu en Pentecostés (Fechos 1:14).El Evanxeliu de Mateo (Mateo 1:18) y el Evanxeliu de Lucas (Lucas 1:27) presenten a María como una nueva virxe cuando, na Anunciación, supo que taba encinta por obra del Espíritu Santu, ensin concursu de varón. Por esto, de cutiu se la llapada la «Virgen María», o a cencielles «la Virxe», nes Ilesies católica, ortodoxa, copta, na Comunión anglicana y n'otres denominaciones cristianes.

Nes Ilesies católico y ortodoxo atribúyense-y facultaes d'intercesión ante Xesucristo, siguiendo a san Ireneo de Lyon (sieglu II) y lo narrao nel Evanxeliu de Juan sobre la so intervención nes bodes de Caná (Juan 2:1-11). Nes Ilesies enantes citaes, la devoción a ella manifiéstase al traviés d'espresiones diverses, que van dende declaraciones dogmátiques y doctrinales marianes, hasta oraciones a ella dedicaes, y títulos colos que la identifica, tales como «Madre de Dios», o'l so correspondiente términu en griegu, «Theotokos», esti postreru axudicáu a ella tempranamente nel Conciliu de Éfeso de 431 y bien utilizáu pola Ilesia ortodoxa. Tamién se la llapada «Bonaventurada Virxe María», en llinia col testu evanxélicu:

«[...] dende agora toles xeneraciones van llamame bonaventurada [...]»

Misioneru

Llámase misioneru (del verbu llatín, missio que significa «unviar») a aquella persona que'l so oxetivu principal ye l'anunciu del evanxeliu por aciu obres y pallabres ente aquellos que nun creen. Esa forma de misión puramente tal ye conocida como ad xentes, esto ye, escontra les xentes, xentiles o non cristianos, y desenvuélvese en llugares onde l'evanxeliu nun foi abondo anunciáu o acoyíu, o n'ambientes refractarios allugaos más allá de les mesmes fronteres onde s'enzanca la prédica y aceptación del mensaxe.

Na Hestoria del cristianismu, la idea de misión aplícase tantu a coleutividaes como a individuos ya implica una forma de vocación, que s'interpreta como un llamamientu positivu de Dios que «envia», pa llevar un encargu o realizar un trabayu apostólicu: la xera d'anunciar l'evanxeliu, conforme al mandatu final puestu en boca de Xesús de Nazaret nos Evanxelios de Mateo y de Marcos:

«Díi, pos, y faéi discípulos a toles xentes, bautizándoles nel nome del Padre y del Fíu y del Espíritu Santu, y enseñándo-yos a guardar tou lo que yo vos mandé.»

Y díxo-yos: «Díi por tol mundu y pedricái l'evanxeliu a toa criatura».

La pallabra «misión» aniciaríase na década de 1590, cuando la Compañía de Xesús (xesuites) unvió a dalgunos de los sos miembros al estranxeru, una y bones la vocación de la orde yera «sirvir a Cristu en misión universal». Concretamente, ente 1581 y 1592, salieron de Lisboa 54 xesuites con camín de la India, pa siguir los pasos de Francisco Javier. La pallabra popularizar a partir de la traducción llatina del pasaxe bíblicu nel que Cristu unvia a los sos discípulos a pedricar nel so nome, y condució a la definición de les misiones como los asentamientos fundaos en tal calter.

La pallabra «misión» tien tamién el sentíu de trabayu, xera, quefer o cometíu. Esta acepción más xeneral dexa amás la concepción d'un ciertu calter misioneru nes persones, ministerios ya instituciones, independientemente del so orixe o de la so condición relixosa o laical. El términu, usáu en sentíu estrictu nel marcu del cristianismu, puede utilizase tamién en sentíu laxo pa referir a otros credos o ideoloxíes.

Padre

El padre ye, nun contestu biolóxicu, aquel ser vivu de sexu masculín que tuvo descendencia direuta. El términu recíprocu ye «fíu». Nel casu de los mamíferos como'l ser humanu, el padre concibe al so fíu tres la cópula cola futura madre, resultando na reproducción sexual.

Comúnmente'l padre cumple un rol bien importante dientro del desenvolvimientu de los neños, el títulu de padre tamién puede ser dáu a aquel home que cumpla esti papel ensin tar emparentáu biológicamente col neñu o neña. Mayormente esto asocede con homes qu'adoptaron neños o con homes casaos con muyeres que primeramente niciaren descendencia. El términu tamién puede referise a una persona a la cual identifícase-y col estereotipu de padre. La determinación de los llugares atribuyíos a la paternidá fueron imposiciones sociales y culturales que fueron camudando col tiempu.

Añalmente celébrase'l Día del Padre en munches partes del mundu. Nos países católicos celébrase'l 19 de marzu, festividá de San Xosé, padre putativu de Xesús de Nazaret. N'otros países celebrar el 19 de xunu.

Padre nuesu

El Padre Nuesu (del llatín, Pater Noster) ye'l nome d'una oración cristiana que, acordies colo que cuenten los evanxelios de Matéu (Mt 6:9-13) y Lluques (Lu 11:1-4) diera a conocer Xesús de Nazaret a los sos discípulos. Les diferencies qu'apaecen anguaño nes versiones d'esta oración nes diferentes confesiones cristianes derívense de les distintes interpretaciones de la descripción de les circunstancies na que la oración foi dicha por Xesús y del distintu estilu lliterariu de los dos evanxelistes citaos.

El Padre Nuesu ye, pa les confesiones mayoritaries del cristianismu, la oración más principal de toes. La Ilesia Católica considéralu un resume de la doctrina cristiana; los protestantes tómenlu como'l modelu d'oración cristiana; y, pa los ortodoxos, ye la oración más perfecha de toes.

Resurreición

El términu «resurrección» [del sustantivu llatín resurrectĭo, -ōnis; deriváu del verbu resurgo (resurrexi, resurrectum -3ª declinación): llevantase, alzase, resurdir, renacer] fai referencia a l'acción de resucitar, de dar nuevu ser o nueva vida. La resurrección constitúi un símbolu de la trescendencia. El xudaísmu y el islam acepten la esistencia de la resurrección. Pal cristianismu ye la pilastra de la so fe: «Si Cristu nun resucitó, vacida ye la nuesa predicación, vacida ye tamién la nuesa fe» (I Corintios 15, 14).

San Xosé (Costa Rica)

San Xosé ye la capital de la República de Costa Rica y la cabecera de la provincia del mesmu nome. Allugada nel centru del país, específicamente sobre'l pandu intervolcánica llamada Valle Central, San José ye'l centru políticu, económicu y social más importante del territoriu costarricense, según el nuedu principal pal tresporte y telecomunicaciones. Culturalmente puede considerase casi na so totalidá con influencia europea que-y confirió la inmigración española ya italiana a partir del so descubrimientu per parte de Cristóbal Colón, influencia que tamién los criollos importaron de Francia y Bélxica, onde xeneralmente estudiaba la clase privilexada del país nel sieglu XIX y a principios del sieglu XX. Esto puédese ver na distribución de la ciudá que creció alredor de l'actual catedral y más tarde na arquiteutura de la mesma. El so nome provien n'honor a José de Nazaret.

Al igual que los cantones decanos del país, el cantón central de San José foi fundáu'l 7 d'avientu de 1848. La población surdió alredor de 1737, y foi capital de Costa Rica en trés causes. La ciudá ye la resultancia d'un amiestu d'hestoria y modernidá. La zona central nun cunta con muncha población, yá que ye una área comercial. Ye'l llugar más importante como fonte de trabayu costarricense, que rexunta mientres el día a más d'un millón de persones. La Área Metropolitana de San José #componer de los #demás distritos centrales y otros 13 cantones de la provincia, formando xuntu colos conurbanos de Cartago, Heredia y Alajuela al Gran Área Metropolitana.San José ye sede de la Corte Interamericana de Derechos Humanos, del Institutu Interamericano de Cooperación pa l'Agricultura y del Conseyu Monetariu Centroamericanu, igualmente la ciudá sirve como sede rexonal p'América Central d'ensame d'organismos internacionales que van dende la OIT hasta la Unesco. Tamién s'asitia como una de les más desenvueltes, influyentes, cosmopolites y globalizaes ciudaes de Centroamérica y pola so complexa #influencia rexonal na cultura, les finances, la economía, la política y el turismu ye clasificada como una ciudá global de clase beta, amás de ser la urbe centroamericana col PIB más grande. A pesar de dellos problemes y falencias, según dellos estudios realizaos nel ámbitu d'América Llatina, sigue siendo una de les capitales más segures y menos violentes de la rexón llatinoamericana. Ostenta una de les meyores calidaes de vida d'Iberoamérica y ye una de les ciudaes más destacaes pa vivir ya invertir nel istmu centroamericanu, amás alluga a los meyores y más prestixosos hospitales, universidaes, instituciones d'educación cimera y museos de toa América Central y el Caribe. Nel añu 2006 foi designada Capital Iberoamericana de la Cultura. En 2014, la ciudá de San José ocupó'l cuartu llugar, y primero en Centroamérica, ente les urbes d'América Llatina col aire más llimpio, según la Organización Mundial de la Salú. Amás, perfílase como'l sestu destín turísticu más importante de Llatinoamérica, y el principal del istmu, según l'Índiz Añal de Ciudaes Globales de Destín de MasterCard. Y ye considerada una de les ciudaes más adorables de too el mundu.

Selmana Santa

La Selmana Santa ye la conmemoración añal cristiana de la Pasión, Muerte y Resurrección de Xesús de Nazaret. Por eso, ye un periodu d'intensa actividá llitúrxica dientro de les diverses confesiones cristianes. Da empiezu col Domingo de Ramos y remata el Domingo de Resurrección, anque la so celebración suel empecipiase en dellos llugares el vienres anterior (Vienres de Dolores). La fecha de la celebración ye variable (ente marzu y abril según l'añu) yá que depende del calendariu llunar. La Selmana Santa va precedida pola Cuaresma, que remata na Selmana de Pasión onde se celebra la eucaristía nel Xueves Santu, conmemórase la Crucifixón de Xesús el Vienres Santu y la Resurrección na Vixilia Pascual mientres la nueche del Sábadu Santu al Domingo de Resurrección. Mientres la Selmana Santa tienen llugar numberoses amueses de relixosidá popular a lo llargo de too el mundu, destacando les procesiones y les representaciones de la Pasión.

Sieglu I e.C.

El sieglu I e.C. empezó'l 1 de xineru del añu 100 a. C. y terminó'l 31 d'avientu del añu 1 a. C.

Atópase dientro del periodu históricu de la Edá Antigua.

Nesti sieglu, tolos territorios circundantes al mar Mediterraneu quedaron sol control de Roma, tando dirixíos direutamente por gobernadores romanos, o al traviés de reis vasallos nomaos por Roma. L'Estáu romanu travesó una dómina de gafes guerres civiles, que remataron con un retrocesu políticu: la disolución de la Antigua república romana, tres unos 500 años d'esistencia, y la concentración de tol poder del Estáu nun solu home, l'emperador, aniciándose asina l' Imperiu romanu.

La turbulencia interna qu'afaró Roma nesti tiempu puede ser vista como les postreres sopelexes enantes de la muerte de la Antigua república romana, que finalmente tomó'l camín del gobiernu autocráticu d'homes poderosos como Xuliu César, Marco Antonio y Octavio. A finales d'esti sieglu barrúntase que nacería Xesús de Nazaret, la figura central del cristianismu.

Xesús

Xesús de Nazaret foi un predicador xudíu que vivió al entamu'l sieglu I nes rexones de Galilea y Xudea (anguaño Israel) y morrió crucificáu en Xerusalén al rodiu l'añu 30.

Magar que la mayoría d'historiadores y espertos bíblicos opinen qu'estos datos puen dase por ciertos, por mor de la concordancia de fontes, una minoría d'estudiosos dubia de la historicidá de Xesús de Nazaret. Esiste, per embargu, una bultable cantidá d'escritos cristianos (canónicos y apócrifos) al rodiu de la so figura.

Llamáu tamién Cristo o Xesucristu, ye'l personax central de les relixones denomaes cristianes, de les que la mayoría afiten como dogma de fe que foi'l fíu de Dios, redimió cola so muerte al xéneru humanu y resucitó al tercer día depués de la so crufixón. L'Islam considéralu ún de los sos profetes más importantes y ye ún de los personaxes que más influyeren na cultura occidental.

Consérvense abondos testos so la so vida, xenéricamente nomaos evanxelios, pero foron escritos, como mínimu, 30 ó 40 años depués de la so muerte y tienen dafechu un enfotu catequéticu, polo que resulta abegosu enforma estrayer d'ellos información biográfica fidedigna. Namái son mencionaos por unes poques fontes non cristianes. Sicasí, los más de los estudiosos nun dubien de la so historicidá y esiste una amplia corriente que considera posible reconstruyir les llinies esenciales de la so vida y el so mensaxe.

Xuan Bautista

Xuan el Bautista, o a cencielles el Bautista o San Xuan, foi un predicador xudíu, consideráu como unu de los sos profetes por trés relixones: Cristianismu, Islam y la Fe Bahá'í. Consideráu tamién mesíes pol Mandeísmu. Especulóse con que Xuan el Bautista ya inclusive Xesús de Nazaret teníen rellación col movimientu xudíu de los esenios o inclusive pertenecíen a la secta: "paez que Xuan el Bautista y seique tamién Xesús y la so familia foron cercanos a esta comunidá. Sía que non, nos manuscritos de Qumrán hai múltiples puntos de contautu col mensaxe cristianu. Nun puede refugase que Xuan el Bautista viviera un tiempu nesta comunidá y recibiera nella, en parte, la so formación relixosa".

Ye consideráu'l primu- hermanu o primu segundu de Xesús de Nazaret.

N'otres llingües

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.