Monarquía

Monarquía ye una mena de gobiernu d'un estáu na que'l cargu supremu ye vitaliciu y comúnmente designáu según un orde hereditariu. Esti cargu denómase monarca en términos xenerales magar qu'esti pue cimblar según la cadarma xurídica del gobiernu o la rexón, como rei o reina, emperador o emperatriz, zar o káiser. En dalgunos casos elíxese por un grupu seleutu, y l'estáu rexíu pol monarca tamién recibe'l nome de monarquía, xunto col de reinu.

Monarchies of the world
N'azul estaos con monarquía, en 2006.

Menes de Monarquía

  • Monarquía Absoluta
  • Monarquía Constitucional
  • Monarquíes Híbrides.

Monarquíes d'Europa

  • Califas Omeyas de Córdoba (929-1031)
  • Emires Almorávides (1062-1147)
  • Emperadores d'Alemaña y Reis de Prusia (1870/1701-1918)
  • Emperadores d'Austria, tamién Reis d'Hungría y Bohemia (1806-1918)
  • Emperadores del Imperiu Llatín de Constantinopla (1204-1261)
  • Emperadores Carolinxos del Sacru Imperiu y Reis Xermánicos (800-1806)
  • Emperadores Romanos (27 e.C.-476)
  • Emperadores Romanos d'Oriente (Bizantinos) (395-1453)
  • Grandes Duques de Luxemburgu
  • Grandes Duques de Toscana (812-1860)
  • Reis Francos de Galia y de Francia (420-1870)
  • Papas (xefes d'Estáu de la Ciudá del Vaticanu) El Papáu dende'l reconocimientu "de les donaciones Constantines" y sigue siendo la única monarquía absoluta n'Europa darréu que tolos miembros de la xerarquia dében-y votu d'obediencia al papa y ye él quien crea comisiones y secretariaos ensin que medie un cuerpu que llexisle a tal efeutu.
  • Príncipes de Liechtenstein
  • Príncipes de Mónaco
  • Príncipes de Transilvania (1541-1711)
  • Reis Antigónidos de Macedonia (283 e.C.-168 e.C.)
  • Reis d'Aragón (809-1746)
  • Reis d'Asturies (718-925)
  • Reis de Bélxica
  • Reis de Bohemia (1098-1918)
  • Reis de Bulgaria (605-1946)
  • Reis de Castiella (762-1700)
  • Reis de Dinamarca
  • Reis d'Escocia (842-1625)
  • Reis d'España
  • Reis de Galicia (914-1833)
  • Reis de Grecia (1833-1974)
  • Reis d'Hungría (1000-1918)
  • Reis d'Italia (1861-1946)
  • Reis de Lleón (910-1301)
  • Reis de Mallorca (1262-1375)
  • Reis de Nápoles y Sicilia (1071-1860)
  • Reis de Navarra (810-1791)
  • Reis de Noruega
  • Reis de los Países Baxos
  • Reis de Piamonte–Cerdeña (1720-1861)
  • Reis de Polonia (1025-1795)
  • Reis de Portugal (1093-1910)
  • Reis del Reinu Xuníu
  • Reis de Roma (753 e.C.-510 e.C.)
  • Reis de Rumanía (1866-1947)
  • Reis de Saxonia (1806-1918)
  • Reis de Suecia
  • Reis Suevos (409-585)
  • Reis de València (1238-1700)
  • Reis Vándalos (407-534)
  • Reis Visigodos d'Hispania (369-720)
  • Zares de Rusia (1546-1917)
  • Sultanes Nazarinos de Granada (1238-1492)
Antigua Roma

L'Antigua Roma foi una civilización itálica qu'entamó na Península Itálica nel sieglu VIII e.C.. Allugada na cuenca del mar Mediterraneu y col so centru na ciudá de Roma, espardiose al traviés de los sieglos hasta convertise nún de los mayores imperios del mundu antiguu, con una estensión másima de 6,5 millones de km² y una población estimada de 50-90 millones d'habitantes (un 20% del total de la población mundial de la dómina) nel momentu del so másimu esplendor, nos sieglos I-II.

Nos sos aproximadamente doce sieglos d'esistencia la civilización romana conoció varies formes de gobiernu: primero foi una monarquía, que dexó pasu a una república clásica y, dempués, a un imperiu cada vegada más autocráticu. Al traviés de la conquista y l'asimilación llegó a dominar la Europa occidental y meridional, l'Asia Menor, el norte d'África y delles partes de la Europa septentrional y oriental. Roma dominó la rexón mediterránea demientres varios sieglos, y foi una de les entidaes polítiques más poderoses del mundu antiguu. Aveza a agrupásela dientro de l'Antigüedá clásica conxuntamente cola Antigua Grecia, y a referise a dambes en conxuntu, poles sos asemeyances sociales y culturales, como mundu grecorromanu.

La sociedá de l'Antigua Roma punxo les bases de la política y la llei modernes, y ye tamién l'antecedente del arte, la lliteratura, la teunoloxía, la relixón, les llingües y les estructures sociales de la Europa occidental. Roma profesionalizó y aumentó la importancia del exércitu, y creó un sistema de gobiernu basáu na res publica, que foi la inspiración de les repúbliques modernes como la estauxunidense o la francesa. Amás d'eso, fizo avanzar enforma la teunoloxía y l'arquiteutura, desarrollando un sistema perestensu d'infraestructures públiques (acueductos y un sistema viariu basáu en calzaes) y d'edificios d'usu públicu o priváu: palacios, templos, monumentos conmemorativos...

Pal tiempu del final de la República romana (27 e.C.) Roma tenía conquistaes les tierres toes qu'arrodien el mar Mediterraneu, y estendía'l so dominiu dende l'océanu Atlánticu a Arabia y dende la desembocadura del ríu Rin hasta el norte d'África. L'Imperiu romanu socedió a la República y a la dictadura de Xuliu César. Nel añu 92 entamaron les guerres ente Roma y Persia, que duraríen 721 años; son el conflictu de mayor duración na historia de la Humanidá, y tuvieron efeutos y consecuencies perimportantes pa la historia de los dos imperios. Na dómina de Traxanu, a finales del sieglu I, Roma alcanzó la so mayor estensión. Sicasí, les tradiciones polítiques y morales de la dómina republicana entamaron la so decayencia durante'l periodu imperial, nel qu'entamó a ser habitual qu'el nomamientu d'un nuevu emperador fuera precedíu por una guerra civil ente los partidarios de los distintos candidatos.

Asoláu pola inestabilidá interna y sometida a presión militar por diversos pueblos emigrantes asitiaos nes sos llendes esteriores, la metá occidental del imperiu dixebrose en varios reinos independientes nel sieglu V. Esti momentu ye'l fitu que los historiadores avecen a utilizar pa separtar, no que cinca a Europa, el periodu de la historia universal conocíu como Historia antigua de la dómina medieval.

Antiguu Réxime

Antiguu Réxime (en francés: Ancien régime) foi'l términu que los revolucionarios franceses utilizaben pa designar peyorativamente al sistema de gobiernu anterior a la Revolución francesa de 1789 (la monarquía absoluta de Lluis XVI), y que s'aplicó tamién al restu de les monarquíes europees que'l so réxime yera similar. El términu opuestu a este foi'l de Nuevu Réxime (n'España, Réxime Lliberal).

Puede aplicase tamién como equivalente a una dómina que, práuticamente, coincidiría colo que se conoz como Edá Moderna.

Aristocracia

La aristocracia (del griegu ἄριστος 'aristos', sobresaliente, y κράτος, 'kratos', poder) fai referencia orixinalmente a un sistema políticu suxuríu por Platón y Aristóteles encabezáu por xente que sobresal pola so sabiduría y capacidá intelectual, siendo estudiantes de colexos o universidaes.

L'acepción d'aristocracia usada mientres les monarquíes del sieglu XVIII y XIX pa denominar a les persones col poder político y económico d'un país, transmutado por derechu hereditariu , siendo sinónimu de nobleza, deriva del enfotu que los nobles teníen a los estudios mientres esa dómina.

Nos países europeos la nobleza tuvo compuesta polos rey, príncipes, duques, condes, barones, o los que traen causa por nobleza marcadamente militar como adelantraos, almirantes, marqueses y emperadores. En tiempos pasaos l'Antigua Roma tuvo a los patricios como clase aristocrática y n'otros países, como Xapón, los nobles del pasáu fueron primero los daimyō d'altu rangu y más tarde los kazoku, na India yeren los chatrías, etc.

Otros criterios rellacionaos a la primer acepción sobre política griega, son la plutocracia (gobiernu de los ricos) o la democracia (gobiernu del pueblu).

Austria

Austria, oficialmente República d'Austria, ye una república federal parllamentaria, miembru de la Xunión Europea de magar 1995. El so nome Österreich significa Imperiu del Este n'alemán.

Ta asitiada n'Europa central, ensin salida al mar. Tien llendes al norte con Alemaña y la República checa, al oeste con Suiza y Liechtenstein, al sur con Italia y Eslovenia y al oeste con Hungría y Eslovaquia.

Bután

Bután (འབྲུག་ཡུལ་ 'Druk Yul'), oficialmente Reinu de Bután (འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ Druk Gyal Khap), ye una nación pequeña y montañosa del sur d'Asia, allugada na cordelera del Himalaya ente India y China. Llenda al norte cola Rexón Autónoma del Tibet, en China, col estáu indiu de Sikkim y el valle de Chumbi en Tibet, al oeste, col estáu indiu d'Arunachal Pradesh al este, y colos estaos indios d'Assam y Bengala occidental al sur. Bután pertenez xeopolíticamente al Asia meridional, y ye'l segundu país más pequeñu de la rexón tres de Maldives. La so capital, y ciudá principal, ye Thimphu, y el so centru financieru ye la ciudá de Phuntsholing.

Bután tien sío independiente dende fai munchos sieglos, ya inxamás foi colonizáu na so historia. Asitiáu na antigua Ruta de la Seda ente Tibet, el subcontinente indiu y l'Asia suroriental, l'estáu butanés tien desarrollao una identidá nacional distintiva basada nel budismu. Dirixíu por un dirixente espiritual nomáu el Zhabdrung Rinpoche, el territoriu butanés comprendía dellos feudos, y gobernábase como una teocracia budista. Nel sieglu XIX, tres d'una guerra civil, la dinastía Wangchuck xunificó'l país y estableció rellaciones col Imperiu británicu. Bután estableció una alianza estratéxica con India na dómina del ascensu del comunismu en China, país col que caltién una disputa sobre llendes. En 2008 el país entamó la transición dende una monarquía absoluta a una monarquía constitucional, y cellebráronse les primeres eleiciones a l'Asamblea Nacional de Bután, que ye una de les dos cámares del parllamentu bicameral del país.

La orografía del país ye variada, y compriende dende llanures cubiertes de viesca trupo y clima sotropical nel sur a montañes subalpines del pre-Himalaya nel norte, con picos de más de 7.000 m d'altor. El picu mayor del país ye'l Gangkhar Puensum, que quiciás seya tamién la montaña más alta del mundu qu'entá nun s'escaló. La fauna del país ye bayurosa.

El país ye'l de mayor llibertá económica d'Asia meridional, el país nel que ye más fácil facer negocios, el más pacíficu y el menos corruptu. Sicasí, sigue siendo un país sodesarrolláu. La mayor parte de los sos ingresos por esportaciones vienen de la lletricidá, d'orixe hidráulicu. El so réxime políticu ye la democracia parllamentaria, col rei de Bután, conocíu como Rei Dragón, como xefe del estáu. El país caltién rellaciones diplomátiques con 52 países y cola Xunión Europea, pero nun tien llazos diplomáticos formales colos cinco miembros permanentes del Conseyu de Seguridá de les Naciones Xuníes. Ye miembru de les Naciones Xuníes, l'Asociación Sudasiática pa la Cooperación Rexonal, la Iniciativa de la Badea de Bengala pa la Cooperación Téunica y Económica Multisectorial y el Movimientu de Países Ensin Alliniar. El so exércitu collabora estrechamente col exércitu indiu.

Bután ye tamién un país pioneru en desarrollar el conceptu de felicidá nacional bruta.

Camboya

Camboya, oficialmente Reinu de Camboya (forma curtia en khmer: Kampuchea) ye una monarquía constitucional del sudeste asiáticu con una población d'alrodiu de 13 millones d'habitantes, la mayoría d'ellos prautiquen la relixón budista theravada. Un ciudadanu de Camboya xeneralmente ye apelláu "camboyanu" o khmer.

Canadá

El Canadá ye un país de la fastera septentrional d'América del Norte. Les sos diez provincies y trés territorios estiéndense dende l'océanu Atlánticu al Pacíficu, y pel norte hasta l'océanu Glacial Árticu, y tienen una estensión de 9,98 millones de km², que convierten al Canadá nel segundu país más grande del mundu. La so frontera meridional colos Estaos Xuníos, amás, ye la frontera binacional más llarga del mundu. La mayoría del país tien un clima frío o mui frío n'iviernu, pero la fastera más meridional tien branos templaos. Canadá ta poco pobláu, y la mayoría'l so territoriu ta ocupáu por viesques y tundra, amás de pola cordelera de les Montañes Rocoses. Ta perurbanizáu: el 82% de los sos 35,15 millones d'habitantes concéntrense en ciudaes de gran y medianu tamañu, les más d'elles cerca de la so frontera meridional. La so capital ye Ottawa, y les trés mayores aglomeraciones de población son les ciudaes de Toronto, Montreal y Vancouver.

Varies poblaciones indíxenes habitaron l'actual Canadá por miles d'años primero de qu'aportaran los europeos. Los primeros d'estos foron los británicos y franceses, qu'establecieron colonies dende'l sieglu XVI; la primera foi la colonia de Canadá, fundada por Francia en 1535. Como resultáu de dellos conflictos armaos, la Norteamérica británica ganó y perdió territorios hasta que, a finales del sieglu XVIII, controlaba la mayoría del actual territoriu canadiense. El 1 de xunetu de 1867 les colonies de Canadá, Nueva Brunswick y Nueva Escocia federáronse pa formar un dominiu federal semiautónomu que recibió'l nome de Canadá. De magar entamó un proceso d'adición de territorios y provincies al dominiu hasta llegar a los actuales. Canadá algamó la independencia gradualmente, nún procesu qu'entamó col nomáu gobiernu responsable na década de 1830 y que finó cola patriación de la Constitución en 1982. Sicasí, dende 1931, cola promulgación del Estatutu de Westminster, Canadá yera un país práuticamente independiente, una y bones l'únicu poder que nun tenía yera'l de poder enmendar la so propia constitución.

Canadá ye una democracia parllamentaria federal y una monarquía constitucional, cola reina Isabel II d'Inglaterra como xefa d'estáu. El país, que ye oficialmente billingüe a nivel federal, ye, como resultáu de la inmigración a gran escala de munchos otros países, una de les naciones más multiculturales y con mayor diversidá étnica del mundu. Su economía ye la décima mayor del mundu, y básase na esplotación de los sos bayurosos recursos naturales y de la so importante actividá comercial. La llarga y complexa rellación ente Canadá y el so vecín del sur, Estaos Xuníos, tuvo a lo llargo de tola so historia un impautu importante na so economía y cultura.

Canadá ye un país desarrolláu qu'ocupa'l décimu llugar nel ránking del Índiz de Desarrollu Humanu, y la de so ye la décimoquinta renta per capita mayor del mundu. Ocupa los primeros llugares del mundu no que cinca a tresparencia gubernamental, llibertaes civiles, calidá de vida, llibertá económica y educación. Pertenez a la Commonwealth y a la Organización Internacional de la Francofonía, y tamién a bien d'instituciones internacionales ya intergubernamentales como les Naciones Xuníes, la Organización del Tratáu del Atlánticu Norte, el G-7, el Grupu de los Diez, el G20, el Tratáu de Llibre Comerciu d'América del Norte y el Foru de Cooperación Económica Asia-Pacíficu.

Dinamarca

Dinamarca ye un país allugáu n'Europa septentrional. Llenda al sur con Alemaña; les sos costes ábrense al norte y al oeste sobro'l mar del Norte y al este sobro'l mar Bálticu. El país ta dixebráu de la península escandinava polos estrenchos de Skagerrak y de Kattegat.

España

España , oficialmente Reinu d'España, (Reino de España n'español) ye un país miembru de la Xunión Europea, costituyíu n'Estáu social y democráticu de Derechu so la forma d'una monarquía parllamentaria, y compuestu de 17 comunidaes autónomes y 2 ciudaes autónomes.

El so territoriu, con capital en Madrid, ocupa la mayor parte de la Península Ibérica, al qu'han d'amestase los archipiélagos de les Islles Baleares (nel mar Mediterraneu occidental) y el de les Islles Canaries (nel océanu Atlánticu nororiental), asina como nel norte del continente africanu les ciudaes autónomes de Ceuta y Melilla, amás de los distritos y posesiones menores de les islles Chafarines, el peñón de Vélez de la Gomera y el peñón d'Alhucemas.

L'enclave de Llivia, nos Pirineos, completa'l conxuntu de territorios xunto cola islla d'Alborán, y una serie d'islles y isllotes frente a les sos propies costes.

Tien una estensión de 504.645 km², siendo'l cuartu estáu más estensu del continente, tres Rusia, Ucraína y Francia.

Con una altitú media de 650 metros sobre'l nivel del mar, ye'l segundu país más montañosu d'Europa, tres Suiza.

La so población ye de 46.951.532 habitantes, según datos del padrón municipal de 2010.

D'alcuerdu cola Constitución Española, el castellanu o español ye la llingua oficial del Estáu.

En 2006, yera la llingua materna del 89% de los españoles.

Otres llingües, tamién españoles, son reconocíes como cooficiales n'estremaes comunidaes autónomes, conforme a los estatutos d'autonomía.

La Constitución reconoz que les modalidaes llingüístiques d'España son ún de los patrimonios culturales, oxetu d'especial respetu y proteición.

El territoriu peninsular comparte llendes terrestres con Francia y col Principáu d'Andorra al norte, con Portugal al oeste y col territoriu británicu de Xibraltar al sur. Nos sos territorios africanos, comparte llendes terrestres y marítimes con Marruecos.

Comparte con Francia la soberanía sobre la islla de los Faisanes na boca del ríu Bidasoa y cinco faceríes pirenaiques.

Forma de gobiernu

Forma de gobiernu, forma política, forma política del Estáu, réxime políticu, réxime de gobiernu, sistema de gobiernu, modelu de gobiernu o modelu políticu son dalgunes de les diverses maneres de nomar un conceutu esencial de la ciencia política y la teoría del Estáu o derechu constitucional. Fai referencia al modelu d'organización del poder constitucional qu'adopta un Estáu en función de la rellación esistente ente los separación de poderes distintos poderes. Ye la manera na que s'estructura'l poder políticu pa exercer el so autoridá nel Estáu, coordinando toles instituciones que lo formen, fai que cada forma de gobiernu precise d'unos mecanismos de regulación que-y son carauterísticos. Estos modelos políticos varien d'un estáu a otru y de una dómina histórica a otra. La so formulación suelse xustificar aludiendo a bien distintes causes: estructurales o idiosincrátiques (imperativos territoriales, hestóricos, culturales, relixosos, etc.) o coyunturales (periodos de crisis económica, catástrofes, guerres, peligros o "emerxencies" de bien distinta naturaleza, vacíos de poder, falta de consensu o de lideralgu, etc.); pero siempres como plasmación política d'un proyeutu ideolóxicu.

La denominación correspondiente a la forma o modelu de gobiernu (amás de referencies a la forma d'Estáu, qu'indica la estructura territorial) suel inclusive incorporase al nome o denominación oficial del estáu, con términos de gran diversidá y que, anque apurren cierta información sobre lo que proclamen, nun respuenden a criterios comunes que dexen definir por sigo solos el so réxime políticu. Por casu: Estaos Xuníos Mexicanos, República Bolivariana de Venezuela, Reinu d'España, Principáu d'Andorra, Gran Ducáu de Luxemburgu, Federación Rusa, República Popular Democrática de Corea, Emiratos Árabes Xuníos o República Islámica d'Irán. Ente los cuasi doscientos estaos, namái hai dieciocho que nun añedir nenguna pallabra más al so nome oficial, como por casu: Xamaica; ente qu'once namái indiquen que son "estaos". La forma más común ye república, siguida de la monarquía.

Hai bien distintes nomenclatures pa denominar les distintes formes de gobiernu, dende los teóricos de l'Antigüedá hasta la Edá Contemporánea; na actualidá suelen utilizase de forma habitual tres tipos de clasificaciones:

El calter electivu o non de la xefatura d'Estáu define una clasificación, ente repúbliques (electiva) y monarquíes (non electiva).

El grau de llibertá, pluralismu y participación política define otra clasificación, ente sistemes democráticus, autoritarios, y totalitarios, según dexen en mayor o menor grau l'exerciciu de la discrepancia y la oposición política o bien nieguen más o menos radicalmente la posibilidá de disidencia (estableciendo un réxime de partíu únicu, o distintos tipos de réximes escepcionales, como les dictadures o les xuntes militares); de la mesma el sistema eleutoral pol que nos sistemes participativos esprésase la voluntá popular tuvo bien diverses conformances históriques (democracia direuta o asamblearia, democracia indirecta o representativa, sufraxu censitario o acutáu, sufraxu universal masculín o de dambos sexos, distintes determinaciones de la mayoría d'edá, segregación racial, inclusión o non de los inmigrantes, y otros), según bien distintes maneres d'alterialo o desvirtuarlo (burgu podre, gerrymandering, fraude eleutoral, pucherazo).

La rellación esistente ente la xefatura del Estáu, el gobiernu y el parllamentu define otra clasificación más, ente presidencialismos y parllamentarismos (con munchos graos o formes mistes ente unu y otru).Estos trés clasificaciones nun son escluyentes, sinón que se complementen, de cuenta que una república puede ser democrática (Estaos Xuníos o Sudáfrica) o non democrática (China o Corea del Norte); una democracia republicana pue ser parllamentaria (Alemaña o India), semipresidencialista (Francia o Rusia) o presidencialista (Arxentina o Corea del Sur); y una monarquía puede ser democrática y parllamentaria (España, Reinu Xuníu o Xapón), non democrática (Arabia Saudita o Ciudá del Vaticanu) o asitiase en posiciones entemedies (Marruecos), bien davezu calificaes de forma más o menos anacrónica con términos propios de les formes históriques de la monarquía (monarquía feudal, monarquía autoritaria, monarquía absoluta).

Gobiernu

El Gobiernu representa'l poder executivu d'un Estáu.

Imperiu Rusu

Imperiu rusu (en rusu: Российская Империя, Россійская Имперія n'ortografía enantes de 1918) ye'l nome que se-y da a Rusia ente 1721 y 1917. Abarcó grandes zones de los continentes europeu, asiáticu y norteamericanu, siendo'l sistema políticu socesor del zaratu.

El términu Rusia imperial designa'l periodu cronolóxicu de la hestoria rusa dende la conquista de los territorios que s'alcontraben ente'l mar Bálticu y l'océanu Pacíficu aniciada por Pedru I fasta'l reinau de Nicolás II, l'últimu zar, y l'entamu de la Revolución de 1917.

La capital de l'imperiu foi San Petersburgu (rebautizada en 1914 comu Petrogradu). A finales del sieglu XIX, l'imperiu comprendía 22.900.000 km². D'acuerdu al censu de 1897 la so población alcanzaba 125.640.000 persones, viviendo la mayoría (93,44 millones) n'Europa. Más de 100 diferentes grupos étnicos convivíen nel imperiu (la etnia rusa componía'l 44% de la población). Amás de l'actual territoriu de Rusia, en 1917 l'Imperiu rusu incluyía territorios de los estaos bálticos, Bielorrusia, parte de Polonia (Reinu de Polonia), Moldavia (Besarabia), el Cáucasu, Finlandia, la mayoría de l'Asia Central y una parte de Turquía (les provincies d'Ardahan, Artvin, Iğdır y Kars). Ente 1732 y 1867 l'Imperiu rusu tamién incluyía Alaska, al otru llau de l'estrechu de Bering.

En 1914 l'Imperiu rusu taba xebrau en 81 provincies (óblasti) y 20 rexones (gubérniyes). Ente los vasallos y protectoraos de l'imperiu incluyíense l'Emiratu de Bujara, el Kanatu de Jiva y, tres 1914, Tuvá.

L'Imperiu rusu yera una monarquía hereditaria liderada por un emperador autocráticu (zar) dende la dinastía Romanov. La relixón oficial de l'imperiu yera el cristianismu ortodoxu, controlau pol monarca a traviés del Sagráu Conceyu. Sos habitantes taben xebraos n'estratos (clases) comu dvoryanstvo (nobleza), el cleru, comerciantes, cosacos y campesinos. Los nativos de Siberia y Asia Central foron oficialmente rexistraos comu l'estratu nomau inorodsty (extranxeros).

El so escudu d'armes foi el gran escudu de l'Imperiu rusu, y el so himnu «Dios salve al zar» (Боже, Царя храни)

Dempués de que la monarquía zarista foi derrocada mientres la Revolución de Febreru en 1917, Rusia foi declarada República baxo un gobiernu provisional.

Malasia

Malasia ye un país allugáu nel sureste asiáticu. Consiste de dos partes separtaes pol Mar de la China Meridional: Malasia Peninsular na península malaya, arrodiada al norte por Tailandia y al sur por Singapur; y Malasia del este, la parte norte de la islla de Bornéu, arrodiada pol sur d'Indonesia y endolcando ensembre el pequeñu enclave de Brunéi hacia'l norte. Malasia ye uno de los miembros fundadores de l'ASEAN.

Marruecos

Marruecos (n'árabe المغرب, al-Maghrib, El Oeste; en bereber ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ, Lmaɣrib; y en francés Maroc), oficialmente conocíu como Reinu de Marruecos (n'árabe المملكة المغربية, al-Mamlakah al-Maghribiyah, El Reinu del Oeste; y en bereber ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ, Tageldit n Lmaɣrib) ye un país africanu del Magreb, a la vera del océanu Atlánticu y del mar Mediterraneu. Alcuéntrase separtáu d'Europa pol estrechu de Xibraltar y llenda al este con Arxelia y pel sur col territoriu ocupáu del Sáḥara Occidental. Amás, tien llendes colas ciudaes autónomas españolas de Ceuta y Melilla (y otros territorios como el Peñón de Vélez de la Gomera, el Peñón d'Alhucemas o les Islles Chafarines). Xeográficamente, la so costa, que mira al océanu Atlánticu y al mar Mediterraneu, ye rectillínia, mentantu que l'interior del país ye enforma montañosu y una fastera meridional de terrenu desérticu.

Tien una estensión de 446.550 km², y una población de más de 33 millones d'habitantes. La so capital ye Rabat, y la ciudá más poblada Casablanca; otres ciudaes importantes del país son Marrakech, Tánxer, Tetuán, Salé, Fez, Agadir, Meknes, Oujda, Kenitra, y Nador. Marruecos tien sío históricamente una potencia rexonal, con una historia de sieglos d'independencia que lu estrema de los sos vecinos más prósimos. De magar la fundación del primer estáu marroquín por Idris I en 789, el país vien siendo gobernáu por una socesión de dinastíes independientes. El so periodu de mayor esllendor algamolu nel tiempu de les dinastíes almorávide (sieglu XI) y almohade (sieglu XII), nos que llegó a dominar fasteres importantes del África noroccidental y la Península Ibérica. Les dinastíes merinida (sieglos XIII-XV) y saadí (1549-1659) tuvieron que lluchar escontra los intentos d'ocupación por otros estaos, de forma que Marruecos foi l'únicu país norteafricanu que nun foi ocupáu pol Imperiu otomanu. La dinastía alauina, que reina anguaño nel país, ye la reinante nel país dende 1666. Nel sieglu XX Marruecos nun pudo evitar ser ocupáu poles potencies europees: en 1912 repartiose'l so territoriu ente Francia y España, qu'establecieron un protectoráu caúna en distintes fasteres del país, y estableciose una zona internacional en Tánxer. El país reganó la so independencia en 1956. Sicasí, dende'l puntu de vista marroquín la reintegración de la integridá territorial del país entá nun ye completa. Marruecos reclama como de so el territoriu del Sáḥara occidental, qu'ocupó en 1975. Tres de lluchar contra les guerrilles saharauis hasta 1991, declarose la paz col envís de facer un referendu que decidiera l'estatus d'esti territoriu. Nostante, esti entá nun se celebró, y la situación ta nun caleyón xurídicu ensin salida.

El réxime políticu de Marruecos ye una monarquía constitucional, col rei como xefe del estáu con amplios poderes y un parllamentu elexíu democráticamente como cuerpu llexislativu. El rei de Marruecos tien amplios poderes executivos y llexislativos, especialmente no que cinca a l'exércitu, la política esterior y los asuntos relixosos. El poder executivu exércelu'l gobiernu, dirixíu pol primer ministru, que comparte tamién l'exerciciu del poder llexislativu coles dos cámeres del Parllamentu, l'Asamblea de Representantes y l'Asamblea de Conseyeros. El rei puede emitir decretos, nomaos dahir, que tienen fuercia de llei; y puede disolver el parllamentu tres consultar col primer ministru y el presidente del tribunal constitucional del país.

La relixón mayoritaria nel país ye l'Islam, y el bereber y el árabe son les llingües oficiales, magar que úsense abondo tamién el dialeutu marroquín del árabe, nomáu dariha, y el francés. Marruecos, que tien la quinta mayor economía d'África, ye miembru de la Lliga d'Estaos Árabes, la Xunión pol Mediterraneu y la Xunión Africana.

Monarca

Plantía:Problemes artículu

El monarca ye'l xefe d'Estáu d'un país que'l so sistema de gobiernu recibe'l nome de monarquía. Puede ser xefe d'una etnia (zulúes, maorís, etc.) o d'un país (46 Estaos o Instituciones elevaes a la categoría d'Estáu -Orde de Malta-, reconocíes pola ONX). Unu d'esi xefes d'Estáu, en concretu, la reina del Reinu Xuníu ostenta'l papel de cabeza de la Mancomunidá de Naciones, organización que comparte llazos históricos col Reinu Xuníu. Quitando unos pocoñín de casos, que son escoyíos por un cónclave (Ciudá del Vaticanu), asamblea (Orde de Malta), por decisión papal (copríncipe eclesiásticu d'Andorra) o por eleición democrática del pueblu francés (presidente de Francia y copríncipe d'Andorra), tal que señala la Constitución d'esti Tao pirenaicu, ye un títulu hereditariu y, en principiu, vitaliciu (de nuevu, la esceición marcar los copríncipes d'Andorra).

Anque tradicionalmente actuaron como autócrates (nel sentíu d'exercer por sigo sola l'autoridá suprema d'un Estáu, casu del emperador o zar de Rusia, tamién pudieron ser figures de calter ceremonial ensin nengún poder real (casu del emperador de Xapón), col poder acutáu a los sos territorios patrimoniales (casu del emperador del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu o'l rei de Francia na Edá Media primero qu'estendiera la so autoridá a la totalidá del país), o con unos poderes más o menos llindaos por una constitución, y nesi casu fálase de monarca constitucional (casu del estatúder nos Países Baxos, el rei d'España o'l rei d'Inglaterra).

Habiendo estáu estendíos por casi tol globu, l'orixe de los distintos réximes monárquicos ye dacuando un tanto inciertu, sobremanera pola antigüedá de munchos d'ellos y pola falta de fontes relevantes que lo refieran; nestos casos, ye relativamente común que la monarquía acomuñar a dalguna lleenda de calter míticu, usualmente acomuñada a una intervención divina, (casu del emperador en Xapón, supuestu descendiente de la diosa Amaterasu; y tamién de los emperadores xunetu-claudios de Roma, que dicíen baxar de la diosa Venus). En munchos otros casos, esisten abondoses fontes documentales que describen l'apaición de la monarquía, como por casu nel advenimiento del réxime imperial romanu y del so direutu descendiente'l Imperiu bizantín, nel establecimientu del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu. De toes formes, dientro del contestu de les monarquíes cristianes (que van dende'l Baxu Imperiu romanu y l'Imperiu bizantín hasta los reis de Francia, Inglaterra, Austria, España, ente otres) estendióse como fuera na Edá Antigua, a manera de xustificar el réxime, el conceutu de monarquía divina, en virtú del cual el rei ser pola gracia de Dios (derechu divín de los reis), lo cual confería un calter sagráu a la monarquía. Conceutos asemeyaos emplegar nel Imperiu chinu, onde l'emperador (el 'Fíu del Cielu'), ostentaba'l llamáu "mandatu del Cielu", que lo habilitaba pa gobernar.

La monarquía ye mayoritariamente hereditaria y presuntamente perpetua, sacante en casos escepcionales como na Ciudá del Vaticanu, onde'l monarca ye un pontífiz escoyíu por inspiración divina, por un grupu zarráu de persones que conformen el Colexu Cardenaliciu. La manera d'heriedu más común foi de padres a fíos, per llinia paterna; les monarquíes matrilineales fueron daqué escepcional. En delles dinastíes, les muyeres pudieron gobernar, bien porque nun hubiera nengún hermanu varón, bien porque elles fueren les primoxénites; ello, sicasí, dependía de les tradiciones de la mesma dinastía: por casu, la dinastía Capeto de Francia, rexir pola Llei Sálica que torgaba gobernar a les muyeres, ente que la Casa de Trastámara de Castiella nun lo faía, y delles muyeres pudieron llegar al poder.

Los monarques pueden recibir distintos títulos, como rei / reina, emperador / emperatriz, gran duque / gran duquesa, príncipe/princesa, papa (con dignidá relixosa), escasamente denominar caudiellu; en delles civilizaciones americanes cacique (sobremanera de calter tribal), pishin (nes cultures mayes), inca (nel Imperiu inca). Esisten amás términos específicos pa los monarques de dellos estaos, derivaos de los idiomes locales o d'adaptaciones llingüístiques, como zar (de Rusia, de Bulgaria), faraón (d'Exiptu), sah (de Persia), kan (o khan, pa los pueblos tártaros). Los monarques de los estaos gobernaos pola llei islámica yeren llamaos sultanes, y si taben investidos de la suprema autoridá relixosa, califa (que significa daqué según "representante del profeta" o comendador de los creyentes). Na antigua Grecia, los monarques recibíen el títulu de tiranu o basileo; esti postreru foi retomáu polos emperadores bizantinos. Los términos príncipe y princesa provienen del llatín princeps, primer ciudadanu; foi'l títulu emplegáu mientres l'Altu Imperiu romanu polos emperadores (de la mesma, emperador vien del llatín imperator, títulu militar equivalente a "soberanu" o xefe del Exércitu). Dellos monarques soberanos, sobremanera d'Italia, caltuvieron el títulu de príncipe, y en ciertos países como en Francia foi emplegáu como títulu nobiliariu; n'otros casos destinar a los fíos, descendientes o herederos del monarca (príncipe d'Asturies, príncipe de Gales, príncipe d'Orange, ente otros). Nótese qu'en dellos países europeos, asiáticos y africanos un "rei" ye'l xefe d'Estáu d'una nación tao, pero n'otros países, el rei pue que sía'l xefe d'una tribu, y que nun se correspuenda con un Estáu independiente.

D'antiguo, y entá en delles naciones monárquiques actuales, solíen atribuyise al monarca, poderes divinos (por casu, los monarques unxíos d'Israel, ya Inglaterra o Francia, supuestamente podíen curar a los enfermos imponiendo les manes), como una amuesa de que yeren escoyíos o unviaos de Dios pa gobernar.

Monarquía constitucional

Monarquía Constitucional ye una forma de gobiernu onde'l monarca ostenta'l Poder Executivu, ente que el Poder Llexislativu, exercer una asamblea o parllamentu, davezu, escoyíu democráticamente.

Por oposición a la monarquía absoluta, la ciencia política estrema ente monarquía constitucional y monarquía parllamentaria. Nes monarquíes constitucionales, el rei caltién el Poder Executivu. Sicasí, nes monarquíes parllamentaries, tantu'l Poder Executivo como'l Llexislativu, son escoyíos siguiendo sistemes electorales, siendo'l monarca una figura esencialmente simbólica.

Anque les actuales monarquíes son na so mayoría Parllamentaries, históricamente non siempres foi asina. Munches de les monarquíes coesistieron con constituciones fascistes (o na práutica fascistes) como n'Italia (dende 1861, una monarquía constitucional rexida pol Estatutu albertino de 1848, pero qu'a partir de 1922 convivió col réxime dictatorial de Benito Mussolini) o Xapón (la Constitución xaponesa de 1889 atribuyía amplios poderes militares y políticos al emperador), o con dictadures de Gobiernu militar como en Tailandia, en 2007.

La monarquía constitucional foi un pasu entemediu o evolucionáu ante l'apaición de les primeres repúbliques modernes como Estaos Xuníos y Francia especialmente nel sieglu XIX. Pretendía pasase de monarquíes absolutes, máximes representantes del Antiguu Réxime, a monarquíes parllamentaries con un poder llindáu.

Política

La pallabra política vien del términu griegu: polis que significa ciudá.

El so nacimientu foi nel sieglu V enantes de Cristu, n'Atenes.

La política ye'l procesu y la conducta de toma de decision d'un grupu. La ciencia política estudia esa conducta.

Reinu Xuníu

El Reinu Xuníu de Gran Bretaña ya Irlanda del Norte ye un país del norte d'Europa miembru de la Xunión Europea (XE) formáu por Inglaterra, Escocia y Gales (na islla de Gran Bretaña) ya Irlanda del Norte (na islla d'Irlanda). Ye una monarquía constitucional y una democracia parllamentaria. La principal cámara del Parllamentu ye la Cámara los Comunes, integrada por 650 parllamentarios elixíos por sufraxu universal. Unes 700 persones puen optar a ún escañu na cámara cimera, o Cámara de los Lores (títulu vitaliciu). Esiste un Parllamentu allugáu n'Escocia, con sede n'Edimburgu, con grandes poderes llocales, y una Asamblea Galesa, con sede en Caerdydd, con autoridá más llimitada.

Los ingleses suponen más del 80% de la población, los escoceses casi el 10% y los galeses ya irlandeses del norte parte del restu. El Reinu Xuníu tamién recueye diverses comunidaes d'inmigrantes, sobro too, de les sos antigües colonies del Caribe, India, Paquistán, Bangladesh y África. La so economía ta sofitada nel Sector Servicios, magar que caltién la so capacidá industrial nel seutor de les cimeres teunoloxíes ente otros. L'área metropolitana de Londres ye una de les places finacieres más importantes del mundu.

Xapón

Xapón, en xaponés 日本/Nihon o Nippon, oficialmente 日本国 Nihon-koku o Nippon-koku, 'Estáu de Xapón'; que significa lliteralmente: el país del orixe del sol, ye un país insular del este d'Asia. Ta allugáu ente l'océanu Pacíficu y el mar del Xapón, al este de China, Rusia y la península de Corea.

Xapón ta formáu por cuatro islles principales: Honshū, Hokkaidō, Kyūshū y Shikoku, que formen el 97% de la superficie total del país, y por otres 6.848 islles menores axacentes.

Tien una población de 127 110 047 hab. (2015) , la décima más numberosa del mundu. L'área metropolitana de Tokiu, qu'inclúi a la ciudá capital de Tokiu y les prefeutures de la so contorna, ye l'área urbana más grande del mundu en términos de población, allugando a más de 38 millones de persones.

Les islles de Xapón tuvieron habitaes dende'l periodu Paleolíticu Superior. Les primeres menciones escrites asocedieron de manera curtia en llibros d'hestoria de China del sieglu I.

La influencia del mundu esterior siguío de llargos periodos d'aislamientu caracterizó la hestoria de Xapón. Desque s'adoptó una constitución en 1947, la forma de gobiernu de Xapón foi la d'una monarquía constitucional, con un emperador y un parllamentu escoyíu, conocíu como la Dieta.

Conocíu como «La tierra del sol naciente», ye una de les mayores potencies económiques del mundu.

Ye miembru de la Organización de les Naciones Xuníes, G8, G4 y APEC. Tamién ye'l sestu país esportador y l'octavu importador.

N'otres llingües

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.