Idioma hebréu

L'hebréu ye una llingua semítica de la familia afroasiática falada por cinco millones de persones, n'Israel (95%) y otros dos o trés millones nes comunidaes xudíes espardíes pel mundiu, axuntando un total d'ocho millones de falantes. N'Israel, ye la llingua del Estáu y una de les dos llingües oficiales xunto col árabe y fálala la mayoría la población.

Al marxe de la Biblia, el testu más antiguu fechu nel alfabetu hebréu ye del sieglu IX e.C. D'esta dómina ye la estela de Moab, escrita en dialeutu cananeo-moabita, na que Mesha, rei de Moab, cuenta los sos trunfos escontra Omri, el rei d'Israel. Tien paralelismu col Segundu Llibru de los Reis, capítulu 3.

Na Estela de la Casa de David, escrita n'hebréu a mediaos del sieglu VIII e.C., conmemora les victories del rei siriu Hazael sobre Xoram, fíu d'Acab, rei d'Israel, y sobre Ocozíes fíu de Xoram rei de Xudá, de la dinastía de David. Ye'l testu más vieyu que fai referencia a esta dinastía.

L'hebréu dexó de falase alredor del sieglu I e.C., masque'l so emplegu siguió faciéndose na lliteratura y, sobre manera, na lliturxa xudía, col enfotu de sirvir de llingua académica. En Palestina sostituyóse como llingua falada pol araméu. Tocantes a la diáspora xudía, les sos llingües comunes foron dos: el yidis nos xudíos denomaos ashkenazíes (centru y este d'Europa) y el ladín o xudeoespañol nos denomaos sefardíes (cuenca mediterránea).

L'hebréu modernu, llingua oficial d'Israel, recuperólu'l sionismu a últimos del sieglu XIX col enfotu d'emplegalu como llingua nacional del futuru Estáu xudíu.

עברית y עברית חדשה‎
Númberu de falantes
Falantes Tipu Añu
3 950 0003 950 000segunda llingua2016
4 380 0004 380 0002014
5 353 9505 353 950Llingua materna2014
Datos
Sistema d'escritura Alfabetu hebréu
Reguláu por Academia del Idioma Hebréu
Códigos
ISO 639-1 he
ISO 639-2 heb
ISO 639-3 heb
Mapa de distribución
Idioma hebreo

Fontes

Anque la Biblia ye la fonte principal del hebréu clásicu, la mesma llingua úsase en delles inscripciones. Pente les que se conocen meyor, tán les del calendariu Gezer (sieglu X e.C.), una llista de meses definíos pol trabayu agrícola carauterísticu fechu nellos (inda que pue ser qu'esti testu nun lu escribiere un israelita); les inscripciones Kuntillet 'Ajrud y Khirbe el-Qom (d'últimos del sieglu IX o entamos del VIII e.C..), que mentaben a Yahweh y al so Asherah; los Ostraka de Samaria (sieglu VIII e.C.) recueye pagos de vinu, aceite, etc.; la inscripción del túnel Siloam (últimos del sieglu VIII e.C.), atopada nel túnel construyíu por Ezequíes perbaxo la ciudá de David pa llevar agua del manantial de Gihon hasta la Reserva de Siloam; los Ostraka de Lachish (entamos del sieglu VI e.C.) con mensaxes militares primero de la invasión babilónica; y los ostraca Arad (de la mesma dómina) que recueyen les provisiones furníes a los soldaos. La Piedra Moabita (ca. 830 e.C.), na que'l rei Mesha de Moab fala de les sos victories escontra los israelites, ta nun llinguax asemeyáu al hebréu bíblicu.

Filiación llingüística

Dientro'l grupu noroccidental de llingües semítiques, l'hebréu pertenez a la familia cananea, qu'inclúi al feniciu, moabita y amonita (dellos incluyen l'ugarítico). La otra grande familia de la llingua semítica noroccidental ye l'aramea.

La pallabra hebréu (ibrît) nun s'emplega na llingua fasta'l periodu helenísticu, inda que pue lleese sobro la "llingua de Canaán" Isaíes 19.18; y en 2 Reis 18.26,28 (= Isa. 36.11,13; 2Crón. 32.18) y Nehemíes 13.24; los xerosolimitanos falen yehûdît, esto ye, "xudéu" (más sero "xudíu").

Con aciertu, l'asemeyanza del hebréu bíblicu y el feniciu, y delles pallabres cananees qu'apaecen nes cartes d'Amarna dende'l sieglu XIV e.C.., amuesen que la llingua de los israelites nun yera mui distinta de la de los cananeos. Dellos deducieron de les carauterístiques comunes del hebréu y el cananéu, y de les pallabres "un araméu errante foi mio padre" (Deut. 26.5), que los antecesores de los israelites falaben araméu y fixeron de so la llingua de los cananeos que más llueu diba conocese como hebréu.

Sicasí, dúldase si Deuteronomiu 26.5 quier facer por tresmitir información tocante a la hestoria llingüística y les asemeyances del hebréu colo que falaben los cananeos puen ser desplicaes na hipótesis de que los israelites y los sos antecesores falaben yá una llingua mui venceyada a la de los cananeos.

Caracterización

La llingua escríbese de drecha a esquierda con un alfabetu de ventidós lletres. Anicialmente, namái que tenía consonantes, pero w, y y h emplegáronse tamién pa delles vocales llargues y vocales al final de pallabra (w = /u/; y = /i/; h = /a/, /o/ y /e/; w y y usáronse más sero pa /o/ y /e/, respeutivamente) fasta, polo menos, el sieglu X ed C. y w y y nel interior de la pallabra fasta'l sieglu IX. Estes consonantes ausiliares escrites pa denotar vocales empléguense tamién notres llingües semítiques y denómase matres lectionis.

En testos de Qumran y n'escritos más serondos, les lletres emplegáronse más pa representar vocales. El sistema completu de representación de vocales, añediendo puntos a les consonantes, desendolcóse muncho más sero, na dómina que va del sieglu V al X ddC.

El sistema de vocalización d'anguaño, reproduz, entós, la pronunciación corriente d'unos mil años depués del acabu del periodu bíblicu, inda que ta basáu nes primeres tradiciones de llectura de la Biblia.

Referencies

Enllaces esternos

Academia del Idioma Hebréu

L'Academia del Idioma Hebréu (hebréu, הַאֲקָדֶמְיָה לַלָּשׁוֹן הַעִבְרִית, Hai'academia Lalashón Hai'ivrit), instituyida por llexislación de la Knéset de 1953 como la institución cimera pa la llingua hebrea, define estándares pa la gramática, la ortografía, les regles de treslliteración y la puntuación diacrítica hebrees, basaes nel desarrollu históricu del idioma.

L'Academia ta integrada por 23 miembros, ente ellos llingüistes, profesores n'estudios xudaicos y bíblicos, según caderalgos d'otres disciplines, poetes, escritores y traductores, ente otros.

Les decisiones de l'Academia en materia llingüístico, léxica ya idiomática, son de calter obligatoriu pa toles reparticiones oficiales d'Israel.

Biblia Hebraica Stuttgartensia

Plantía:Ficha de traducción de la biblia

La Biblia Hebraica Stuttgartensia (en llatín, que significa « Biblia hebrea de Stuttgart »), embrivida a pidimientu de los editores mesmos como « BHS », ye'l títulu d'una edición de la Biblia en idioma hebréu publicada pola sociedá bíblica alemana, la Deutsche Bibelgesellschaft, en Stuttgart (Alemaña).

Eliezer Ben Yehuda

Eliezer Ben-Yehuda, nacíu Eliezer Yitzhak Perelman (en rusu: Элиезер Ицхак Перельман, hebréu: אליעזר יצחק פערלמאן)

(Luzhki, actual Provincia de Vítebsk entós del Imperiu rusu, 7 de xineru de 1858 – Xerusalén, 16 d'avientu de 1922), foi un lexicógrafu y editor de periódicos lituanu-xudíu; amás, foi'l principal artífiz y responsable de la renacencia y la reimplantación de la llingua hebrea como llingua falada y escrita nos tiempos modernos. A lo llargo de la so vida, la so lema foi "¡hebréu fala hebréu!" (!עברי דבר עברית).

Hebraísmu

En Filoloxía, denominar hebraísmu una pallabra o espresión tomada de la llingua hebrea pa usala en cualquier idioma.

Hebréu tiberianu

El hebréu tiberiano ye una tradición oral de la pronunciación de formes antigües del hebréu, especialmente l'hebréu del Tanaj, escrita polos miembros de la escuela masorética de la comunidá xudía de Tiberíades, na temprana Edá Media, a los entamos del sieglu VIII. Utiliza diacríticos llamaos Niqud pa les vocales y signos de "cantillación" agregos a les lletres del alfabetu tradicional. Magar estos símbolos empezaron a usase na temprana edá media, la tradición oral que reflexen ye muncho más antigua.

El sistema tiberiano de la vocalización del Tanaj representa la so propia tradición oral. Otros dos tradiciones locales crearon sistemes d'escritura nel mesmu periodu temporal, son llamaes "Tierra d'Israel" y Babilónica. El primeru nun tuvo influencia histórica, pero'l sistema Babilónicu foi dominante en dalguna árees mientres munchos sieglos, subsistiendo inda. A diferencia del Sistema Tiberiano, que de normal asitia los símbolos de vocales debaxo de les lletres hebrees, el sistema Babilónicu allugar sobre les lletres.

Magar primeramente foi usáu pa reflexar la forma tradicional de llectura del Tanaj, darréu foi aplicáu a otros testos, y usáu comúnmente polos xudíos con distintes tradiciones pa la llectura del hebréu.

Idioma amonita

El amonita foi un antiguu dialeutu hebraicu utilizáu polos amonitas. Allugar al norte de l'actual Xordania (que la so capital, Amán, tomó d'ellos el so nome).

Idioma hebréu medieval

El hebréu medieval tien munches carauterístiques que la estremen de les más vieyes formes del hebréu. Estos afecten a la gramática, la sintaxis, la estructura de la oración, y tamién inclúin una variedá amplia de nuevos artículos léxicos, que se basen xeneralmente en vieyes formes. Na edá d'oru de la cultura xudía n'España, un trabayu importante foi'l realizáu polos gramáticos n'esplicar la gramática y el vocabulariu del hebréu bíblicu; enforma d'esto foi basáu nel trabayu de los gramáticos del árabe clásicu. Los gramáticos hebreos más importantes fueron Judás ben el ibn Janah de David Hayyuj y Jonás ibn Janah.

Tocantes a la poesía, esta foi escrita por poetes como Dunash ben Labrat, Salomón Ibn Gabirol, Judás hai-Levi y los dos Ibn Ezras (Moses ibn Ezra y Abraham ben Meir ibn Ezra), nun hebréu “purificado” basáu nel trabayu d'estos gramáticos, y en metros cuantitativos árabes (vease'l piyyut).

Esti hebréu lliterariu foi utilizáu más palantre polos poetes xudíos italianos.

La necesidá d'espresar conceutos científicos y filosóficos del árabe, griegu y medieval clásicu, motivó al hebréu medieval a recurrir a préstamos llingüísticos, y acuñar términos equivalentes de los raigaños hebreos esistentes, dando llugar a un estilu distintu del hebréu filosóficu. Munchos tienen paralelos direutos n'árabe medieval.

La familia de Ibn Tibbon, y especialmente Samuel ben a Judah, fueron responsables de la creación de munches d'estes formes del hebréu, qu'emplegaron nes sos traducciones de materiales científicos del árabe. Naquel momentu, los trabayos filosóficos xudíos orixinales yeren escritos xeneralmente n'árabe, pero col pasu del tiempu, esta forma d'hebréu foi utilizada pa munches composiciones orixinales. Otra influencia importante yera Maimonides, que desenvolvió un estilu simple basáu nel hebréu mishnaico pal usu nel so códigu de la llei, el Mishneh Torá.

La lliteratura rabínica subsecuente, escribir nun amiestu ente esti estilu y l'hebréu rabínicu arameizado del Talmud. L'hebréu tamién foi utilizáu como llingua de la comunicación ente xudíos de diversos países, particularmente col fin d'un comerciu internacional.

Idioma moabita

El moabita foi un antiguu dialeutu hebraicu utilizáu polos moabitas. Allugar al oeste de l'actual Xordania. Escribir por aciu una variante del alfabetu feniciu.

Israel

L'Estáu d'Israel ye un país d'Asia, asitiáu na oriella oriental del Mar Mediterraneu, na zona conocida como Mediu Oriente.

Llenda al norte con El Líbanu y Siria, al este con Xordania, al oeste col mar Mediterraneu y al sur col golfu d'Aqaba (Mar Bermeyu) y Exiptu.

Llei de Philippi

La llei de Philippi referir a un cambéu fonéticu regular rexistráu en hebréu clásicu (anque tamién s'atopó n'otres llingües semítiques) identificáu per primer vegada pol filólogu F.W.M. Philippi en 1878, y refináu darréu por Thomas O. Lambdin.

Llingües xudeorromances

Les llingües xudeorromances son les llingües derivaes de les Llingües romániques, falaes por delles comunidaes xudíes, y alteriaes hasta tal puntu que llograron reconocencia como llingües propies, apigurándose nel numberosu grupu de llingües xudíes.

Monte Carmelo

El Monte Carmelo (Hebréu: הר הכרמל [Har hai'Karmel]; n'árabe, جبل الكارمل [Yabal al-Karmil]) ye una cordal n'Israel sobre'l mar Mediterraneu, ye reconocíu por haber se apaecíu ahi la Virxe del Carmen. El monte Carmelo tien forma triangular, mide unos 26 km de llargu y alredor de 7 km d'anchu y el so altor máximu d'unos 550 m. La ciudá de Haifa ta parcialmente asitiada sobre'l Monte Carmelo, como tamién otres pequeñes ciudaes como Nesher, Tirat Karmel. Los sos coordenaes son: 32º 50' de llatitú Norte y 35º de llargor Esti.

El so nome vien dicir «xardín» (Karmel n'árabe) o «viñeos de Dios» (Karem El en idioma hebréu). Na antigüedá taba cubierta por viñéos y foi siempres famosa pola so fertilidá.

Un filósofu siriu de los sieglos III-IV d.C. llamáu Jámblico, escribió que'l monte Carmelo yera «el más santu de tolos montes». Les cueves allugaes nel monte Carmelo fueron declaraes Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco en 2012.Inspiraos nel profeta Elías, mientres el sieglu XII, un grupu d'homes (probablemente ermitaños o cruzaos) fundó nel Monte Carmelo la Orde de los Carmelites. Estos llevaríen al mundu en sieglos socesivos la güei extendidísima devoción por La nuesa Señora del Monte Carmelo, referida comúnmente como Virxe del Carmen.

Numberación hebrea

El sistema de numberación hebréu ye un sistema alfabéticu casi decimal nel que s'utilicen les lletres del alfabetu hebréu.

Nesti sistema nun hai notación pal 0 y los valores numbéricos de cada lletra individual sumir conxuntamente. Cada unidá (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9) asignar con una lletra separada, cada decena (10, 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90) y cada centena (100, 200, 300, 400) asígnense, igualmente, con lletres separaes. La gematría (numeroloxía xudía) xeneralmente fai un estensu usu d'esti sistema de numberación, anque'l so usu prácticamente esclusivu na actualidá y una de les más antigües foi facilitar l'estudiu de los testos d'estudiu del xudaísmu, como la Torá o'l Talmud.

Pueblu xudíu

El pueblu xudíu ye un grupu descendiente de los hebreos y antiguos israelites del llevante mediterraneu. La relixón constitúi un posible aspeutu de pertenencia al pueblu xudíu según les tradiciones, práutiques culturales, sociales y llingüístiques. Magar pueden presentar carauterístiques comunes, tales como l'idioma o la creencia, los xudíos nun constitúin un grupu étnicu homoxéneu, por ello la definición precisa de xudíu ye revesosa y puede variar dependiendo de la énfasis que se faiga na observancia relixosa o na identidá secular.Los xudíos sufrieron una llarga historia de persecución en distintos llugares y la so población foi variando a lo llargo de los sieglos. Según datos de Berman Jewish DataBank, en 2015 la población xudía algamaba los 14,3 millones. Representando alredor d'un 0,2 per cientu de la población mundial. La mayoría d'ellos mora n'Israel y Estaos Xuníos. Según investigaciones llevaes a cabu na Universidá Hebrea de Xerusalén, el 96 per cientu de los xudíos que moren fora d'Israel tiende a concentrase en diez países, toos ellos democráticos.

Recuperación del idioma hebréu

El restablecimiento de la llingua hebrea foi un procesu que tuvo llugar n'Europa ya Israel a finales del sieglu XIX y mientres el sieglu XX, a lo llargo del cual la llingua hebrea camudó de la so posición como llingua namái llitúrxica, a ser una llingua escrito y falao de status oficial nel Estáu d'Israel. Non puramente un procesu llingüísticu, el restablecimiento del hebréu integrar na fola de cambeos qu'envolubró al llevantamientu del sionismu y l'establecimientu del Estáu d'Israel, l'únicu estáu xudíu del mundu, en 1948.

El procesu de torna al usu regular ye únicu; nun hai otros exemplos d'una llingua ensin falantes nativos que se convirtiera en llingua nacional de millones de falantes nativos.

El restablecimiento tamién traxo con él cambeos na llingua. A pesar de que los líderes del procesu aportunaron en que namái taben siguiendo "dende'l llugar onde [l'hebréu] quedar ensin vitalidá", ellos, ello ye que crearon una nueva situación pa la llingua, que les sos carauterístiques derivar de tolos periodos del hebréu y tamién de llingües europees, de les cualos predominó'l yiddish. L'actual situación de la llingua ye l'hebréu modernu o hebréu israelín na actualidá.

Schwa

En llingüística y fonoloxía, schwa (pronunciáu aprosimao «shuá») tien dos significaos:

Una vocal neutra inacentuada y átona en cualquier llingua, de cutiu pero non necesariamente una vocal media-central (arrondada o non). Estes vocales, de cutiu, trescribir col símbolu ə a pesar del so valor fonéticu real.

El soníu de la vocal media-central non arredondiada del centru de la plantía de vocales, acentuada o non. Na trescripción fonética del AFI, escríbese como ə. Nesti casu, puede usase'l términu vocal media central en vegada del términu «schwa» pa evitar ambigüedaes. En delles llingües esiste un timbre vocálicu como esti, siendo la vocal tónica.Amás, el símbolu ə llámase de por sí «schwa». Ә (Ә para mayúscula, ә pa minúscula, Ә ә en cursiva) ye una lletra del alfabetu cirílicu, usada na versión afecha d'ésti nel idioma mongol calmuco, l'idioma caucásicu abjasio y los idiomes turcos baskir y cazacu.

Plantía:Tabla alfabeto cirílicu

La so forma ye similar a la d'una y llatina minúscula invertida, pero la mayúscula ye igual a la minúscula, pero de mayor tamañu.

Nos idiomes calmuco y cazacu representa una vocal casi abierta anterior non arrondada. Ye l'equivalente a la lletra llatina Æ.

Shibboleth

Un shibboleth referir a cualquier usu de la lengua indicativa del orixe social o rexonal d'una persona. De forma más amplia, puede señalar cualquier práctica qu'identifique a los miembros d'un grupu, una suerte de santu y seña.

Túnel de Ezequías

El Túnel de Ezequías (n'hebréu נקבת חזקיהו, Nikbat Jizkiahu) o Túnel de Siloé (n'hebréu נקבת השילוח, Nikbat Hashiloaj) atopar na ciudá de Xerusalén; lleva l'agua de la Fonte del Gihón a la Piscina de Siloé.

Yiddish

El yiddish, tamién conocíu como ídish, ya inclusive yidis (ייִדיש yídish y אידיש ídish, pronunciaos /'jidiʃ/ y dambos significando 'xudíu') ye un idioma perteneciente a les comunidaes xudíes asquenazíes tanto del centru como del este européu, según aquelles de los sos descendientes nel continente americanu y otros llugares del mundu, conociéndose-y alternativamente como xudeoalemán. Parte de la sintaxis y léxicu del yidis provienen del alemán, pero'l yidis tien tamién influencies del idioma hebréu, según tamién de delles llingües eslaves. La ortografía yidis usa los calteres del alfabetu hebréu.El yidis ye una llingua milenaria, desenvolvióse tantu n'Europa Central como n'Europa del Este a partir del sieglu X y foi dende entós evolucionáu en caúna de diches rexones al pie de les llingües locales. Tres la emigración de la población xudía de les mentaes rexones europees pal continente americanu, y particularmente por cuenta de los devastadores efectos del Holocaustu, la población que falaba yidis foi amenorgada de 13 millones en 1930 a 3 millones de persones en 2005.

Los xudíos ortodoxos (ya inclusive ultraortodoxos) empleguen a diariu el yidis pa comunicase ente ellos, yá que consideren que la llingua hebrea propia de l'Antigüedá ye sagrada y namái tien de ser emplegada nes plegaries o pal estudiu de la Torá. Sicasí, pa la escritura del yidis, ellos empleguen precisamente los calteres hebreos, dende a lo menos el sieglu XIII.

Más allá de la vocalización que caracteriza al yidis (y conozse como píntelaj o niqud), los calteres que'l mesmu emplega son los mesmos que figuren nos testos sagraos del xudaísmu y esactamente iguales a aquellos que s'empleguen na escritura del hebréu modernu.

N'otres llingües

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.