ISBN

El International Standard Book Number (n'asturianu, Númberu Estándar Internacional de Llibros o Númberu Internacional Normalizáu del Llibru), embrivíu ISBN, ye un identificador únicu pa llibros, previstu pa usu comercial.[1][2] Creóse nel Reinu Xuníu en 1966 poles llibreríes y papeleríes britániques W. H. Smith y denomóse orixinalmente Standard Book Numbering (n'asturianu, ‘numberación estándar de llibros’), embrivíu SBN. Adoutóse como estándar internacional ISO 2108 en 1970.

Pa publicaciones periódiques (revistes, periódicos) úsase'l Númberu Internacional Normalizáu de Publicaciones Seriaes (ISSN, International Standard Serial Number, n'asturianu Númberu Internacional Normalizáu de Publicaciones Periódiques).[1]

EAN-13-ISBN-13
Un códigu de barres ISBN-13 representáu según l'European Article Number (ISBN 978-3-16-148410-0).

Descripción

El ISBN de diez díxitos

ISBN Details
Les partes d'un ISBN de 10 díxitos y el so correspondiente EAN‑13 y códigu de barres. Nótense los distintos díxitos de comprobación en caún. La parte del EAN‑13 etiquetada como "EAN" ye'l códigu de país Bookland.

Hasta la reforma qu'entró en puxu en 2007, cada edición y variación (sacante les reimpresiones) d'un llibru recibía un ISBN compuestu por 10 díxitos de llargor, y estremáu en cuatro partes:

  1. el códigu de país o llingua d'orixe,
  2. l'editor,
  3. el númberu del artículu y
  4. un díxitu de control.

Estes partes tienen distintos llargores y, p'ameyorar la so llexibilidá (llectura humana), ye comeniente, anque non obligatoriu, que se dixebren con espacios en blancu o con guiones. Amás, utilícense prefixos p'asegurase de que dos códigos nun puedan empezar de la mesma forma.

En casu d'usase, tien que tar asitiáu correchamente (pueden consultase les instrucciones n'inglés equí); sicasí nun son abondos yá que hai distintes axencies responsables de l'asignación de subrangos ISBN, y nun hai nenguna llista actualizada disponible en isbn.org.

El códigu de país ye 0 o 1 pa países de fala inglesa, 2 pa países de fala francesa, 3 pa países de fala alemana, etc. El sistema orixinal ISBN escarecía del códigu de país, pero anteponiendo un 0 a un númberu SBN de 9 díxitos creábase un ISBN válidu. El códigu de país puede tener hasta 5 díxitos de llargor; por exemplu, el 99936 úsase pa Bután Pue consultase la llista de ISBN per países.

El númberu del editor ye asignáu pola axencia nacional del ISBN, y el númberu del artículu ye escoyíu pol editor.

Los editores reciben bloques d'ISBN más grandes de los que s'espera que precisen; un editor pequeñu puede recibir ISBN que consistan nun díxitu pal idioma, siete díxitos pal editor y un solu díxitu pa los artículos individuales. Una vegada que termine esi bloque puede recibir otru, con un númberu d'editor distintu. Poro, dacuando distintos númberos d'editor correspuenden en realidá al mesmu.

El díxitu de control d'un ISBN de diez cifres calcúlase per aciu d'un cálculu basáu nel módulu 11: Multiplícase cada ún de los nueve primeros díxitos pola posición qu'ocupen na secuencia numbérica, esto ye, el primeru por 1, el segundu por dos y asina socesivamente hasta'l novenu que se multiplica por 9. Depués súmense estes multiplicaciones y la resultancia divídese ente 11. Tala división va dexar un restu ente 0 y 10. Si'l restu ta ente 0 y 9, este mesmu valor ye'l del díxitu de control. Pero si'l restu ye 10, entós afítase como díxitu de control la lletra X.

El ISBN de trece díxitos

Por cuenta de la escasez esistente en ciertes categoríes del ISBN, la organización internacional d'estándares adoptó enllantar un ISBN de trece díxitos dende'l 1 de xineru de 2007. Esta actualización pon al par el sistema del ISBN col sistema de códigos de barres EAN. Hai un documentu d'entrugues frecuentes (n'inglés) alrodiu de esti cambéu. Los ISBN esistentes prefíxense con «978» (y el díxitu de control recalcúlase); cuando s'escosen los ISBN «978», va introducise'l prefixu 979. Hai de solliñar la poca probabilidá de que concasen los númberos d'identificación del editor asignaos nos ISBN «978» y «979».

El díxitu de control d'un ISBN de trelce cifres calcúlase d'un mou distintu al del ISBN de 10 cifres, con un cálculu basáu nel módulu 10: multiplicando'l primeru de los 12 númberos iniciales por 1, el segundu por 3, el terceru por 1, el cuartu por 3, y asina socesivamente hasta llegar al númberu 12; el díxitu de control ye'l valor qu'hai d'añader a la suma de toos estos productos pa faela divisible por 10. (Por exemplu si la suma ye 97, el díxitu de control ye 3, porque 97 + 3 = 100, que ye divisible por 10; si la suma ye 86, el díxitu de control va ser 4; si sumen 120, va ser 0; y asina en cualesquier otru casu).

Munchos editores, incluyida la editorial Barnes & Noble, optaron por utilizar l'usu de los ISBN. Pero munchos detallistes prefiren l'estándar más universal EAN, darréu qu'ésti aplícase a tolos soportes y non namái a los llibros.

Formatu EAN usáu en códigos de barres

Anguaño, el códigu de barres que s'atopa na contraportada de los llibros (o tres la cubierta nes ediciones de bolsu) ye de formatu EAN13; pueden ser «Bookland», esto ye, con un códigu de barres estreme, que codifica cinco díxitos pa la moneda y el preciu de vienta encamentáu. Hai una descripción detallada del formatu EAN13 (n'inglés) equí. El códigu «978» pa llibros entepónse al ISBN nos datos del códigu de barres, y el díxitu de control recalcúlase según la fórmula EAN13 (módulu 10, 1x y 3x aplicáu en díxitos alternos).

Sistemes asemeyaos

  • ASIN: Amazon Standard Identification Number o Númberu d'Identificación Estándar d'Amazon.
  • ISMN: International Standard Music Number o Númberu Musical Estándar Internacional.
  • ISAN: International Standard Audiovisual Number o Númberu Audiovisual Estándar Internacional.
  • ISSN: International Standard Serial Number o Númberu Internacional Normalizáu de Publicaciones Periódiques, que s'usa en publicación periódica, como revistes y periódicos.[3]
  • IBSN: Internet Blogue Serial Number o Númberu Serie de Blogues d'Internet.

Ver tamién

  • ASIN
  • European Article Number
  • Páxina especial: fontes de llibros
  • Wikipedia:Fontes de llibros

Notes

  1. 1,0 1,1 Cabera reforma (23 de xunetu de 2003) de la Llei Federal del Derechu d'Autor de los Estaos Xuníos Mexicanos (espublizada pol Diario Oficial de la Federación el 24 d'avientu de 1996).
  2. Non siempre se caltuvo esti criteriu; por exemplu, la primer edición de The Ultimate Alphabet y The Ultimate Alphabet Answerbook tienen el mesmu ISBN, y espublizóse a lo menos un llibru con cuatro númberos ISBN impresos, dependiendo l'usu d'un d'ellos de les consideraciones que los múltiples editores vean oportunes pa una copia en particular.
  3. Última reforma (23 de xunetu de 2003) de la Ley Federal del Derecho de Autor de los Estaos Xuníos Mexicanos (publicada por el Diario Oficial de la Federación el 24 d'avientu de 1996)

Enllaces esternos

Axencies nacionales ya internacionales

Ferramientes en llinia

  • Kimba Kano Add-on d'Internet Explorer y Firefox p'añedir capacidaes de busca por aciu ISBN y ASIN (n'inglés).
  • ISBNdb.com Busca llibros por ISBN, autor, títulu, tema, etc.; corrixe automáticamente el díxitu de control del ISBN si fuera necesariu (n'inglés).
  • ISBN.nu Ufierta busques gratuites nuna base de datos de títulos (n'inglés).
  • RFC 3187 Using International Standard Book Numbers as Uniform resource names (URN) (n'inglés).
  • BarcodeRobot Dexa xenerar códigos de barres a partir de númberos ISBN format pdf (n'inglés).
  • Guía de Implementación Pal códigu ISBN de 13 díxitos (documentu pdf n'inglés).
  • Validador de códigos ISBN-13.
Actor de voz

Un actor de voz o actor vocal, a diferencia del actor teatral o del actor cinematográficu, ye un intérprete adscritu a la especialidá de la carrera d'actuación qu'apurre la so voz pa cualquier soporte audiovisual como películes, videoxuegos, atracciones, series radiofóniques, series de televisión, animación (como dibuxos animaos, publicidaes de televisión y radio). Suel ser confundíu col actor de doblaxe, yá que la especialidá ye paecida pero nun ye lo mesmo. Un actor de doblaxe implica que l'actor sustitúi a una voz orixinal, por casu, cuando una película traducir de la llingua orixinal a otra, ente que nel casu del actor o actriz vocal nun hai una voz predecesora como nel casu de los dibuxos animaos.

Autor de nome científicu

En nomenclatura, el autor con nome científicu ye la persona o equipu que describió, denomináu y publicáu válidamente un taxón. La cita del autor ye la referencia al autor o autores del taxón y escríbese depués del nome científicu del mesmu.La manera en que se realiza la cita del autor d'un determináu nome científicu varia según trátese de taxones de plantes, animales o bacteries, y atópase normalizáu, respeutivamente, pol Códigu Internacional de Nomenclatura Botánica, el Códigu Internacional de Nomenclatura Zoolóxica y el Códigu Internacional de Nomenclatura de Bacteries. Ello ye que nel casu de los taxones de plantes, la cita del autor realizar en forma xeneralmente embrivida, ente que nos casos de los taxones de animales y de bacteries utilízase l'apellíu completu del autor.De siguío detállense les normes y encamientos pa citar al autor o autores de taxones de plantes, animales y bacteries.

Calendariu chinu

El calendariu chinu (en chinu tradicional 陰陽曆, en simplificáu 阴阳历, pinyin yīn-yáng lì) ye de tipu lunisolar, los meses son llunares, ye dicir que'l primer día ye'l de la lluna nueva y el día 15, el de lluna llena; como nun añu solar hai doce meses llunares y amás una decena de díes, entrepólense siete meses añedíos (闰月, rùnyuè) a lo llargo de diecinueve años, p'alcordalo col calendariu solar.

Canadá

El Canadá ye un país de la fastera septentrional d'América del Norte. Les sos diez provincies y trés territorios estiéndense dende l'océanu Atlánticu al Pacíficu, y pel norte hasta l'océanu Glacial Árticu, y tienen una estensión de 9,98 millones de km², que convierten al Canadá nel segundu país más grande del mundu. La so frontera meridional colos Estaos Xuníos, amás, ye la frontera binacional más llarga del mundu. La mayoría del país tien un clima frío o mui frío n'iviernu, pero la fastera más meridional tien branos templaos. Canadá ta poco pobláu, y la mayoría'l so territoriu ta ocupáu por viesques y tundra, amás de pola cordelera de les Montañes Rocoses. Ta perurbanizáu: el 82% de los sos 35,15 millones d'habitantes concéntrense en ciudaes de gran y medianu tamañu, les más d'elles cerca de la so frontera meridional. La so capital ye Ottawa, y les trés mayores aglomeraciones de población son les ciudaes de Toronto, Montreal y Vancouver.

Varies poblaciones indíxenes habitaron l'actual Canadá por miles d'años primero de qu'aportaran los europeos. Los primeros d'estos foron los británicos y franceses, qu'establecieron colonies dende'l sieglu XVI; la primera foi la colonia de Canadá, fundada por Francia en 1535. Como resultáu de dellos conflictos armaos, la Norteamérica británica ganó y perdió territorios hasta que, a finales del sieglu XVIII, controlaba la mayoría del actual territoriu canadiense. El 1 de xunetu de 1867 les colonies de Canadá, Nueva Brunswick y Nueva Escocia federáronse pa formar un dominiu federal semiautónomu que recibió'l nome de Canadá. De magar entamó un proceso d'adición de territorios y provincies al dominiu hasta llegar a los actuales. Canadá algamó la independencia gradualmente, nún procesu qu'entamó col nomáu gobiernu responsable na década de 1830 y que finó cola patriación de la Constitución en 1982. Sicasí, dende 1931, cola promulgación del Estatutu de Westminster, Canadá yera un país práuticamente independiente, una y bones l'únicu poder que nun tenía yera'l de poder enmendar la so propia constitución.

Canadá ye una democracia parllamentaria federal y una monarquía constitucional, cola reina Isabel II d'Inglaterra como xefa d'estáu. El país, que ye oficialmente billingüe a nivel federal, ye, como resultáu de la inmigración a gran escala de munchos otros países, una de les naciones más multiculturales y con mayor diversidá étnica del mundu. Su economía ye la décima mayor del mundu, y básase na esplotación de los sos bayurosos recursos naturales y de la so importante actividá comercial. La llarga y complexa rellación ente Canadá y el so vecín del sur, Estaos Xuníos, tuvo a lo llargo de tola so historia un impautu importante na so economía y cultura.

Canadá ye un país desarrolláu qu'ocupa'l décimu llugar nel ránking del Índiz de Desarrollu Humanu, y la de so ye la décimoquinta renta per capita mayor del mundu. Ocupa los primeros llugares del mundu no que cinca a tresparencia gubernamental, llibertaes civiles, calidá de vida, llibertá económica y educación. Pertenez a la Commonwealth y a la Organización Internacional de la Francofonía, y tamién a bien d'instituciones internacionales ya intergubernamentales como les Naciones Xuníes, la Organización del Tratáu del Atlánticu Norte, el G-7, el Grupu de los Diez, el G20, el Tratáu de Llibre Comerciu d'América del Norte y el Foru de Cooperación Económica Asia-Pacíficu.

Compositor

Un compositor ye aquella persona cola capacidá de faer composiciones musicales.Ye'l que sabe escribir composiciones musicales según les regles del arte, onde básicamente entama una serie de soníos solos o arrexuntaos en forma d'acordes teniendo como base los parámetros de la teoría. El compositor dramáticu ye aquel que compón óperes. El compositor sinfónicu ye aquel que compón música sinfónica.El compositor ye aquel qu'inventa música trabayando los soníos de forma imaxinativa col envís de poder crear la so propia música, ye'l que tien la capacidá de falar al traviés de los soníos. El falar podría dicise que ye l'equivalente a improvisar en música y escribir sería l'equivalente a componer. El compositor ye'l que constrúi la música. Ellabora un productu musical que depués puede interpretase en distintes ocasiones tamién por otres persones y dexa que pueda afitase nun soporte, por exemplu, grabáu.Esto débese a que la música ye una forma artística efímera que precisa d'afitase de dalguna manera.Ye por eso que'l compositor, anque dacuando utiliza la improvisación, la mayoría de les vegaes dexa un rexistru escritu de les sos composiciones.

Cucujiformia

Los cucujiformes (Cucujiformia) son un infraorden de coleópteros polífagos qu'inclúi especies que na so gran mayoría son comedores de plantes, incluyendo fueyes, granes, polen, madera, detritos, etc.

Endopterygota

Los endopterigotos (Endopterygota) son un superorde qu'inclúi a tolos inseutos con metamorfosis completa (holometábolos), esto ye, qu'el so desenvolvimientu pasa por trés estadios bien distintos, Gata, pupa e imago (adultu); en munchos lepidópteros la pupa denominase crisalida (del griegu χρυσός, chrysos, "oru") polos sos colores brillosos. Cuenta con un total de 850.000 especies identificaes, arrexuntaes n'once órdenes. Inclúi a dalgunos de los inseutos más familiares, tales como escarabayos, mosques, caparines, abeyes, aviespes, etc. Los órdenes más numberosos son: Coleoptera, Diptera, Hymenoptera, Lepidoptera. Amás tán Mecoptera, Megaloptera, Neuroptera, Raphidioptera, Siphonaptera, Strepsiptera y Trichoptera.

Estremense de los exopterigotos (Exopterygota o Hemipteroidea) pola forma en que se desenvuelven les nales. En Endopterygota (nales formaes interiormente) les ales desenvuelvense nel interior del cuerpu mientres la metamorfosis completa.

En Exopterygota les ales formense nel esterior. Los exopterigotos nun pasen por un estadiu de pupa, ye dicir que nun tienen una metamorfosis completa. Esta postrera carauterística nun ye esclusiva de los exopterigotos, tienenla tamién otros grupos d'inseutos como les llibélules, saltapraos, etc.

El primer inseutu fósil holometábolo atopáu data del Carboníferu cimeru; tratase d'una canesba ruciforme (en forma de gata) de tipu mecopteroide-himenopteroide.

Estaos Xuníos d'América

Los Estaos Xuníos d'América, conocíos tamién como Estaos Xuníos, y tamién como América polos sos habitantes, ye una república federal compuesto por 50 estaos, el distritu federal de Columbia (nel que s'alluga la so capital, Washington DC), cinco grandes territorios autónomos (Puertu Ricu, Guam, les Islles Vírxenes d'Estaos Xuníos, les Islles Marianes del Norte y Samoa Americana) y otros territorios menores. 48 de los sos estaos, y el distritu federal, son contiguos, y llocalícense na rexón central d'América del Norte, ente Canadá y Méxicu; los otros dos estaos, Alaska y l'archipiélagu de Ḥawai, asítiense respeutivamente na parte noroccidental de Norteamérica y nel océanu Pacíficu. Con una estensión de 9,8 millones de km² y una población de más de 324 millones d'habitantes, los Estaos Xuníos son el tercer país mayor del mundu por superficie total y tamién el terceru con mayor población. Ye ún de los países del mundu más multicultural, con una población étnicamente mui diversa como resultáu de varios sieglos d'inmigración a gran escala dende otros países del mundu. La so xeografía y clima son tamién perdiversos, lo que da al país gran abondancia d'ecosistemes distintos, con bayura de flora y fauna.

Los primeros habitantes del país emigraron dende Asia, al traviés del estrechu de Bering, a lo menos fai 15.000 años y a ellos xuniéronse los colonos europeos a partir del sieglu XVI. Los Estaos Xuníos formáronse a partir de la xuntura de trece colonies britániques espardíes a lo llargo la costa Este (la que mira pal océanu Atlánticu) del continente. Los problemes ente Gran Bretaña y les sos colonies norteamericanes foron aumentando tres de la Guerra de los Siete Años, y culminaron na nomada Revolución Americana, na que los delegaos de les trece colonies decidieron por unanimidá declarase independientes de la so metrópoli. La guerra que siguió a esa declaración d'independencia finó en 1783, col reconocimientu del nuevu estáu por Gran Bretaña; foi la primer guerra d'independencia d'una colonia escontra la so metrópoli europea que ganó la colonia. L'actual constitución adoptóse en 1788 como una modificación de los Artículos de la Confederación, l'acuerdu inicial de 1781 ente les trece colonies que foi denunciáu por dalgunes por tener dao demasiaos poderes al gobiernu federal. Les primeres diez enmiendes al testu de 1788, nomadas conxuntamente la Carta de Derechos (Bill of Rights), foron diseñaes pa garantizar les llibertaes civiles fundamentales de los ciudadanos, y ratificaes en 1791.

Los nacientes Estaos Xuníos aniciaron una agresiva espansión per toa América del Norte demientres el sieglu XIX, desplazando a les tribus de nativos americanos, tomando nuevos territorios y convirtiéndolos en nuevos estaos que s'incorporaben a la Xunión. Pa 1848 la federación estendíase yá d'océanu a océanu. Na segunda metá del sieglu XIX la Guerra civil estauxunidense supunxo el final de la esclavitú. Pa finales d'esi sieglu entamó la espansión del país hacia'l Pacíficu ( Ḥawai convirtióse nel 50ᵘ estáu en 1898), nún momentu en que la so economía entamó a espolletar enforma. La guerra hispano-estauxunidense de 1898 y la Primer Guerra Mundial confirmaron l'estatus del país como una potencia militar de nivel mundial. Estaos Xuníos acabó la Segunda Guerra Mundial como una superpotencia: foi el primer país en desarrollar armes nucleares y el primeru n'usales en batalla. Esti calter de superpotencia acentuóse tres del final de la Guerra Fría: tres de la disolución de la Xunión Soviética en 1991 los Estaos Xuníos quedaron como única superpotencia del mundu.

Los Estaos Xuníos son la primer economía del mundu, col mayor productu nacional brutu (PNB), tantu nominal como real. Figura nos primeros puestos en múltiples ránkings de desarrollu económicu y social, como los que miden l'ingresu mediu por persona, el desarrollu humanu o la productividá por trabayador. Magar qu'aveza a considerase la so economía como post-industrial, con un sector servicios dominante, el so sector manufactureru ye entá el segundu mayor del mundu. Con namái un 4,4% de la población mundial, tien un PNB que ye'l 25% del mundial, y el so gastu militar ye'l 33% del total agregáu del de tolos países del mundu; de resultes d'ello, ye la principal potencia económica y militar del planeta. La so influyencia política y cultural nel restu del mundu ye enorme, y ye tamién un país líder n'investigación científica y nel desendolcu d'anovaciones teunolóxiques.

Etimoloxía

La etimoloxía ye una disciplina rellacioná cola filoloxía y la llingüística hestórica qu'estudia l'orixe de les pallabres dende la so forma y significau orixinariu, arriendes de los dables camudamientos sofríos a lo llargo del tiempu nesa pallabra.

La pallabra "etimoloxía" vien del llatín etymologia y ésta del griegu étymos (braero) y logos (pallabra).

D'esti mou quier dicir lliteralmente "pallabra braera"

ISSN

L'ISSN (inglés: International Standard Serial Number, Númberu Internacional Normalizáu de Publicaciones Seriaes) ye un númberu internacional que dexa identificar de manera única una coleición, evitando'l trabayu y posibles fallos de trescribir el títulu o la información bibliográfica pertinente. Acútase a les espublizaciones en serie como los diarios y les publicaciones periódiques. El ISSN dexa normalizar les clasificaciones, nes biblioteques por exemplu.

En llibros usa'l Númberu Estándar Internacional de Llibru (ISBN, International Standard Book Number)

El ISSN ta normalizáu pol testu ISO 3297 (ICS nᵁ 01.140.20).

Lepidoptera

Los lepidópteros (Lepidoptera, del griegu «lepis», escama, y «pteron», nala) son un orde d'inseutos holometábolos, casi siempres voladores, conocíos comúnmente como caparines; les más conocíes son les caparines diurnes, pero la mayoría de les especies son nocherniegues (polillas, esfinxes, pavones, etc.) y pasen bien inalvertíes. Los sos bárabos conócense como [[Guxanu (bárabu)|guxanos, canesbes]] y aliméntense típicamente de materia vexetal, pudiendo ser delles especies plagues importantes pa l'agricultura. Munches especies cumplen el rol de polinizadores de plantes y cultivos.

Esti taxón representa'l segundu orde con más especies ente los inseutos (siendo superáu solamente pol orde Coleoptera); ello ye que cunta con más de 165 000 especies clasificaes en 127 families y 46 superfamilies. La caparina diurna más grande qu'esiste ye la Ornithoptera alexandrae fema, que puede llegar a tener 31 cm de valumbu (el machu ye un pocu más pequeñu), vive al sudeste de Nueva Guinea.

Médicu

Un médicu ye un profesional que practica la medicina y qu'intenta caltener y recuperar la salú humana por aciu l'estudiu, el diagnósticu y el tratamientu de la enfermedá o mancadura del paciente. Na llingua española, de manera coloquial, denominar tamién doctor a estos profesionales, anque nun llograren el grau de doctoráu.

El médicu ye un profesional altamente cualificáu en materia sanitario, que ye capaz de dar respuestes xeneralmente acertaes y rápides a problemes de salú, por aciu decisiones tomaes davezu en condiciones de gran incertidume, y que precisa de formación siguida a lo llargo de tola so vida llaboral.

Península Ibérica

La Península Ibérica ye una península asitiada al suroeste del continente européu. El so territoriu divídese principalmente ente España y Portugal, magar que tamién inclúi Andorra, una pequeña parte de territoriu francés nel so estremu nororiental y la pequeña península de Xibraltar, que pertenez al Reinu Xuníu. Con una estensión d'alredor de 582.000 km², ye, tres de la Península Escandinava, la segunda mayor del continente européu.

Placentalia

Los placentarios (Placentalia) son una infraclase de mamíferos. Caracterícense porque les críes son reteníes nel úteru maternu mientres llargu tiempu onde son alimentaes por una llibradura alantoica. Los placentarios aniciáronse fai a lo menos 160 millones d'años, nel Xurásicu Cimeru, y anguaño conócense más de 5100 especies.Eutheria ye un clado de mamíferos asemeyáu a Placentalia, y designa el mesmu taxón. Foi propuestu por Thomas Henry Huxley en 1880, intentando que'l términu tomara más qu'el so predecesor Placentalia. Nun lo llogró porque dambos términos usar col mesmu sentíu, anque placentariu ye más común na llingua vernácula qu'euteriu. Na nomenclatura formal de los escritos científicos úsase más Eutheria.

Polyphaga

Los polífagos (Polyphaga) son el suborde de coleópteros más ampliu y diversu. Componse de 16 superfamilies y 144 families. Espleguen una enorme variedá d'especializaciones y adaptaciones, con más de 300.000 especies descrites, esto ye, el 90% de les especies d'escarabayos afayaes hasta güei.

Reinu (bioloxía)

Nel ámbitu de la bioloxía, reinu ye caúna de les grandes subdivisiones nes que se consideren distribuyíes los seres vivos, por mor de los sos carauteres comunes.

La primer organización en reinos débese a Aristóteles (sieglu IV e.C.), qu'estrema toles entidaes de la natura nos reinos animal y vexetal.

De magar la división fecha en 1990 por Woese et al, na qu'estremaben tres reinos (Bacteria, Archaea y Eukarya), Cavalier-Smith en 1998 divide a Protista en 2 nuevos reinos: Chromista del grupu filoxenéticu del ocle pardo-dorao y Protozoa de los protozoos.

Cavalier-Smith, T. 2004. Only six kingdoms of life. Proc. R. Soc. Lond. B 271: 1251-1262. (pdf equí).

Por mor de l'alta variedá de la vida estableciéronse numberosos niveles de clasificación denomaos taxones. El nivel de Reinu yera hasta fai poco'l nivel cimeru de la clasificación biolóxica. Nes clasificaciones modernes el nivel cimeru ye'l Dominiu o Imperiu; caún d'ellos subdivídese en Reinos, los Reinos, al mesmu tiempu, puen organizase en Subreinos, etc. Los niveles cimeros de la clasificación biolóxica amuésense darréu:

Dominiu

Reinu

Subreinu

Infrarreinu

Superfilu

Filu o Phylum (animales y dellos) o División (plantes)

Clas

Orde

Familia

Tribu

Xéneru

Especie

Subespecie

Raza (animales) o Variedá (plantes y dellos)

Vertebrata

Los vertebraos (Vertebrata) son un subfilu bien diversu de cordaos qu'entiende a los animales con espina dorsal o columna vertebral, compuesta de vértebres. Inclúi casi 62 000 especies actuales y munchos fósiles.

Los vertebraos llograron afaese a distintos ambientes, incluyíos los más difíciles y inhóspitos. Anque proceden primeramente del mediu dulceacuícola, consiguieron evolucionar nel mar y pasar darréu al mediu terrestre.

Xunión Soviética

La Xunión Soviética (rusu: Советский Союз tr.: Sovietsky Soyuz), oficialmente nomada Xunión de Repúbliques Socialistes Soviétiques (XRSS, rusu: Сою́з Сове́тских Социалисти́ческих Респу́блик tr.: Soyuz Sovétskij Sotsialistícheskij Respublik; pronunciación ; abreviáu СССР, SSSR) foi un Estáu federal constitucionalmente socialista qu'esistió n’Eurasia ente 1922 y 1991. El nome emplegáu informalmente ente los residentes foi la Xunión (Soyuz).

La Xunión Soviética tuvo un sistema políticu de partíu únicu domináu pol Partíu Comunista hasta 1990 y anque yera una xunión federal de 15 repúbliques soviéticas subnacionales, l'Estáu soviéticu foi estructuráu baxo un Gobiernu nacional y una economía altamente centralizaos.

La revolución rusa de 1917, que provocó la cayida del Imperiu rusu, tuvo como socesor al Gobiernu Provisional Rusu, que foi de corta duración, debíu a que los bolxeviques gañaron la Guerra Civil Rusa y fundaron la Xunión Soviética n’avientu de 1922 cola fusión de la República Socialista Federativa Soviética de Rusia, la República Federal Socialista Soviética de Transcaucasia, la República Socialista Soviética d'Ucraína y la República Socialista Soviética de Bielorrusia.

Tres el decesu del primer líder soviéticu, Vladímir Lenin, en 1924, Iósif Stalin acabó ganando la llucha pol poder y dirixió’l país a traviés d'una industrialización a gran escala con una economía centralizada y, al mesmu tiempu, con represión política. En xuno de 1941, mientres la Segunda Guerra Mundial, Alemaña xunto a los sos aliaos invadió la Xunión Soviética, un país col que firmó un pactu de non-agresión. Cuatro años dempués d'una guerra brutal, la Xunión Soviética emerxió victoriosa como una de les dos superpotencies del mundu, xunto a los Estaos Xuníos.

La Xunión Soviética y los sos Estaos satélites d'Europa oriental tuvieron involucraos na Guerra Fría, que foi una llarga llucha ideolóxica y política mundial escontra los Estaos Xuníos y los sos aliaos del bloque occidental; finalmente la XRSS cedió énte los problemes económicos y los disturbios políticos internos y esternos. Mientres esta dómina, la Xunión Soviética consiguió ser el modelu de referencia pa futuros Estaos socialistes. Dende 1945 hasta 1991, la Xunión Soviética y los Estaos Xuníos dominaron l'axenda mundial de la política económica, asuntos esteriores, operaciones militares, intercambiu cultural, progresos científicos, incluyendo l'entamu de la esploración espacial, y deportes (incluyíos los Xuegos Olímpicos). A finales de la década de 1980, l'últimu líder soviéticu Miḥaíl Gorbachov trató de reformar l'Estáu coles sos polítiques de la perestroika y glasnost, pero la Xunión Soviética derrumbóse y foi disuelta formalmente n’avientu de 1991 tres el fallíu intentu de golpe d'Estáu d'agostu. Dempués d'esto, la Federación de Rusia asumió los sos derechos y obligaciones.Los llindares xeográficos de la Xunión Soviética variaron conl tiempu, pero tres les sos postreres anexones territoriales principales y la ocupación de los países Bálticos (Lituania, Letonia, y Estonia), del este de Polonia, Besarabia, y dellos otros territorios mientres la Segunda Guerra Mundial, dende 1945 hasta la disolución, los llindares correspondieron aprosimádamente a aquellos de la estinta Rusia Imperial, coles esclusiones notables de Polonia, la mayor parte de Finlandia, y Alaska.

Árbol

Un árbol ye una planta perenne, de táramu de madera, que se ramifica a ciertu altor del suelu. El términu fai referencia davezu a aquelles plantes que la so altor supera un determináu llímite, distinta según les fontes, 2 metros, 3 metros, 5 metros o los 6m na so madurez. Arriendes, producen cañes secundaries nueves cada añu que parten d'un únicu fuste o tueru, con claru dominiu apical dando llugar a una nueva copa separtada del suelu. Dellos autores establecen un mínimu de 10 cm de diámetru nel tueru (el llargor de la circunferencia sería de 30 cm ). Les plantes maderices que nun axunten estes carauterístiques por tener dellos tueros, o son de pequeñu tamañu, considérense parrotales.

N'otres llingües

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.