Ebla

Ebla (árabe: عبيل، إيبلا) ye una ciudá antigua alcontrada nel norte de Siria, a unos 55 km al sureste de Alepo. Foi una importante ciudá-tao en dos periodos, primero nel 3000 e.C. y especialmente ente los años 2400 y 2250 a. C., cuando se conocen d'ella diversos reis, delles biblioteques ya importantes documentos epigráficos. Sigue la so esistencia ente'l 1800 e.C. y el 1650 e.C. , pero yá perdida la so independencia y relieve.

El sitiu ye conocíu güei como Tell Mardikh, y ye sobremanera famosu polos archivos con más de 20 000 tablillas cuneiformes, dataes alredor de 2250 e.C. , en sumeriu y n'eblaíta, una variante llingüística del idioma semíticu oriental. Bona parte de los materiales epigráficos atopar nel vecín muséu rexonal de Idlib (Siria).

Reinu de Ebla
2250 e.C.

Bandera (2250)

Llocalización de Ebla
Territoriu controláu por Ebla y territorios citaos nos archivos con presencia de funcionarios eblaitas.
Capital Ebla
Relixón Autóctona
Historia
 • Afitáu {{{añu_entamu}}}
Ebla
Ruines de Ebla.
Ebla9
Ebla10
Ebla7

Tablillas: Testos de Ebla

En 1964, arqueólogos italianos de la Universidá de Roma La Sapienza, dirixíos por Paolo Matthiae empezaron a escavar en Tell Mardikh. En 1968 repunxeron una estatua dedicada a la diosa Ishtar portando'l nome de Ibbit-Lim, un rei de Ebla. Esto identificó la ciudá, llargu tiempu conocida poles inscripciones exipcies y acadias.
Na siguiente década l'equipu afayó un palaciu d'aprosimao del 25002000 e.C. Unes 20 000 bien calteníes tablillas cuneiformes (denominaes “testos de Ebla”) fueron afayaes nes ruines. Les tablillas taben escrites na escritura sumerio del periodu dinásticu arcaicu IIIA, magar primeramente nun paecía senciellu traduciles. Tres meses d'investigación pudo esclariase que taben escrites nun dialeutu semíticu llamáu dende entós “eblaíta”, amás del sumeriu, manifestando les estreches rellaciones de Ebla col sur de Mesopotamia, onde foi desenvuelta la escritura. Una llista de vocabulariu foi topada coles tabillas, dexando traducilo.

Nun yera la biblioteca del palaciu, que nun foi afayada, sinón un archivu de provisiones y tributos, casos llegales y diplomáticos y contactos comerciales, y un scriptorium con testos copiaos por aprendices. Les tablillas fueron orixinalmente almacenaes n'estantes, pero cayeron al suelu cuando'l palaciu foi destruyíu. L'allugamientu onde les tabillas fueron afayaes dexaron a los escavadores reconstruyir la so posición orixinal nos estantes: fueron asitiaes nos estantes según la tema.

Nel archivu atopáronse los primeros trataos diplomáticos internacionales de la hestoria. Un exemplu ye'l Tratáu de Ebla - Abarsal. Esti tratáu atopar nos archivos de les tablillas de Ebla, dataos nel III mileniu a.n.y, que sobrevivieron a la quema del palaciu real. Magar les dificultaes que tuvo la restauración de les tablillas, púdose datar esti tratáu, en redol al añu 2350 e.C. De xuru se pudo datar, siguiendo estudios prosopográficos y les maneres d'escribir.[1]

Ebla nel tercer mileniu e.C.

El términu ebla significa 'roca blanca', y refierse al afloramientu de piedra caliar en que la ciudá taba construyida. Anque'l sitiu amuesa signos d'una ocupación siguida dende'l 3000 e.C. , el so poder creció y algamó el so apoxéu na segunda metá del siguiente mileniu. Llegó al cumal el so poder escontra 2350 e.C. -2250 e.C. La mayoría de les tabillas del palaciu de Ebla, que daten d'esti periodu, son sobre materies económiques; elles apurrieron un bon aspeutu a la vida diaria de los habitantes, amás de bien importantes idees sobre la vida cultural, económica, y política del norte de Siria y del Oriente Próximu escontra la metá del tercer mileniu e.C. Los testos son les cuentes de los ingresos del estáu, pero tamién inclúin cartes reales, diccionarios sumeriu-eblaíta, testos escolares y documentos diplomáticos, como trataos ente Ebla y otres ciudaes de la rexón.

Ebla foi un reinu de Siria centráu na ciudá de Ebla, que yá esistía al empiezu del tercer mileniu, momentu nel que aportó a un verdaderu centru urbanu amorreo, que se desenvolvió pol comerciu con Mari, ciudá de la que foi tributaria escontra 2500 e.C. , pero dichu tributu foi sumiendo hasta qu'escontra 2400 e.C. la situación invirtióse, y Mari pasó a pagar tributos a Ebla, que'l so rei designaba al xefe d'estáu de Mari.

Enfrentar a Sargón I de Acad, qu'anque ocupó Mari nun pudo faese con Ebla, que finalmente sería conquistada pol so nietu Naram-Ensin escontra 2250 e.C. y foi entós cuando foi abandonada polos sos habitantes mientres dellos años, a la fin del sieglu volvería tar habitada y tendría un rei, anque menos poderosu qu'antes. Pero dichu rei foi espulsáu pol rei de Ur. A la fin d'esta segunda dómina, el dominiu de la ciudá pasó a Yamkhad, que la convirtió nun principáu vasallu.

Economía

Ebla taba allugada nuna paraxa predominantemente grebu na actualidá pero más fértil milenios tras. La so economía basar nuna agricultura de secanu y nuna poderosa ganadería d'oveyes y cabres, amás de obviamente la so estensa rede comercial. La esixencia del mediu ambiente favoreció la dispersión del poblamientu, tando los centros de población principales bastante separaos y arrodiaos d'aldegues aledañas. La ciudá de Ebla estendíase sobre 50 hectárees, similar a les ciudaes de Mari y Aššur. La so población bazcuyaría ente 15 mil y 20 mil habitantes.

Naquella dómina, Ebla foi'l principal centru comercial. El so principal rival comercial rival yera Mari, y Ebla ye sospechosa de tomar parte na primer destrucción de Mari. Les tablillas revelen que los habitantes de la ciudá teníen unes 200 000 cabeces de ganáu variáu (oveyes, cabres y vaques) y seríen les necesidaes de cebera les que llevaríen a ampliar el reinu. Los principales artículos comerciales de Ebla yeren probablemente madera de los cercanos montes (y quiciabes del El Líbanu), y testiles (mentaos nos testos sumerios de la ciudá tao de Lagash). La mayoría del so comerciu paez que diba dirixíu escontra Mesopotamia (principalmente Kish), y contactos col Antiguu Exiptu tán atestiguaos por regalos de los faraones Kefrén (Jafra) y Pepy I, qu'entamó campañes a Ebla. L'artesanía pudo ser tamién una esportación importante: esquisitos artefactos fueron recuperaos de les ruines, incluyendo muebles de madera enllastrao con madreperlas y estatues creaes con distintes piedres de colores. L'estilu artísticu de Ebla pudo influyir la calidá de los trabayos del siguiente imperiu acadio (ca. 23502150 e.C. ).

Gobierno

La forma de gobiernu nun ye bien conocida, anque la ciudá paez ser gobernada por una aristocracia de comerciantes qu'escoyíen un rei y confiaben la defensa de la ciudá a mercenarios. Al traviés de les tablillas conociéronse los nomes de dellos reis como Igrish-Halam, Irkab-Damu, Ar-Ennum, Ibrium y Ibbi-Sipish. Ibrium rompió cola tradición ya introdució una monarquía absoluta. Asocedió-y el so fíu Ibbi-Sipish.

El tratamientu que se da a munchos de los primeros reis ye peculiar, una y bones frente a la tradición mesopotámica del cultu reverencial al rei y la so representación heroica, el monarca de Ebla ye representáu de manera más modesta. Nun s'atopen testos celebrativos pa la mayor parte de monarques, nun tener títulos especiales y cuando apaez nos testos apaez como responsable de l'actividá comercial, según les xeres d'entamar, defender y estender les rutes comerciales. Paez tratase primeramente d'una monarquía electiva y non hereditaria, onde primen los intereses económicos primero que los dinásticos. Ente l'aristocracia gobernante nun paecía haber una llinia clara ente los asuntos comerciales privaos y los públicos. El rei controlaba'l sistema de redistribución de les riqueces xeneraes nel comerciu, derivando al palaciu, templos y grupos familiares los recursos. Posiblemente'l poder del rei taba llindáu por poderes locales autónomos amestaos a les aristocracies locales.

El reinu taría estremáu en 14 distritos de los cualos a la capital correspuenden dos. El rei tien el títulu de en, ente que los sos gobernadores son denominaos lugal (títulu emplegáu tamién por embaxadores y gobernantes de ciudaes importantes), como últimu eslabón de la cadena burocrática taben los ugula que paecen ser representantes del gobiernu de Ebla, encargaos de xestionar los sos intereses en terrenes remotos, como la rexón de Canaán. Amás méntense conseyos de vieyos o abba con funciones que superen el d'un órganu consultivu. La reina tien un calter especial, llindando en poder del rei n'asuntos relixosos, fenómenu similar al atopáu ente los hitites. Les reina caltien el so títulu de “reina madre” inclusive en casu de fallecimientu del soberanu.

Relixón

Dalgunes de les bien conocíes deidaes semítiques apaecen en Ebla (Dagan, Ishtar, Resheph, Kanish, Hadad), y delles otres, otra manera, desconocíes como Kura, Nidakul, unos pocos dioses sumerios como Enki y Ninki y dioses hurritas como Ashtapi, Hapat y Ishara. El dios principal paez ser Kura, qu'al pie de la so pareya la diosa Hadda y el Sol formen la tríada principal.

La destrucción de Ebla

Sargón de Acad y el so nietu Naram-Ensin, los conquistadores de gran parte de Mesopotamia, reclamó cada unu'l destruyir Ebla; la fecha esacta de la destrucción ye la tema d'un continuu alderique, pero'l 2240 e.C. ye una candidata probable. Mientres los siguientes trés sieglos, Ebla algamó una vegada más una relevante posición económica, con posiblemente la vecina ciudá de Urshu, como ta documentáu por testos económicos de Drehem (un suburbiu de Nippur), y polos afayos en Kultepe/Kanesh.

Ebla nel segundu mileniu e.C.

Dellos sieglos dempués de la so destrucción polos acadios, Ebla consiguió reponer daqué de la so importancia, y tuvo el so segundu apoxéu del 1850 al 1600 e.C. El so pueblu foi entós conocíu como amorreos; Ibbit-Lim foi'l primer rei.

Ebla ye mentada en testos d'Alalaḫ alredor de 1750 e.C. La ciudá foi destruyida de nuevu nel aturbolináu periodu ente'l 1650 y el 1600 e.C. , pol rei hitita Mursili I o Hattusili I.

Ebla nunca se recuperó de la so segunda destrucción. Sobrevivió como un pequeñu pueblu hasta'l sieglu VII, dempués tuvo erma y escaecida hasta'l so redescubrimientu arqueolóxicu.

Reyes

  • Igris-Kalam ca. 2575 e.C.
  • Irkab-Damu ca. 2455 e.C.
  • Ar-Ennum ca. 2430 e.C.
  • Ishak Malek
  • Enar Damu
  • Baga Damu
  • Agur Lim
  • Kun Damu
  • Igrit Khalam (Igrit Khalab)
  • Adub Damu
  • Ishtar Damu ca. 2300 e.C.
  • Eberu
  • Ibbi Sipis
  • dominiu de Akkad ca. 2250 e.C.
  • independiente, reis desconocíos, ca. 2220-2050 e.C.
  • dominiu de Ur ca. 2050 e.C.
  • dominiu de Yamkhad ca. 2003 e.C.
    • Ibit-Lim ca. 2000 e.C.
    • Sucesores desconocíos 2000-1600 e.C.

Bibliografía

Enllaces esternos

Ver tamién

Referencies

  1. Archi, Alfonso. Trabayando coles tablillas de Ebla. ISIMU I (1998) : 205 – 212.

Coordenaes: 35°47′53″N 36°47′55″E / 35.79806°N 36.79861°E

Adoración

La adoración ye un estáu espiritual contemplativu nel que'l ser humanu apavóriase maraviáu, estableciendo una comunión íntima con una deidá.[ensin referencies]

Adorar significa ‘amar al estremu’. Cuando s'aplica a una deidá, significa ‘amar al estremu a una deidá’.

L'adoración ye la intención interna del ser humanu ―un estáu (en reposu) o estilu de vida (activu)― d'obediencia a les lleis d'una relixón, basáu na fe.

L'adoración ta rellacionada cola llume espiritual, que ye la manera de conocer a Dios.

Adorar a una divinidá implica aceptar una relixón.

La relixón marcaba les llendes cosmolóxiques, sociales ya ideolóxicos; emponía'l comportamientu de cada cultura.L'adoración puede entendese como una actividá d'adoración (llamada más apropiadamente «cultu») y como un estilu de vida.Si l'oxetu de l'adoración ye un ser humanu o un bien material, los relixosos llamar idolatría. Yera bien común que d'antiguo se -y diera adoración y pleitesía a un rei o daquién cimeru.Nel Nuevu Testamentu (una seición de la Biblia cristiana, la pallabra «adorar» quier dicir ‘actuar piadosamente escontra daquién o daqué’ (eusebeo) o ‘faer reverencia, dar obediencia a daquién’ (proskuneo).La pallabra anglosaxona equivalente a adoración yera worthscripe, que produció'l inglés worship.

La pallabra «adorar» provien del llatín adorara (‘trayendo la boca’): ad (‘escontra’), ora (boca).Según el Nuevu Testamentu, el ser humanu tien d'adorar a Yahveh Dios «colos llabios», allabándo-y y dándo-y gracies polos bienes recibíos (Carta de san Pablo a los efesios 5.19-20), y «obedeciendo la so voluntá» (Carta de san Pablo a los romanos 12.1-2).

Los ritos d'adoración (el cultu a la deidá) pueden faese individualmente ―yá seya de callao o a vista d'otros― en comunidá ―nun serviciu coordináu por un líder (rabino, imán, pastor o sacerdote)― nun sitiu especialmente acondicionáu pa ello ―templu, ilesia, sinagoga, mezquita― o en cases particulares.

L'adoración comúnmente llevaba consigo, la devoción, l'honor y l'allabancia escontra la deidá indicada, llámese-y dios o diosa. Dacuando ye a capella, o con preseos.[ensin referencies]En sofitu a la definición d'adoración como obediencia al dios, serviciu al dios, podemos citar:

“Solo a Dios tien d'adorase y sirvir” (Lucas 4:8).

“Ama al Señor el to Dios con tol to corazón, con tol to ser y con tola to mente” (Mateo 22: 37).

"Ustedes van demostrar que m'amar si obedecen lo que los mando'" (Juan 14:15).

"Salomón amó a Yahveh, andando nos estatutos..." (1 Reis 3:3).

Jesús dixo: «¿Quién ye'l que m'amar? El que fai sos los mios mandamientos y obedecer» (Juan 14:21).

Esto a cencielles reafita que la forma de vida tien de tar 'rexida' polos preceptu de la deidá.

Arqueoloxía bíblica

La arqueoloxía bíblica ye la parte de l'arqueoloxía que s'especializa nel estudiu de los restos materiales que tienen rellación direuta o indireuta colos relatos bíblicos, sían estos del Antiguu (Tanaj) o del Nuevu Testamentu, y cola hestoria y cosmogonía de les relixones xudeocristianes. El llugar principal d'esta parte de les ciencies arqueolóxiques ye lo qu'en diches relixones ye denomináu Tierra Santa, y dende la perspeutiva occidental Mediu Oriente. Magar los elementos principales de l'arqueoloxía bíblica son referentes teolóxicos y relixosos na so mayoría, esta ye una ciencia en tola so dimensión metodolóxica. Como asocede con otros rexistros históricos d'otres civilizaciones, los manuscritos tienen de ser comparaos con otres sociedaes contemporanees d'Europa, Mesopotamia y África. Les técniques científiques emplegaes son les mesmes de l'arqueoloxía polo xeneral como les escavaciones y la datación por radiocarbono, ente otres. En contraste, l'arqueoloxía del antiguu Mediu Oriente trata a cencielles del Antiguu Oriente Próximu, o Mediu Oriente, ensin particulares considerancies alrodiu de si los sos descubrimientos rellacionar cola Biblia.

L'arqueoloxía bíblica ye una materia d'estudiu polémica, con dellos puntos de vista sobre cuál ye'l propósitu y les metes qu'esta tien o tien de tener. Na seición de comentarios profesionales pueden atopase diversos puntos de vista de destacaos arqueólogos.

Biblioteca

Una biblioteca puede definise, dende un puntu de vista puramente etimolóxicu, como'l llugar onde se guarden llibros. Sicasí, na actualidá esta concepción viose superada pa pasar a referise tantu a les colecciones bibliográfiques y audiovisuales como a les instituciones que les crean y poner en serviciu pa satisfaer les necesidaes de los usuarios.

Dende'l 24 d'ochobre de 1997 celébrase'l Día de la biblioteca.

Enciclopedia

Una enciclopedia (griegu: ἐνκύκλιvos παιδεία [enkyklios paideia], 'instrucción nun círculu' )

? ye una obra de referencia que busca compendiar el conocencia. La enciclopedia axunta cuasi siempres de forma alfabética, temática y escasamente contién datos especializaos o esvalixaos que nun podríen ser topaos con facilidá y que presenten un importante serviciu a la cultura moderna.La noción más moderna d'enciclopedia de propósitu xeneral y d'amplia distribución data de la dómina d'Ephraim Chambers y la so Cyclopaedia. Depués asocederíen-y Denis Diderot y los enciclopedistes que s'inspiraron na Cyclopaedia de Chambers. El mayor afitáu del periodu de la Ilustración del sieglu XVIII ye la Encyclopédie compilada por un grupu d'escritores y homes de ciencia franceses. De manera dafechu consciente, estos homes taben dando'l llombu tantu a la relixón como a la metafísica como fontes de conocencia, viendo na ciencia pura una nueva fuercia motriz intelectual. Axuntaron nuna vasta obra toles conocencies científiques de la dómina, non como un meru rexistru alfabéticu, sinón como un relatu de la manera científica d'enfrentase al mundu.

Esti escritores esperaben forxar un poderosu preséu pa lluchar contra'l oscurantismo de les autoridaes polítiques y relixoses. La mayoría de les figures culturales y científiques de la dómina collaboraron nesa empresa, destacando D'Alembert, Diderot y Voltaire.

Guerra civil siria

Plantía:Llargu

La guerra civil siria (n'árabe, الحرب الأهلية السورية al-Ḥarb al-ahliyya al-sūriyya) ye un conflictu bélicu empecipiáu a principios de 2011 y que se desenvuelve na actualidá en Siria. Nel so entamu les Fuercies Armaes de Siria enfrentar contra grupos armaos rebalbos, conocíos n'Occidente como la oposición siria. Más palantre, numberosos grupos y combatientes rebalbos xunir al Estáu Islámicu d'Iraq y el Llevante — Estáu Islámicu (EI) n'español; ISIS n'inglés, Daesh (n'árabe داعش), lo que-y dexó invadir vastes estensiones de Siria dende Iraq. Pa 2017, el Gobiernu siriu entamó una gran campaña contra Daesh recuperando los territorios al oeste del Éufrates, el 6 d'avientu tantu autoridaes siries como ruses, proclamaron el final de la operación contra Estáu Islámicu."La xera de ganar a les formaciones criminales de la organización terrorista Estáu Islámicu nel territoriu de Siria, llevada a cabu poles Fuercies Armaes de la Federación de Rusia, ta cumplida (...) les fuercies del Gobiernu [siriu] col sofitu de les Fuercies Aérees ruses tomaron por completu'l control de la zona al noroeste de Abu Kemal: dende'l ríu Éufrates hasta'l pobláu Mezile, con una superficie total de 2.500 kilómetros cuadraos", Xefe del principal mandu operativu del Estáu Mayor de les Fuercies Armaes de Rusia, Serguéi Rudskói. "Toles agrupaciones del Estáu Islámicu en territoriu siriu fueron destruyíes, llográndose asina la lliberación de Siria (…) Al día de güei nun esisten zones d'esi país árabe so control del EI", jefe del Estáu Mayor Xeneral del Exércitu rusu, Valery Gerasimov. "El ministru de Defensa rusu (Serguéi Shoigú) reportó que les operaciones nes veres occidental y oriental del Éufrates concluyeron con una derrota atayante de los terroristes (...) De xacíu, inda pueden haber focos de resistencia, pero polo xeneral, la ofensiva nesta etapa y nesta zona terminó (...) esta operación antiterrorista remató con una atayante derrota de los terroristes", presidente de la Federación Rusa, Vladimir Putin."El terrorismu nun se llinda al EI, sinón qu'el EI ye solo una parte d'este. [...] Tenemos qu'entender que cuando enfocamos solo nel EI, esto equival a un intentu de esvalixar l'atención del fechu de que'l terrorismu subsiste col sofitu d'Occidente. [El Frente] A el Nusra ta a la cabeza d'esti terror, mientres hayan organizaciones terroristes como'l EI o [el Frente] Al Nusra, esto significa que inda tamos en guerra. Asina que la guerra va terminar hasta que s'aniquile al postreru terrorista, ensin importar so qué nome", presidente de la República Árabe Siria, Bashar al AssadLes protestes de marzu de 2011, derivaron nuna guerra civil ente les fuercies gubernamentales y l'oposición armada, desaguando nun conflictu internacional onde la llucha contra los terroristes entemecer col conflictu d'intereses de dellos países estranxeros, incluyíes los dos mayores potencies nucleares, según les potencies rexonales.La organización qu'arrexuntaba, nun principiu, a la oposición siria foi'l Conseyu Nacional Siriu (SNC), con base n'Istambul, en 2011 incluyía a toles faiciones antigubernamentales. Sicasí, les diverxencies polítiques, militares y relixoses estremaron al SNC en 2012-13 (en grupos armaos, la oposición moderada y l'oposición radical). Pela so parte, los curdos crearon la so propia agrupación, de la que forma parte'l so brazu armáu Unidá de Proteición Popular (YPG poles sos sigles en curdu). Por cuenta de la división de les fuercies opositores, distintos grupos islamistes, como l'ex-Frente Al Nusra y del Estáu Islámicu, adquirieron un mayor protagonismu na so confrontación contra les fuercies gubernamentales.

Dempués de que'l Gobiernu nun pudiera apangar el conflictu, dellos protagonistes internacionales, como EE.XX., Europa, Turquía y monarquíes d'Oriente Mediu, intervinieron direuta o indirectamente. Dende l'empiezu de la guerra, EE.XX. apurrió sofitu a la 'oposición moderada', como los grupos armaos del Exércitu Llibre Siriu, anque muncha d'esta ayuda terminó en manos de grupos islamistes, polo que, pa 2018 s'hubo frenáu toa ayuda a esti grupu, centrándose nes SDF.

El presidente de Siria, Bashar al-Rustíi, declaró en delles ocasiones que tres la derrota de los terroristes, los militares de Turquía y EE.XX. tendrán d'abandonar el territoriu siriu o de lo contrario van ser espulsaos pola fuercia:«Si falamos de la presencia de militares sobre'l terrén, como ye'l casu de los soldaos turcos, si tamos lluchando contra los terroristes, tamién tenemos derechu a lluchar contra los qu'ocupen el nuesu país. Nesti sentíu, tantu los estauxunidenses como los turcos y los demás ocupantes, tendrán de dise pol so propiu pie o van ser espulsaos pola fuercia».Al entamu, los rebeldes cuntaben con asistencia non letal, pero más tarde EE.XX. empezó a procurar financiamiento, armes y entrenamientu. Dempués, acabó almitiendo que parte de l'ayuda letal terminó en manos de terroristes que lu usaron tantu contra'l Gobiernu y los civiles, como contra la 'oposición'. Amás Arabia Saudita, Qatar, Kuwait, según Turquía apurriríen "millones de dólares" a los grupos terroristes, incluyíu'l Frente Al Nusra y el EI», según declaró en marzu de 2014 David Cohen, secretariu axuntu del Departamentu d'Ayalga pa Terrorismu ya Intelixencia Financiera de EE.UU. Hasta'l 2016 envalorábase que los grupos armaos illegales recibieron unos 2450 sistemes portátiles de defensa aérea, 1750 sistemes antitanque, 650 llanzacohetes múltiples, más de 24000 proyeutiles de distintos tipos y más de 600 tonelaes d'esplosivos.La coalición internacional liderada por EE.XX. (Central Join Task Force) na so Operación Resolvimientu Inherente empezó a llanzar ataques aéreos contra'l Estáu Islámicu en Siria'l 10 de setiembre de 2014, ensin l'aprobación del Gobiernu siriu. Magar l'oxetivu principal de la coalición yera lluchar contra'l EI, los sos ataques non siempres fueron precisos, cobrándose la vida de centenares de civiles y atacáu a posiciones ya infraestructura del gobiernu siriu, so la sida d'un ataque defensivu o d'ataques de represalia pol usu d'armes químiques.Rusia, Irán y agrupaciones chiítas, como Hezbolá, sofiten al Gobiernu siriu que combate a Estáu Islámicu, grupos islamistes, l'exércitu llibre siriu sofitáu per Turquía y les fuercies democrátiques de Siria, sofitada por EE.XX. Dende'l 30 de setiembre de 2015, Rusia llevó a cabu una operación antiterrorista en Siria dempués de que'l presidente siriu solicitara ayuda militar. Nos cinco meses y mediu que duró l'operativu, les Fuercies Aérees ruses destruyeron más de 12000 blancos d'infraestructura. Según el ministru de Defensa rusu, Serguéi Shoigú, unos 35000 radicales fueron ablayaos mientres esi primer añu.Amás d'acabar cola vida d'ente 300.000 y 470.000 persones, el conflictu desencadenó una crisis humanitaria. Pa 2016 de los 22 millones d'habitantes del país más de la miitad tuvieron que fuxir. 13 millones y mediu d'estos movíos internos precisen ayuda urxente. Amás, 4,8 millones llegaron fuxir a países vecinos; Turquía acoyó a 2,7 millones de sirios, El Líbanu a cerca d'un millón y cerca de 650000 fueron a Xordania. Trés cuartes partes de los refuxaos son muyeres y neños. Según cifres de Unicef, siquier 652 neños fueron asesinaos, un 20% más qu'en 2015. Amás, fueron reclutados, casi mil neños soldaos, pa lluchar direutamente en primer llinia. Los más vulnerables son los 2,8 millones que s'atopen en zones de mal accesu. D'ellos, 280000 vivieron so asediu, casi dafechu aisllaos de l'ayuda humanitaria. 338 centros médicos quedaron amenorgaos a escombros en 2016.Por cuenta de la participación de numberoses potencies estranxeres denominóse-y una guerra subsidiaria. El gobiernu siriu cuenta col sofitu de Rusia, que lo considera un país aliáu dende tiempos de la Xunión Soviética, la República Islámica d'Irán y l'organización llibanesa Hezbolá. Defenden que les manifestaciones y primeres revueltes armaes fueron entamaes y financiaes por Occidente, según a dellos grupos yihadistes, pa bastiar la cayida del gobiernu y controlar el país, opinión sofitada por dellos analistes. La oposición siria» ye sofitada por Estaos Xuníos, Turquía, Arabia Saudita y otros países aliaos occidentales y del golfu Pérsicu. Les organizaciones internacionales acusaron al gobiernu siriu, EI y los grupos rebalbos de violaciones graves de los derechos humanos y de munches matances.Pa primavera del 2018 tres la victoria en Adu Duhur, Guta Oriental y Qalamoon Oriental, diversos medios occidentales consideren que'l gobiernu siriu ganó de facto la guerra civil, anque nun controla tol territoriu de Siria. Pero, sofitáu per Rusia ya Irán, nun hai naide que realmente pueda enfrenta-y. La escasez de combatientes, equipu y capacidá evitó que pueda restablecer un control más ampliu.

Historia de Siria

La historia de Siria entiende los acontecimientos que tuvieron llugar nesti país dende la prehistoria hasta l'actualidá, marcaos pola situación xeográfica.

La rexón de Siria foi'l centru d'una civilización semita de gran importancia en redol a les ciudaes de Ebla y Ugarit. Ellí tuvo llugar el descubrimientu del bronce.

Tierra de camín, el país tuvo apoderáu por exipciu, cananeos, hitites, hebreos, asirios, perses, griegos, imperiu seléucida, romanos, árabes, mongoles, otomanos y franceses, hasta la so independencia en 1946.

Mientres los años 1950 y 1960 asocediéronse dellos golpes d'estáu y les rellaciones esteriores taben marcaes pola oposición al estáu d'Israel.

Idioma eblaíta

El eblaíta ye un estinguíu idioma semíticu oriental que se faló nel Tercer mileniu e.C. na antigua ciudá de Ebla, en Siria. Ta consideráu l'idioma semíticu más antiguu.

L'idioma, estrechamente rellacionáu col acadiu, ye conocíu poles aprosimao 17 000 tablillas escrites en escritura cuneiforme y que fueron atopaes ente 1974 y 1976 nes ruines de la ciudá de Ebla. Les tablillas fueron interpretaes en primer llugar por Giovanni Pettinato.

Imperiu acadiu

L'Imperiu acadiu foi un gran reinu de Mesopotamia formáu a partir de les conquistes de Sargón I de Acad. Caltuvo la so máxima rellumanza nel sieglu XXII e.C. (2334 a 2192 a. C.) nos que s'asocedieron cinco monarques: el mesmu Sargón, los sos fíos Rimush y Manishutusu, el so nietu Naram-Ensin y el fíu d'ésti, Sharkalisharri que gobernaron un total de 141 años.

Los dominios del Imperiu acadiu estender a tola cuenca del Tigris y Éufrates, Elam, Siria y según les inscripciones entá más allá, hasta'l El Líbanu y la mariña mediterránea. Según diches inscripciones llegar a realizar incursiones hasta Anatolia y l'interior de los montes Zagros y l'imperiu controlaría'l comerciu del golfu Pérsicu escontra Magan (posiblemente Omán) y la rexón del valle del Indo.

Les ciudaes de Mesopotamia enllenar de monumentos y cercos conmemorativas que falaben del grandor del nuevu imperiu y na escritura produció un importante meyora de la llingua acadia, que se convirtió na llingua alministrativa del Estáu.

Llevante mediterraneu

La rexón del Llevante o más específicamente'l Llevante mediterraneu ye'l términu col que se noma históricamente a una gran zona d'Oriente Próximu asitiada al sur de los montes Tauro, llindada pol mar Mediterraneu al oeste, el desiertu árabe al sur y Mesopotamia al este. El Llevante nun inclúi los montes del Cáucasu, nin cualesquier parte de la península árabe o Anatolia, anque dacuando inclúyese Cilicia.[ensin referencies] La península del Sinaí tamién s'inclúi, pero como área marxinal, como ponte ente'l Llevante y el norte d'Exiptu. Dacuando, los pueblos levantinos apoderaron la rexón asitiada ente'l Sinaí y el ríu Nilo, pero esa rexón escluyir del Llevante xeográficu.

Foi una zona comercial por excelencia, con distintes rutes comerciales xuniendo la mariña y Exiptu colos países del Oriente Mediu, lo que tamién provocó que fora mientres sieglos l'escenariu de distintos conflictos bélicos ente los pueblos qu'intentaben caltener el control del codalosu comerciu qu'escurría pela zona.

El Llevante ye tamién el nome de la cuenca oriental del mar Mediterraneu (mar Levantinu). Les sos fueses baxen hasta cerca de 3300 m (cerca de la islla de Creta). Tamién foi un pasu comercial importante, cuidao que ta nel encruz de delles víes de comunicación mítiques: les antigües de los fenicios, ruta de la seda, ruta marítima al Estremu Oriente pol canal de Suez, etc. Ta llindáu por Palestina, Turquía, Israel, El Líbanu, Siria y Exiptu.

Llingües semítiques orientales

Les llingües semítiques orientales son un subgrupu de les llingües semítiques, anguaño estinguíu. Les llingües semítiques orientales inclúin el perbién documentáu acadiu y el menos documentáu eblaíta.

El acadiu falar n'en Akkad (y darréu matenido como llingua culta sieglos dempués de la so estinción como llingua coloquial), los sos descendientes más modernos son l'antiguu asiriu y el babiloniu. Más al oeste na ciudá de Ebla se documenta otra llingua oriental distinta'l eblaíta.

Léxicu del esperantu

El léxicu del esperantu foi orixinalmente definíu nel llibru La lingvo internacia, publicáu por Zamenhof en 1887. Contenía unes 900 raigaños de pallabres; sicasí, les regles del idioma dexáron-y a'l so falantes tomar emprestaes les pallabres necesaries col encamientu de que fueren les pallabres más reconocíes a nivel internacional, y de que fuera tomada emprestada una pallabra básica y della derivárense les demás. En 1894, Zamenhof publicó'l primer diccionariu de esperantu tituláu Universala vortaro, que foi escritu en cinco llingües y suministró un ampliu grupu de raigaños.

Dende entós munches pallabres fueron tomaes d'otres llingües, primariamente, pero non solamente, de llingües europees occidentales. En décades recién la mayoría de los nuevos préstamos fueron tomaos de términos técnicos o científicos. Hai frecuentes bancies ente los falantes d'esperantu sobre si los nuevos préstamos xustifíquense o si la necesidá d'un términu puede solucionase por derivación de pallabres yá esistentes.

Ma y pá

En llingüística, ma y pá (mama/papa) referir a la secuencia de soníos /ma/, /mama/ y similares conocíos por corresponder se a les pallabres pa madre y padre na mayoría d'idiomas del mundu.

L'estudiu d'esti fenómenu llingüísticu empecipiar en 1952, cuando Morris Michael Lewis señala que ye común qu'en madre s'use frecuentemente'l soníu 'm', ente qu'en padre ye común 'b', 't' y 'd'. En 1959, l'antropólogu George Peter Murdock alvierte que solo hai dos pallabres que son iguales o bien paecíes en casi toles llingües del mundu: 'ma' y 'pá'; polo que realiza una investigación, arrexunta 1.072 términos y dexa a la comunidá llingüística la determinación de les conclusiones pertinentes. Murdock atopó na so escoyeta que pa 'ma', nel 85% de los casos predominen les nasales y que solo nel 1,1% hai consonantes arrexuntaes porque na mayoría apaez la combinación consonante-vocal (como na fala del ñácaru), de tal manera que na equivalencia pa 'madre' predominen les consonantes nasales y la vocal /a/ como en /mama/, /añada/ y derivaos; sicasí en 'padre' son frecuentes les consonantes oclusives como se ve en /papa/, /baba/, /tata/, /dada/ y similares.

Palaciu

Palaciu ye'l edificiu utilizáu como residencia del xefe d'Estáu o otru magnate.

Surdieron na Edá Antigua, col entamu de la hestoria, en toles civilizaciones; allugando acontecimientos y protagonizando procesos políticos, sociales y económicos de trescendencia histórica.

Nel Antiguu Réxime européu los palacios yeren les residencies reales, les de la nobleza y del altu cleru; anque tamién de los burgueses arriquecíos. Construyíense, amoblaben y decoraben colos criterios del gustu artísticu más esixente y el mayor luxu, contribuyendo a afitar los estilos artísticos de cada dómina.

Na Edá Contemporánea munchos palacios fueron tresformaos pa otros usos, como parllamentos o muséos. El términu emplégase tamién davezu pa denominar nueves construcciones d'edificios públicos especialmente luxosos que funcionen como finxos urbanos; sía como quier el so usu, siendo un casu estremu les luxoses estancies palaciegues qu'en realidá son pasiellos del Metro de Moscú, construyíu na dómina estalinista con esplícita referencia a los palacios zaristes.

Sanliurfa

Sanliurfa (en turcu: Şanlıurfa /ʃanˈlɯoɾfa/, ‘la gloriosa Urfa') d'antiguo Edesa, ye una ciudá asitiada na rexón d'Anatolia Suroriental, en Turquía, y la capital de la provincia de Sanliurfa. Cuenta con una población de 472.238 habitantes (2007).

Urfa atopar nuna enllanada, a alredor de 80 km al este del ríu Éufrates. Destaca'l so clima de branos calorosos y secos, y d'iviernos fríos y húmedos. La población urbana de Sanliurfa ye principalmente curda, ente que nes zones circundantes, tratar d'un amiestu de curdos y turcos y, en menor midida, árabes.

Tibor Sekelj

Tibor Sekelj (n'húngaru: Székely Tibor) (14 de febreru de 1912 - 20 de setiembre de 1988) foi un periodista, esplorador, escritor y esperantista. Ñacíu en Spišská Sobota, nel Imperiu austrohúngaru (güei parte de la ciudá de Poprad n'Eslovaquia); y morrió en Subotica, na actual provincia de Vojvodina, en Serbia.

Tibor realizó espediciones a traviés de Sudamérica, Asia y África. Amás d'húngaru y croata, falaba numberoses otres llingües, ente elles alemán, castellán, francés y esperanto. Foi miembru de l'Academia d'Esperanto y miembru honorariu de l'Asociación Universal d'Esperanto. Tibor escribió dellos llibros, ensayos y noveles n'esperanto.

Ugarit

Ugarit (actual Ras Shamra رأس شمرة; n'árabe) foi una antigua ciudá portuaria, asitiada na mariña mediterránea al norte de Siria a pocos kilómetros de la moderna ciudá de Latakia, na rexón asiática conocida como Llevante.Esta ciudá foi fundamental na hestoria de les grandes civilizaciones del Cercanu Oriente, especialmente mientres el periodu de rellumanza nel cual Exiptu tuvo estaos vasallos nel Llevante, periodu que quedó rexistráu con precisión na correspondencia de Tell el-Amarna ente funcionarios exipcios, ugaríticos, y d'otres nacionalidaes. El pueblu ugarítico, amás, fixo importantes contribuciones a la escritura y a la relixón, tantu semítica como nes fases iniciales del xudaísmu, l'hermetismu, ente otres corrientes relixosu y filosóficu que sentaron base a les distintes presentes anguaño tantu nel cristianismu como nel mesmu islamismu. Por estes contribuciones puede identificase al pueblu qu'habitó Ugarit na so etapa histórica, que foi'l so periodu de rellumanza y dio-y el so nome, como un pueblu semita nororiental, emparentáu llingüística y relixosamente colos cananeos allugaos más al sur.

Les fontes históriques destacaben qu'esta ciudá-tao, d'alredor de 2.000 Km² de superficie coles sos árees rurales, unvió tributos al faraón d'Exiptu mientres ciertos periodos, y que caltuvo importantes rellaciones polítiques y comerciales col Reinu de Alasiya —tao que posiblemente entendía la islla de Xipre—.

El so periodu de rellumanza estender ente'l 1450 a. C. y el 1180 a. C., anque la ciudá surdió nel Neolíticu, como tou asentamientu d'importancia nel Llevante pol so tempranu desenvolvimientu. La correspondencia exipcia yá la menta nel so estadiu históricu clásicu de ciudá de Ugarit; y non solo un pobláu neolíticu— escontra'l sieglu XX a. C., fecha desque se tien conocencia precisa de la ciudá. Escontra'l sieglu XIX a. C. el contautu comercial cola Ugarit hestórica escontra l'interior del Cercanu Oriente yá taba consolidáu, tal como demuestren cercos que menten la ciudá en Ebla, otra ciudá tao semita.

N'otres llingües

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.