Deuteronomiu

El Deuteronomiu ye'l quintu llibru de la Biblia. Según la tradición xudía, foi escritu por Moisés, formando parte del llamáu Pentateucu o Llei de Moisés, inda qu'hai biblistes que aseguren qu'esti ye un llibru mui posterior, del tiempu de los reis d'Israel.

El so nome en griegu significa "Segunda Llei", y l'orixinal n'hebréu ye mishné hattora o copia de llei. De toles maneres, no se tien que pensar que'l llibru ye una copia de los otros llibros de la llei, sinón, más bien, una explicación d'ésta por mediu de discursos de Moisés.

Esti artículu ye un entamu. Pues ayudar a la Wikipedia n'asturianu ampliándolu.
BibleSPaoloFol050vFrontDeut
Portada del Deuteronomiu na Biblia de San Paolo
Idioma hebréu

L'hebréu ye una llingua semítica de la familia afroasiática falada por cinco millones de persones, n'Israel (95%) y otros dos o trés millones nes comunidaes xudíes espardíes pel mundiu, axuntando un total d'ocho millones de falantes. N'Israel, ye la llingua del Estáu y una de les dos llingües oficiales xunto col árabe y fálala la mayoría la población.

Al marxe de la Biblia, el testu más antiguu fechu nel alfabetu hebréu ye del sieglu IX e.C. D'esta dómina ye la estela de Moab, escrita en dialeutu cananeo-moabita, na que Mesha, rei de Moab, cuenta los sos trunfos escontra Omri, el rei d'Israel. Tien paralelismu col Segundu Llibru de los Reis, capítulu 3.

Na Estela de la Casa de David, escrita n'hebréu a mediaos del sieglu VIII e.C., conmemora les victories del rei siriu Hazael sobre Xoram, fíu d'Acab, rei d'Israel, y sobre Ocozíes fíu de Xoram rei de Xudá, de la dinastía de David. Ye'l testu más vieyu que fai referencia a esta dinastía.

L'hebréu dexó de falase alredor del sieglu I e.C., masque'l so emplegu siguió faciéndose na lliteratura y, sobre manera, na lliturxa xudía, col enfotu de sirvir de llingua académica. En Palestina sostituyóse como llingua falada pol araméu. Tocantes a la diáspora xudía, les sos llingües comunes foron dos: el yidis nos xudíos denomaos ashkenazíes (centru y este d'Europa) y el ladín o xudeoespañol nos denomaos sefardíes (cuenca mediterránea).

L'hebréu modernu, llingua oficial d'Israel, recuperólu'l sionismu a últimos del sieglu XIX col enfotu d'emplegalu como llingua nacional del futuru Estáu xudíu.

Torá

La Torá, la Torah (תּוֹרָה) o el Pentateucu, son los cinco primeros llibros de la Biblia o de la Tanakh תָּנָ"ךְ (la Biblia Hebrea) que correspuende a l'Antigu Testamentu cristianu. Conocíos tamién como Los Cinco Llibros de Moises, y na traducción del hebréu al griegu na Septuaginta (Seutuaxinta), como Pentateucu. Ensin embargu, a menudo los xudíos tamién refiérense a tola revelación y enseñanzes xudíos como la Torá.

La Torá ye una pallabra hebrea que significa enseñanza, instrucción, o específicamente Llei.

Los cinco llibros son Xénesis (Bereshit בְּרֵאשִׁית ), Éxodu (Shemot שְׁמוֹת), Llevíticu Vaïqrorá (וֶיִּקְרָא), Númberos (Bemidbar בְּמִדְבֶּר) y Deuteronomiu (Devarim דְּבָרִים). Na versión griega de la Torá, estos cinco llibros conformen el Pentateucu (del griegu πεντάτευχος que quier decir "cincu contenedores"), Khamishorá humshé Torá (חֲמִשָׁה חֻמְּשֵׁי תוֹרָה; hebréu que quier decir "Les cinco partes de la Torá"), y cada unu d'ellos ye un khummaish (חֻמָּש "quintu").

Los llibros redautárense pa la fusión de testos diversos, según la hipótesis documental (que dalgunos críticos estienden a otros volúmenes bíblicos).

N'otres llingües

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.