David Ben-Gurión

David Grün , (16  d'ochobre de 1886, Płońsk Traducir - 1  d'avientu de 1973Tel Aviv), más conocíu como David Ben-Gurión (hebréu: דָּוִד בֶּן גּוּרִיּוֹן), foi un líder sionista, sindicalista, periodista, políticu y estadista israelín, Primer Ministru d'Israel ente 1948 y 1954 y nuevamente ente 1955 y 1963. Foi unu de los principales mentores del estáu xudíu y quien proclamó oficialmente la independencia del Estáu d'Israel, el 14 de mayu de 1948.

David Ben-Gurión
Ben Gurion 1959
Vida
Nacionalidá Zaratu de Polonia
Mandatu Británicu de Palestina
Imperiu Otomanu
Bandera de Israel Israel
Grupu étnicu pueblu xudíu
Fallecimientu

Tel Aviv1  d'avientu de 1973

(87 años)
Causa de la muerte Accidente cerebrovascular
Familia
Padre Avigdor Ben Gurion
Estudios
Llingües hebréu
Oficiu
Oficiu políticu y sindicalista
Llugares de trabayu Tel Aviv
Trabayos destacaos Declaración d'independencia d'Israel
Premios
Serviciu militar
Lluchó en Primer Guerra Mundial
Creencies
Relixón ateísmu
David Ben-Gurion Signature

Biografía

Infancia y adolescencia

Nacíu na aldega de Płońsk, qu'entós formaba parte del Polonia del Congresu (güei Polonia), foi educáu de pequeñu nun «jéder», institución tradicional d'estudios xudíos primarios con orientación relixosa. Darréu, y güérfanu de la so madre Sheindl a los 11 años, pasó a estudiar nuna escuela fundada pol so propiu padre, Avigdor, quien -y inculcó el so avidez pol renaciente hebréu, los sos convencimientos sionista y socialista, y la so pasión pola vida pública. Los aires de fondu antisemitismu que campearon na Europa Oriental de principios del sieglu XX, unu de que los sos puntos álgidos foi'l pogromo de Chisinau de 1903, contribuyeron tamién a forxar la so visión de vida.

De tal manera, y siendo inda bien nueva, fundó al pie de un grupu d'amigos del so Płońsk natal un movimientu xuvenil xudíu, «Ezra», que preparaba a los mozos sionistes dispuestos a emigrar a Palestina nel aprendizaxe de los llabores agrícoles y del hebréu. A los 18 años treslladar a Varsovia y sumóse a les files del partíu políticu sionista socialista «Po'alei Sion» (del hebréu, "obreros de Sion"), siendo arrestáu dos veces en tiempos de la revolución de 1905. En 1906, con venti años, decidió peracabar el so ideal sionista emigrando a Palestina, coles mesmes so dominiu del Imperiu otomanu, na denomada «Segunda Aliyá» o fola d'inmigración sionista.

Primeros años en Palestina y esiliu (1906-1918)

Paula Monbas and David Ben Gurion before their wedding in New York
David Ben-Gurión y Paula Monbas en 1918, antes de contraer matrimoniu.

Una vegada en Palestina, fiel a los sos convencimientos sionista y socialista, según les cualos el xudíu tenía de volver a los sos raigaños y al trabayu de la tierra, y pa pedricar col exemplu, dedicar por dellos años a l'agricultura, de primeres nos plantíos de cítricos de Petaj Tikva y nos viñeos de Zikhron Yá'aqov, pa pasar depués a Galilea, estableciéndose socesivamente nos asentamientos de Séjera, Menajamía y Kinéret.

Paralelamente, siguió desenvolviendo la so actividá pública, sumándose yá en 1906 al partíu «Poalei Sion» de Palestina, qu'aportaría col correr de los años nel Partíu Llaborista Israelín, y que'l so lideralgu exercería nun futuru per llargos años. A los sos esfuercios debióse, en 1907, la reforma de la plataforma del partíu, qu'incorporó'l llamáu a la "independencia política del pueblu xudíu nesta tierra". En 1909 foi unu de los promotores y fundadores de la organización hebrea «Hashomer» (del hebréu, "la centinela"), grupu armáu creáu p'apurrir proteición a los asentamientos xudíos. En 1910, cuntar ente'l fundadores y primeros editores del periódicu del so partíu, «Ajdut» (hebréu, "unión"), nel qu'empezó a roblar los sos artículos col nome de David Ben-Gurión, inspiráu en Yosef Ben-Gurión, unu de los líderes de la primer guerra xudeo-romana contra los romanos (años 66-73).

La revuelta de los Mozos Turcos de 1908, y la so consecuente promesa d'un cambéu renovador na anquilosada política otomana, llevó al mozu Ben-Gurión a depositar les esperances del movimientu sionista nos nuevos políticos turcos. Foi asina qu'en 1912, tomó la decisión d'estudiar derechu en Constantinopla, non ensin antes pasar una temporada en Salónica col fin d'aprender el turcu. Mientres la so estancia na capital del yá languideciente Imperiu otomanu, buscó ser escoyíu diputáu y entá ministru, pa promover la llibre inmigración xudía a Palestina, coartada y tarazada pol gobiernu osmanlí. Sicasí, l'españíu de la Primer Guerra Mundial albortó los sos planes: los sos estudios de derechu viéronse truncaos, ya inclusive les autoridaes otomanes acusáronlu de agitador pro-sionista, y n'ocasión d'unes vacaciones en Palestina espulsáron-y a Exiptu, y dellí buscó exiliarse nos Estaos Xuníos, onde llegó en 1915.

Mientres la so estancia en Nueva York, que s'enllargó hasta fines de 1918, conoció a quien sería la so esposa y compañera de tola vida, Paula, cola cual tuvo les sos 3 fíos. Ben-Gurión nun agambó en momentu dalgunu na so actividá pública, en que'l so marcu tuvo ente'l fundadores del movimientu sionista «Hejalutz» (hebréu, "el pioneru"); y depués de la derrota y posterior esmembramientu del Imperiu otomanu y la llegada de los británicos a Palestina y la declaración de sofitu a la causa sionista del ministru inglés d'Esteriores, Lord Arthur Balfour, en 1917 trabayó fervientemente nel reclutamiento de la mocedá sionista a la Lexón Xudía, cuerpu de voluntarios del exércitu inglés, al cual él mesmu sumar. Non menor importancia tuvieron los aires de llibertá y democracia qu'alendó nos Estaos Xuníos per primer vegada na so vida, que dexaron una fonda impresión nel so espíritu, y qu'influyeron darréu a lo llargo del so camín.

De vuelta en Palestina (1918-1935)

1918 Private BenGurion volunteer in Jewish Legion
Ben-Gurión col so uniforme de voluntariu na Lexón Xudía del exércitu inglés (1918).

A la so vuelta a Palestina, paralelamente a la entrada triunfal de les fuercies britániques comandadas pol xeneral Edmund Allenby, nes acabadures de 1918, dedicar con ahínco a la creación paulatina de les instituciones que dexaríen nel so día la concreción del suañu sionista de Ben-Gurión: la creación d'un Estáu xudíu independiente y soberanu na Tierra d'Israel. Asina, tuvo ente'l fundadores en 1920 de la «Histadrut», la confederación sindical de trabayadores hebreos d'Israel, como secretariu xeneral, dende 1921 hasta 1935. Sol mandu de Ben-Gurión, la Histadrut convertir nuna poderosa corporación económica, dueña de fábriques, cooperatives agrícoles y de producción, servicios de salú, y hasta el so propiu bancu, Hapoalim (hebréu, "el trabayadores"), que brindaron nel so conxuntu la infraestructura económica y política de lo que dio en llamase «l'Estáu en camín», y qu'apoderaron la escena económica del país por llargues décades.

Coles mesmes, condució en 1933 a la fusión de los distintos partíos políticos d'orientación sionista, laica y socialista, nel partíu «Mapai», el partíu llaborista poles sos sigles n'hebréu, del que foi secretariu xeneral por non menos de cinco lustros.

En 1935, foi escoyíu presidente del executivu de l'Axencia Xudía, la Sojnut, virtual Poder Executivu del Estáu en camín» y verdaderu «Estáu paralelu» al Mandatu británicu, cargu qu'ocuparía hasta la creación mesma del Tao, el 14 de mayu de 1948.

Camín del Estáu d'Israel (1935-1948)

Al mandu de los designios de la comunidá xudía en Palestina dende 1935, Ben-Gurión dedicar al afitamientu del futuru estáu xudíu, contribuyendo como nengún otru prohome xudíu a establecer les llinies básiques que-y caracterizaríen hasta'l día de güei.

La so visión del conflictu árabe-xudíu foi cuasi siempres pragmática. A mediaos de 1937 Ben-Gurión aceptó, siquier de facto, el principiu de partición de Palestina propuestu pola comisión británica investigadora de los disturbios árabes empecipiaos en 1936, presidida por Lord Earl Peel, y tuvo dispuestu a conformase con un estáu independiente, asina fuera namái nuna pequeña parte - el 20 per cientu - de la Tierra d'Israel histórica. El so criteriu foi compartíu por Jaim Weizman y Moshé Sharet, futuros primer Presidente d'Israel y segundu Primer Ministru d'Israel, respeutivamente, anque refugada por otros dirixentes sionistes, como Ze'ev Jabotinsky, Berl Katzenelson y Golda Meir, ente otros. Pragmática tamién foi la so respuesta a la revuelta árabe de 1936, que s'enllargó hasta 1939: Ben-Gurión foi un firme partidariu d'una respuesta moderada qu'evitara la esguilada de violencia, y llamó a evitar la perda de vides inocentes, la Haganá, organización paramilitar amestada a Histadrut. Mientres esti periodu tuvo escontra les respuestes árabes una política de "auto contención" havlagá, lo qu'estremó entá más a los sectores oficiales d'orientación d'izquierdes y los sectores disidentes revisionistes como'l Irgún.

Cola publicación del Libro Blanco en 1939, pol cual Gran Bretaña establecía fuertes restricciones a la llibre inmigración xudía a Palestina, y grandes torgues a l'adquisición de nueves tierres a manos de xudíos, Ben-Gurión abandonó la so consabida política de precuru y gradualismo, p'adoptar una firme llinia activista frente al Mandatu inglés. Mientres la Segunda Guerra Mundial, la so estratexa frente al conflictu creáu ente la firme oposición hebrea a les restricciones britániques, y el fechu de que Gran Bretaña combatía contra l'Alemaña nazi, foi resumida sucintamente na so afirmación de que los sionistes «combatiríen contra los nazis como si nun esistiera'l Llibru Blanco, y combatiríen el Llibru Blanco como si nun hubiera guerra». Dempués de la guerra, desafió l'autoridá británica entamando la campaña masiva d'inmigración illegal, y buscó espandir les fronteres de facto del futuru estáu, creando rápido nuevos asentamientos xudíos en munches partes de Palestina. Coles mesmes, impulsó'l desenvolvimientu d'una sólida y eficaz capacidá de defensa xudía, y primió a los países occidentales amigos a vender a los xudíos armamentu pesáu, como artillería y aviones.

Vida política: Primer ministru (1948-1953)

Declaration of State of Israel 1948 2
Ben-Gurión proclamando la independencia d'Israel so una semeya de Theodor Herzl, fundador del sionismu modernu.

El 14 de mayu de 1948 (el 5 d'Iyar de 5708), lleó Ben-Gurión en Tel Aviv la declaración d'independencia del Estáu d'Israel; darréu al cabu de la cual, el país foi atacáu por siete estaos árabes - Exiptu, Siria, Xordania, El Líbanu, Iraq, Arabia Saudita y Yeme - no que foi l'empiezu de la Guerra d'Independencia d'Israel.

Una de les sos primeres órdenes, como xefe d'Estáu de facto, foi la d'unificar a tolos grupos combatientes hebreos, creando asina al Exércitu de Defensa d'Israel, el Tzáhal (poles sos sigles n'hebréu). Ben-Gurión dio al afitamientu de les Fuercies Armaes y a la desapaición como tales de les milicies previes al Estáu, una importancia tal, al puntu que nun duldar en mandar bombardear hasta'l so fundimientu al barcu rebalbu "Altalena", con Menajem Beguin a bordu, con tal d'imponer la supremacía del nuevu estáu y torgar el caos que supondría la tolerancia de grupos armaos independientes.

Ben Gurion at First Fighter Squadron
Ben-Gurión visitando al Escuadrón 101 de la Fuercia Aérea Israelina n'agostu de 1948.

El 25 de xineru de 1949, entá ensin concluyir la guerra, tuvieron llugar les primeres eleiciones al parllamentu israelín, la Knéset, de les cualos Ben-Gurión surdió electu como primer Primer ministru, al mandu del partíu Llaborista que s'alzó con 46 escaños de los 120 en xuegu, ocupando coles mesmes el cargu de ministru de Defensa.

Ben-Gurión emponer col ímpetu que lu caracterizó a la trabayosa xera de construyir, estabilizar y consolidar un país en permanente conflictu, semidespoblado, desprovistu de materies primes o otres riqueces, y desaxeradamente heterogéneo na so composición demográfica. La so peculiar perceición histórica, que combinaba permanentemente lo sublime colo mundano, llevólu a abrir de par en par les puertes de la inmigración xudía al nuevu estáu, entá a cuenta de instalar a los ensames recién llegaos en míseros caseríos maltrechos, y d'imponer un perduru sistema de racionamientu de comestibles y otros bienes a tola población, que s'enllargó hasta fines de los años 50. Productu d'esi mesmu realismu, robló'l 10 de setiembre de 1952, col coles mesmes Canciller d'Alemaña Occidental, Konrad Adenauer, un desaxeradamente revesosu alcuerdu d'indemnizaciones y rentes alemanes, como retribución inicial y parcial polos bienes confiscados y polos trabayos forzaos - que non poles vides perdíes o'l sufrimientu causáu a los xudíos nel Holocaustu - perpetaos pola Alemaña nazi.

El retiru al desiertu (1954)

Una de les más consabíes idees de Ben-Gurión foi la de poblar el desiertu del Néguev, qu'ocupa gran parte del sur d'Israel. Asina, arrenunció'l 7 d'avientu de 1953 al so cargu de premier y a tolos otros puestos claves que venía exerciendo dende diba décades, y camudóse a una cabana construyida especialmente pa él y la so indixebrable esposa Paula, nel suriegu kibutz de Sde Boker. Ellí, apurrir a la llectura y a la escritura de llibros y memories, arriendes de convertir a la archiconocida cabana nuna verdadera meca de pelegrinación de tolos estamentos de la sociedá; bien especialmente nuevos con quien caltenía un diálogu nutrío y fluyío y a quien pretendió sirvir d'exemplu, ya inclusive estadistes estranxeros visitáron-y nel desiertu mientres el so "esiliu". Sía comoquier, nunca se llegó a desligar del quefer políticu: Ben-Gurión foi bien criticáu por siguir manipoliando tres bambalinas texer y remanes de la política israelina, al puntu de minar l'autoridá del so socesor y quien fora sol so gobiernu'l ministru d'Esteriores, el pocu carismáticu Moshé Sharet.

Segundu periodu como primer ministru (1955-1963)

Ben Gurion 1957
Ben-Gurión falando ante'l Knéset (parllamentu d'Israel) en 1957.

Al cabu de pocu más d'un añu de retiru voluntariu, el 21 de febreru de 1955, Ben-Gurión decidió volver a Xerusalén, retomando'l cargu de ministru de Defensa sol gobiernu de Moshé Sharet, y yá en xunetu del mesmu añu, foi nuevamente electu Primer ministru. D'esta nueva incursión na vida política del país, recuérdase principalmente'l so campaña militar del Sinaí del 29 d'ochobre al 5 de payares de 1956, con Gran Bretaña y Francia como aliaos; y polo xeneral, l'estrechamientu de los venceyos ente esti últimu país ya Israel, hasta'l puntu d'una gran amistá ente Ben-Gurión y el presidente francés, el xeneral Charles de Gaulle. Nesta dómina, el so gobiernu empezó'l desenvolvimientu secretu del complexu nuclear de Dimona, proyeutu empuestu y desenvueltu pol mozu secretariu de Defensa y yá mano derecha de Ben-Gurión per aquellos años, Shimon Peres.

Mientres esti periodu, llevar a cabu la captura del criminal de guerra nazi Adolf Eichmann, prindáu na Arxentina en 1960 y lleváu a xuiciu n'Israel, que remató'l 15 d'avientu de 1961, siendo condergáu a morrer na forca por crímenes contra la Humanidá; la sentencia cumplió la madrugada del 31 de mayu de 1962. Este foi'l casu más sonáu de los exnazis buscaos mundialmente.[1]

Nes acabadures de la so intensa vida política, atollar en acérrimos combates intestinos con dellos de los sos rivales políticos del senu del Partíu Llaborista, tou debíu al fiascu d'un burdo intentu de manipulación d'espionaxe israelín n'Exiptu, conocíu como "el casu Lavón", pol so socesor como ministru de Defensa, Pinjas Lavón, quien se cree que dio la malograda orde. Magar los sucesos socedieron mientres el retiru de Ben-Gurión al Néguev, los sos efeutos empezaron a penerar a la opinión pública a principios de los años 60. Tales escaramuzas, y diverses decisiones impopulares tomaes por despótiques, minaron notablemente la imaxe de Ben-Gurión dientro del so partíu y na opinión pública, y lleváronlu al arrenunciu definitivu al so cargu de primer ministru, el 16 de xunu de 1963, a los 77 años d'edá.

Últimos años (1963-1973)

La vieyera non solo nun apangó la coraxina del vieyu líder, sinón que, otra manera, llevólu a agafaes discutinios y fondos desencuentros colos sos correlixonarios llaboristes, que lu llevaron, a los 79 años d'edá, a enemistarse coles sos otrora compañeros Moshé Sharet y Levi Eshkol, y a abandonar d'una portada al Partíu Llaborista, creando un nuevu partíu, Rafi ("Llista de trabayadores d'Israel", poles sos sigles n'hebréu), secundáu por Shimon Peres y Moshé Dayán. El nuevu partíu llogró 10 escaños nes eleiciones a la sesta llexislatura del 2 de payares de 1965, menos de la metá de lo que Ben-Gurión esperaba.

David Paula Ben Gurion burial
Les tumbes de Paula (a la izquierda) y David Ben-Gurión. Sde Boker, desiertu del Néguev, Israel.

Cuando los sos nuevos correlixonarios de Rafi decidieron volver xunise col Llaborismu, Ben-Gurión prefirió quedase solo como bancada d'un solu home. Pa les eleiciones a la séptima Knéset del 28 de payares de 1969, a la edá de 83 años, y ensin dar el so brazu a torcer, fundó un nuevu partíu, con tal de nun volver colos sos excompañeros: el Partíu Institucional, que llogró 4 escaños d'un total de 120.

En 1970, cansáu yá de tanta trepa, volvió a la so cabana de Sde Boker, yá ensin Paula, que finara en 1968. Los sos últimos años viéron-y n'el so desiertu amáu, dedicáu a la llectura de la Biblia, a la ximnasia Feldenkrais y a escribir les sos memories. Lúcido y entemetíu na vida pública hasta'l fin de los sos díes, llamó depués de la Guerra de los Seis Díes a devolver tolos territorios conquistaos al cabu de la guerra, sacante Xerusalén oriental y los altos del Golán, en cuenta de una "paz verdadera" colos vecinos árabes.

David Ben-Gurión finó'l 1 d'avientu de 1973 (6 de Kislev de 5734). La so tumba, al pie de la de la so esposa Paula, ta enclavada nel desiertu qu'él vio floriar.

El pensamientu de Ben-Gurión

BGsculptureS
Bustu de David Ben-Gurión nel Aeropuertu Internacional Ben Gurión, el más importante d'Israel.

Ben-Gurión foi unu de los primeros dirixentes sionistes, qu'intentó desentrañar el refugu total de los árabes al Estáu d'Israel, ya inclusive s'embarcó na dura xera de llegar a una reconciliación ente dambos contendentes al mesmu cachu de tierra. Les sos posiciones fueron siempres d'un crudu realismu, a cuenta de esponese a les acérrimas crítiques de los sos opositores de la derecha sionista o de les corrientes xudíes relixoses. El so interés primeru foi siempres la creación d'una patria pa los xudíos, qu'ufiertara abelugu seguru ante cualquier persecución; y namái de segundes, les pretensiones territoriales: «Prefiero la unidá del pueblu xudíu, a la unidá territorial d'Israel», dixo. Fiel a los sos convencimientos, tuvo siempres dispuestu a percorrer un llargu trechu en forma de concesiones en cuenta de la paz colos vecinos árabes, anque consideraba que la condición sine-qua-non pa una paz duradera, yera un Estáu d'Israel fuerte, autosuficiente y respetáu pelos países de la rexón.

Ben-Gurión siempres tuvo conciencia cabal del so llugar na hestoria: asina foi que s'encargó de documentar les sos actividaes nun enorme y ordenáu patrimoniu; ente que los sos diarios personales, tomen non menos de cientos de miles de páxines. Motiváu tantu pol deséu d'excelencia nel lideralgu como poles sos enganíes de saber, foi un vidueñu llector, particularmente d'hestoria y filosofía política y relixosa: la so biblioteca personal cuntaba con non menos de 20.000 volumes. Los sos viaxes pel mundu convertir en políglota, anque non menos importancia tuvo'l so perfeccionismu en tou aquello que cautivara'l so interés: llegó inclusive a estudiar el griegu y l'español, namái pa poder lleer a Platón y a Cervantes nos sos idiomes orixinales.

Dellos escritos de Ben-Gurión

  • Rebirth and Destiny of Israel, NYC, Philosophical Library, 1954. ASIN B0007DEAM4
  • Israel, Years of Challenge, Holt, Rinehart & Winston, 1963. ASIN B0006AYTWY
  • Days of David Ben-Gurion: Seen in photographs and with text from his speeches and writings, Grossman, 1967. ASIN B0007DN1WY
  • Memoirs, World Pub Co., 1970. ASIN B0006C5F3O
  • Israel: A personal history, Funk & Wagnalls, 1971. ASIN B0006CBC86
  • Letters to Paula, University of Pittsburgh Press, 1972. ISBN 0-8229-1102-7
  • Ben Gurion looks at the Bible, Jonathan David Pub., 1972. ISBN 0-8246-0127-0
  • My Talks with Arab Leaders, Okpaku Communications Corp., 1973. ISBN 0-89388-076-0
  • The Jews in their Land, Aldus Books, 1974. ISBN 0-490-00260-9
  • Ben-Gurion looks back, Schoken, 1988. ISBN 0-8052-0274-9

Ver tamién

Bibliografía

  • Bar-Zohar, Michael, Ben-Gurion: A biography, Delacorte Press, 1979. ISBN 0-440-00987-1
  • Chigre-Zohar, Mijael, Ben Gurión - Biografía, Editorial Aurora, Tel Aviv, 1986.
  • Gal, Allon, David Ben Gurion and the American Alignment for a Jewish State, Indiana Univ Press, 1992. ISBN 0-253-32534-X
  • Heller, Joseph, The Birth of Israel 1945-1949: Ben-Gurion and His Critics, University Press of Florida, 2000. ISBN 0-8130-1732-7
  • Rubinstein, Amnon, From Herzl to Rabin: The Changing Image of Zionism, Holmes and Meier Publishers, 2000. ISBN 0-8419-1408-7
  • Samuels, Gertrude, B-G - Fighter of Goliaths: The Story of David Ben-Gurion, iUniverse Inc., 2000. ISBN 0-595-00742-2
  • St.John, Robert, Ben-Gurion: The Biography of an Extraordinary Man, Garden City, Doubleday & Co., 1959.
  • St. John, Robert, Ben-Gurion: Builder of Israel, London, London Pub Co, 1998. ISBN 0-9613262-4-7
  • Teveth, Shabtai, Ben Gurion and the Palestinian Arabs - From Peace to War, NYC, Oxford Univ. Press, 1985. ISBN 0-19-503562-3
  • Teveth, Shabtai, Ben Gurion: The Burning Ground 1886-1948, NYC, Houghton Mifflin, 1987. ISBN 0-7090-3332-X
  • Teveth, Shabtai, Ben-Gurion and the Holocaust, NYC, Harcourt Brace, 1996. ISBN 0-15-100237-1

Referencies

  1. El casu del famosu verdugu, Salomón Robinowsky, 1997

Enllaces esternos

Aeropuertu Internacional Ben Gurión

L'Aeropuertu Internacional Ben Gurión (o «Aeropuertu Ben Gurión») ye l'aeropuertu internacional más grande d'Israel. Ta asitiáu cerca de la ciudá de Lod, a 15 kilómetros al sureste de Tel-Aviv. Ye xestionáu pola Israel Airports Authority, una empresa de propiedá estatal que xestiona tolos aeropuertos públicos y les fronteras nel Estáu d'Israel.

El so nome n'hebréu ye נמל תעופה בן גוריון, Nemal HaTe'ūfa Ben Gurion — n'árabe: مطار بن غوريون الدولي, maṭār Ben Ghuryon ad-dawlī) (códigu IATA: TLV - códigu ICAO: LLBG); yera d'antiguo conocíu como'l Aeropuertu de Lod y, dacuando, citar pol acrónimu hebréu Natbag (n'hebréu: נתב"ג). L'aeropuertu, bautizáu n'honor al primer ministru d'Israel, David Ben-Gurión ye la base de L'A l'Israel Airlines, Israir Airlines, Arkia Israel Airlines y Sun D'Or. Mientres la década de los años 1980 y de los años 1990, foi una de les bases de la sumida Tower Air.

Les aerollinies qu'operen en Ben Gurión utilicen trés de los cuatro terminales de pasaxeros esistentes. La Aeropuertu#Terminal de pasaxeros Terminal 3 utilizar pa vuelos internacionales, la Terminal 1 pa vuelos rexonales, y la Terminal 2 pa vuelos d'aerollinies de baxu costu. Coles mesmes, l'aeropuertu dispon de tres pistes d'aterrizaxe y utilícense conxuntamente pa operaciones d'aeronaves comerciales, privaes y militares.

L'aeropuertu ye unu de los dos aeropuertos de Tel Aviv: el segundu ye'l Aeropuertu Sde Dov. Ta asitiáu cerca de la principal autopista ente Xerusalén y Tel-Aviv, l'Autopista 1, y ye fácilmente accesible en coche o n'autobús, una y bones les compañíes Egged y Dan Bus ufierten rutes escontra l'aeropuertu. Tamién la Israel Railways realiza enllaces en tren escontra l'aeropuertu y los taxis tamién tán disponibles. Otra opción popular de tresporte ye un taxi-furgoneta compartíu llamáu sherut.

L'Aeropuertu Ben Gurión ye conocíu como unu de los aeropuertos más seguros del mundu. La presencia de fuercies de seguridá nel aeropuertu inclúin a les Fuercies de Defensa Israelinos y a la policía. Los guardias de seguridá operen tantu de paisanu como uniformados, dexando la detección d'un llargu númberu d'amenaces. L'aeropuertu foi oxetivu d'ataques terroristes, pero nun se rexistró nengún intentu de secuestru aereu.

Chana Orloff

Chana Orloff (pronunciación: [jana]), (Starokostiantyniv, Ucraína, 12 de xunetu de 1888 - Tel Aviv, Israel, 16 d'avientu de 1968) foi una escultora figurativa xudía de nacionalidá francesa.

Conflictu árabe-israelín

El conflictu árabe-israelín (n'árabe: الصراع العربي الإسرائيلي Al-Sira'a A el'Arabi A'Israili; n'hebréu: הסכסוך הישראלי-ערבי Hai'Sikhsukh Hai'Yisraeli-Aravi) referir a la tensión político y los conflicto armaos ente'l Estáu d'Israel y los sos vecinos árabes sobremanera los palestinos.

La so definición, hestoria y posibles soluciones son materia de permanente alderique y los problemes qu'inclúi varien col tiempu. Al día de güei, les principales cuestiones son la soberanía de la Franxa de Gaza y Cixordania, el estatus de la parte oriental de Xerusalén, de los Altos del Golán y de les Granxes de Shebaa, el destín de los asentamientos israelinos y de los refuxaos palestinos, la reconocencia d'Israel y Palestina y del so derechu a esistir y vivir en paz al abelugu d'amenaces y actos de fuercia, según la rellación d'Israel con Siria y el Líbanu. Anguaño Israel tien trataos de paz vixentes con Exiptu y Xordania que garanticen la so convivencia. Coles mesmes, tien trataos d'alto'l fueu roblaos col Líbanu, Siria y Arabia Saudita que, magar nun reconocen la esistencia d'Israel, sí que supunxeron na práutica un mecanismu eficaz pal cese de les hostilidaes. Tamién esiste un complexu alcuerdu con Palestina, que supón l'establecimientu d'una especie de protectoráu israelín sobre zona palestina y un altu'l fueu parcial.

Declaración d'independencia d'Israel

La Declaración d'independencia d'Israel (n'hebréu: הכרזת העצמאות) tuvo llugar el 14 de mayu de 1948 nel Muséu d'Arte de Tel Aviv, nel númberu 16 del Bulevar Rothschild, coincidiendo cola finalización llegal del Mandatu Británicu de Palestina, la añorada «Tierra d'Israel» (Eretz Israel) de los xudíos. La declaración llevar a cabu tres aprobase un añu antes na Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes el Plan de partición de Palestina en do Estaos, unu árabe y otru xudíu, aceptáu pola comunidá xudía y refugáu pola comunidá árabe.

La fecha programada polos británicu pa la expiración del so mandatu, el día 15 a los cero hores, coincidía col sabbat, de cuenta que les autoridaes xudíes decidieron adelantrar la ceremonia oficial a los cuatro de la tarde del vienres 14, ocho hores primero que l'altu comisariu Alan Cunningham abandonara'l puertu de Haifa xuntu coles últimes autoridaes britániques.

La ceremonia foi entamada con prieses y ensin parabuxel, nun modestu salón, so una semeya de Theodor Herzl, el fundador del sionismu, flanqueado por dos llargues banderes blanquiazules cola estrella de David. Participaron les autoridaes xudíes, alcaldes, líderes políticos y relixosos, intelectuales y periodistes que pudieron llegar a Tel Aviv, en total unes 350 persones, yá que Xerusalén atopar nesos momentos abarganada poles tropes profesionales y bien forníes de la Lexón Árabe transjordana, yá a les puertes de la Ciudá Vieya, nel marcu de la guerra civil.

La histórica declaración, de calter puramente laicu pero qu'establecía un venceyu cola cultura y l'hestoria de los antepasaos xudíos, foi lleida por David Ben-Gurión y empezaba asina:

Eretz Israel foi'l trubiecu del pueblu xudíu. Equí forxóse la so personalidá espiritual, relixosa y nacional. Equí vivió como pueblu llibre y soberanu; equí creó una cultura con valores nacionales y universales.

De siguío foi mentando con rapidez los finxos que travesara'l pueblu xudíu na so hestoria recién, recordando'l llargu exilio y el modernu Yishuv, ensin escaecese de remembrar a Herzl y a la Declaración Balfour, el Holocaustu y el votu favorable de la ONX.

Afirmábase que'l nuevu Estáu basar nos principios de llibertá, xusticia y paz, abiertu a la inmigración de tolos xudíos del mundu (reclama la solidaridá de la Diáspora), y garantizando la igualdá de derechos y llibertaes pa tolos sos ciudadanos, ensin distinción. Solicitaba tamién ser almitíu na ONX y convidaba a los vecinos árabes a convivir en paz y bona vecindá, con ayuda y cooperación mutua.

Acababa proclamando, «en virtú del derechu natural y históricu del pueblu xudíu, según el resolución de les Naciones Xuníes», un Estáu xudíu en Palestina, que va llevar el nome de «Estáu d'Israel».

Per mediu de la pallabra bíblica «Roca d'Israel» (Tsur Israel) pa evitar mentar a Dios nun testu políticu, la declaración concluyía con estes pallabres:

Depositando l'enfotu na Roca d'Israel», suscribimos esta declaración na sesión del Conseyu provisional de Pueblu sobre'l suelu de la patria, na ciudá de Tel Aviv, el víspora del shabat, 5 del mes iyar de 5708 (14 de mayu de 1948).

Tres la llectura de la Declaración, hubo inda tiempu pa derogar les lleis represives y antiinmigratorias del Gobiernu británicu (vease Libro Blanco) y Ben-Gurión cerró la sesión tres los acordes de Hatikva, l'himnu nacional del sionismu y depués d'Israel. En total, tola ceremonia duró 32 minutos.

Cola esceición del mundu araboislámico, la declaración atopó una respuesta inmediata y universalmente favorable: asina, esa mesma nueche, once minutos dempués de que expirase el Mandatu Británicu, Estaos Xuníos reconoció al nuevu Estáu d'Israel. La Xunión Soviética facer trés díes depués.

La nueche siguiente a la declaración, los exércitos de cinco países árabes (Transjordania, Exiptu, Siria, El Líbanu ya Iraq) cruciaron la frontera y empecipiaron la invasión del antiguu Mandatu, dando asina empiezu a la primer guerra árabe-israelina.

Estáu d'Hidalgo

Hidalgo, oficialmente Estáu Llibre y Soberanu d'Hidalgo, ye unu de los trenta y un estaos que, xuntu cola Ciudá de Méxicu, conformen Méxicu. La so capital y ciudá más poblada ye Pachuca de Sotu.

Ta allugáu na rexón esti del país, llindando al norte con San Luis Potosí y Veracruz, al este con Puebla, al sur con Tlaxcala y el estáu de Méxicu, y al oeste con Querétaro. Con 20 813 km², representando'l 1.06 % de la superficie de Méxicu, ye'l sestu estáu menos estensu —per delantre de Querétaro, Colima, Aguascalientes, Morelos y Tlaxcala, el menos estensu—.

Atópase allugáu ente les coordenaes: al norte, 21° 23' 55; al sur, 19° 35' 52 de la llatitú norte; al este, 97° 59' 06; al oeste, 99° 51' 34 de la llargor oeste. Ta conformáu por ochenta y cuatro conceyos.Según l'últimu censu disponible (INEGI, 2015) l'estáu tien una población total de 2 858 359; esto ye, el 2.3 % del total del país. D'esos habitantes, 1 489 334 son muyeres, y 1 369 025 son hombre. Los pueblos indíxenes con mayor guarda dientro del estáu son los otomíes, nahuas y tepehuas. La información más recién alluga a Hidalgo con un Índiz de desenvolvimientu humanu estatal de 0.723 Mediu (2015). El Productu Internu Brutu d'Hidalgo foi de 264 242 millones de pesos; y apurre el 1.7 % al PIB nacional.El rexistru arqueolóxicu más antiguu atopáu n'Hidalgo ye un hachu, topada en Huapalcalco. Nel actual territoriu d'Hidalgo habitaron numberosos grupos indíxenes, principalmente los tolteques, quien fundaron Tulancingo y Tula. Nel SIEGLU|XIV||s|1}} los mexicas estableciéronse y por cuenta de la cercanía d'esta rexón al respeutive de la gran Tenochtitlán, la conquista española llegó llueu a suelu hidalguense.Mientres la Nueva España afayar en 1552 les mines de plata de Mineral del Monte y Pachuca. Mientres la Independencia de Méxicu, el primer llevantamientu insurxente ye producíu por Julián Villagrán en Huichapan; en 1821, mientres la consumación, los xenerales insurxentes Nicolás Bravo y Guadalupe Victoria llegaron a Tulancingo.El 16 de xineru de 1869, el Congresu de la Unión emitió'l Decreto d'Ereición del Estáu d'Hidalgo, pol presidente Benito Juárez, designando como capital del estáu a la ciudá de Pachuca, a la cual foi-y amestada la denominación «de Sotu» en reconocencia de Manuel Fernando Sotu, orixinariu de la ciudá de Tulancingo y quien ye consideráu'l más importante impulsor na creación del estáu.El Porfiriato foi un periodu d'estabilidá y enforma progresu económicu nel territoriu hidalguense especialmente nel desenvolvimientu de les obres públiques pal saneamientu de les ciudaes como Tula, Tulancingo y Pachuca. Pero tamién con severes desigualdaes sociales lo que desencadeno la Revolución mexicana, llabradores inconformes del Valle del Mezquital y el Valle de Apan participaron nesti conflictu.

Estáu de Palestina

Palestina (Árabe: فلسطين, Filesṭīn, Falasṭīn o Filisṭīn), oficialmente declaráu como'l Estáu de Palestina (Árabe: دولة فلسطين, Dawlat Filesṭin), ye un Estáu con reconocencia llindada allugáu nel Próximu Oriente, más concretamente nel Llevante mediterraneu, y que parte con Israel, Xordania, Exiptu y la ribera sudoriental del mar Mediterraneu. Tamién ye consideráu un protoestado. Foi proclamáu nel esiliu en Arxel el 15 de payares de 1988, cuando'l Conseyu Nacional de la Organización pa la Lliberación de Palestina (OLP) adoptó la declaración d'independencia de Palestina de forma unillateral. Nesi tiempu la OLP nun exercía control sobre territoriu dalgunu, y yera un gobiernu nel esiliu. Entá güei, el territoriu reclamáu pal Estáu de Palestina caltiense baxu ocupación israelina. Reivindica los territorios palestinos definíos antes de la guerra de 1967, y designó a Xerusalén Este como la so capital. En 1994, conforme a los alcuerdos d'Oslo ente la OLP y el Gobiernu d'Israel, foi establecida l'Autoridá Nacional Palestina como una entidá alministrativa transitoria. El 31 d'ochobre de 2011, foi almitida como miembru númberu 195 de la UNESCO, como Estáu miembru de plenu derechu.El 29 de payares de 2012 l'Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes adoptó la Resolvimientu 67/19 (proyeutu de resolución A/67/L.28) en virtú de la cual concedió a Palestina la condición d'Estáu observador non miembru» de la organización, reafitando amás el derechu del pueblu palestín a un territoriu so les fronteres definíes antes de la Guerra de 1967. Esti resolución nun implica entá l'almisión de Palestina como miembru plenu de la organización, pos para ello precisaríase de l'aprobación del Conseyu de Seguridá de les Naciones Xuníes nel cual Estaos Xuníos opónse.

El 17 d'avientu de 2014 el Parllamentu Européu sofitó públicamente la reconocencia del Estáu de Palestina, tres faelos los parllamentos de dellos países miembros como Reinu Xuníu, España, Francia, Irlanda ya Italia. La reconocencia del Parllamentu Européu y de los parllamentos nacionales ye puramente simbólicu, una y bones el reconocencia efectiva deber realizar cada unu de los gobiernos de los estaos miembros. Na actualidá, l'únicu país de la XE que la hai reconocíu siendo yá miembru de la Unión foi Suecia, magar Polonia, Bulgaria, República Checa, Eslovaquia, Hungría, Rumanía, Malta y Xipre reconocer dende la década de los ochenta. En mayu de 2015 tamién foi reconocíu oficialmente pola Santa Sede. A empiezos de 2018, un total de 136 estaos reconocen a Palestina como un estáu soberanu.

Guerra civil mientres el Mandatu de Palestina

Plantía:Campaña Conflicto árabe-israelín

La Guerra Civil mientres el Mandatu de Palestina (tamién denomada Guerra palestín-sionista) tomó'l periodu del 30 de payares de 1947 —a otru día a la firma del Plan de partición de Palestina— al 14 de mayu de 1948, que marcó'l fin del Mandatu británicu en Palestina.

Mientres esti conflictu les comunidaes xudíes y árabes de Palestina enfrentar ente sigo, ente que los británicos, que teníen la responsabilidá de garantizar la seguridá del país, empecipiaron los preparativos pa la so retirada del Mandatu y nun intervinieron más que puntualmente. La fase siguiente, la guerra árabe-israelina de 1948, empecipióse'l 15 de mayu de 1948, cola creación del Estáu d'Israel y l'intervención na guerra de los exércitos de dellos Estaos árabes vecinos, qu'atacaron al nuevu Estáu xudíu.L'artículu rellata de manera refecha los distintos episodios y acontecimientos claves del periodu de la guerra civil. Una síntesis allúgase a la fin del mesmu.

Guerra árabe-israelina de 1948

Plantía:Campaña Conflicto árabe-israelín

La guerra árabe-israelí de 1948, tamién conocida polos israelinos como guerra de la Independencia (hebréu: מלחמת העצמאות) o guerra de Lliberación (hebréu: מלחמת השחרור), foi'l primeru d'una serie de conflictos armaos qu'enfrentaron al Estáu d'Israel y a los sos vecinos árabes, no que se conoz globalmente como'l conflictu árabe-israelín. Pa los árabes palestinos esta guerra marcó l'empiezu de lo qu'ellos denominen Nakba (n'árabe النكبة, ‘Catástrofe').

Les Naciones Xuníes alcordaron la partición del Mandatu Británicu de Palestina en dos estaos: unu xudíu, col 55 % del territoriu (incluyendo por completu'l desiertu del Néguev), y otru árabe, col restu sacante Xerusalén, que sería considerada zona internacionalizada. Esti resolución foi aceptada polos dirixentes xudíos, pero refugada poles organizaciones paramilitares sionistes y polos árabes nel so conxuntu.Dichu mandatu expiró el 15 de mayu de 1948. Seis hores antes, pa nun coincidir col sabbat, na tarde del 14 de mayu, fuera proclamada por David Ben-Gurión la independencia d'Israel en Tel Aviv, reconocida rápido per Estaos Xuníos, la Xunión Soviética y munchos otros países. El mesmu día de la retirada británica de la rexón, tropes exipcies, iraquíes, llibaneses, siries y transjordanas, sofitaes por voluntarios libios, saudinos y yemeníes, empezaron la invasión del acabante proclamar Estáu xudíu.

Historia del Estáu d'Israel

La hestoria d'Israel como Estáu empecipiar col so proclamación de la independencia en 1948. Esti fechu históricu llogróse dempués de más de sesenta año d'esfuercios políticos y diplomáticos per parte del sionismu pa establecer una nación soberana na que consideraben que yera la so patria, l'antigua Tierra de israel, tamién conocida como Palestina dende los tiempos del Imperiu romanu.

Mosad

El Mosad o Mossad (forma embrivida de HaMosad leModi'in ulTafkidim Meyuhadim, n'hebréu המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים, "Institutu d'Intelixencia y Operaciones Especiales") ye una de les percancies d'intelixencia d'Israel, responsable de la escoyeta d'información d'intelixencia, aición tapada, espionaxe y contraterrorismo en tol mundu. Ta considerada ente los cinco meyores axencies d'intelixencia del mundu. La intelixencia y el contraespionaxe dientro d'Israel, Cixordania y la Franxa de Gaza tán a cargu del Shabak.

Néguev

El desiertu del Néguev (n'hebréu נֶגֶב, n'árabe النقب, an-Naqab) ye un desiertu d'Asia, asitiáu al sur d'Israel, nel Distritu Meridional. El so nome provien del raigañu hebréu "נגב" que significa "secu", al igual que n'árabe, pero n'hebréu bíblicu, Néguev tomó coles mesmes el significáu de "sur", pol allugamientu del desiertu del Néguev.El desiertu del Néguev ocupa una área d'unos 13 000 km², con forma de triángulu invertíu que'l so vértiz meridional ta asitiáu en Eilat, sobre la mariña del mar Coloráu. Al Oeste parte con la península del Sinaí (Exiptu), y al Este cola zona meridional de Xordania, sirviendo de frontera'l uadi Aravá.

La ciudá principal ye Beerseba, asitiada nel cantu septentrional del desiertu (200.000 habitantes). Otres ciudaes importantes son Eilat al sur (na mariña del mar Coloráu), Dimona, Mitzpé Ramón y Rahat.

El Néguev tien importantes traces de tipu xeolóxicu y cultural. Respectu al aspeutu xeolóxicu, tratar d'en munchos aspeutos d'un llugar inhóspito, con temperatures próximes a los 50 °C, con presencia de pandoriales pizarrosos, y cañaes y cañones esfarrapaos pola erosión. Los sos recursos minerales son escasos, magar destaca la esistencia de filones de cobre y amueses de petroleu. Destaca la esistencia de trés cráteres o circos erosivos, denominaos hai-Majtesh hai-Gadol (El Gran Cráter), hai-Majtesh hai-Katán (El Pequeñu Cráter) y el Cráter Ramón, que posiblemente sía la mayor estructura cratérica non meteórica de la Tierra.

Dende'l puntu de vista históricu, la inhospitalidad de la zona hai disuadido a la mayor parte de les cultures por esplotar esti territoriu. Sicasí, esisten evidencies d'ocupación mientres el periodu nabateo (sieglu III a. C.-sieglu I), como son los restos de les ciudaes nabateas d'Avdat, Shivta, Mamshit, Haluza, Nitzana y la capital nabatea, Petra (Xordania). Tamién destaca la posterior influencia romana y depués bizantina nesta rexón. David Ben-Gurión vio nel desenvolvimientu del Néguev una de les claves del futuru económico y demográfico d'Israel, y pasó los sos últimos años en Sde Boker, nel Néguev septentrional, onde morrió y ta soterráu.

Según la Biblia, nel Néguev atopábense los ermos de Zin, ente que nel Sinaí alcontrábense los ermos de Parán.

Operación Ópera

{{Ficha de conflictu militar

|nome_batalla = Operación Ópera |imaxe =

OsirakLocation.gif

|descripción_imaxe = Plan de vuelu del ataque al reactor de Osirak.

|conflictu = conflictu árabe-israelín

|fecha = 7 de xunu de 1981

|llugar = Reactor nuclear d'Osirak, a 17 kilómetros al sureste de Bagdag, Iraq

|casus = Presuntu usu iraquín d'instalaciones nucleares con fines militares.

|resultáu = Destrucción del reactor nuclear iraquín

|combatientes1 = Israel

|combatientes2 = Iraq

|comandante1 = Menájem Beguín David Ivry

|comandante2 = Sadam Husein

|soldaos1 = 6 caces F-15 Baz8 caces F-16 Netz

|soldaos2 = Desconocíu |baxes1

= Nenguna baxes2 = 10 soldaos muertos

|baxes4 = 1 trabayador francés

|campaña = Guerres del Golfu Pérsicu

|-}.

La Operación Ópera (Hebréu: מבצע אופרה), tamién conocida como Operación Babilonia o Operación Ofra, foi un ataque aereu preventivu realizáu por sorpresa per parte d'Israel, el día 7 de xunu de 1981, contra un reactor nuclear en construcción asitiáu a 17 kilómetros al sureste de Bagdag, capital d'Iraq.En 1976, Iraq mercó un reactor nuclear de la clase Osiris a Francia. Dambos países afirmaron que'l reactor nuclear, conocíu como Osirak pelos medios franceses y como Tammuz (n'árabe: اوسيراك) polos medios oficiales iraquinos, taba siendo fabricáu con fines pacíficos, como la investigación de la enerxía nuclear. Sicasí, el gobiernu israelín vía al reactor como un peligru, argumentando que taba diseñáu pa la fabricación d'armamentu nuclear.El 7 de xunu de 1981, una escuadrilla de la Fuercia Aérea Israelina, compuesta por aviones cazabombarderos F-16A Netz, siendo escoltaos por caces F-15A Baz, bombardearon y estropiaron severamente el reactor nuclear de Osirak. Israel defendió la so actuación argumentando que procedió en defensa propia, y que quedaba menos d'un mes primero que la situación volviérase crítica. Sicasí, otres fontes citen un componente políticu nel ataque, yá que tuvo llugar trés semana antes de les eleiciones llexislatives de 1981 pa la formación del nuevu Knéset. Nel ataque morrieron diez soldaos iraquinos y un inxenieru civil francés.L'ataque foi duramente criticáu pola comunidá internacional, ya Israel foi reprendíu pol Conseyu Xeneral y l'Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes, en dos resoluciones separaes. La destrucción del reactor nuclear de Osirak convirtióse n'obligada cita de los efeutos d'un ataque preventivu nel estudiu contemporaneu del derechu internacional.

Padre de la Patria

Padre de la patria o padre de la nación son términos usaos pa rindir el mayor homenaxe posible a una figura histórica, considerándo-y como "padre", nel sentíu de fundador.

Suel ser un líder consideráu clave, que la so biografía se mitifica pa convertila en fonte d'inspiración patriótica, intensificando les sos traces simbólicos, heroicos y d'autoridá, tantu política como moral. La so imaxe ye utilizada como símbolu nacional, amosándose en monumentos, monedes, billetes, sellos, cartelos, etc. El respetu y veneración qu'adquier tal figura, especialmente cuando esa considerancia algamar en vida y mientres el so mandatu, puede terminar convirtiéndose nel denomináu cultu a la personalidá, una especie de relixón laica.

Nun son munchos los países qu'otorgaren el títulu de "padres fundadores de la nación" oficialmente; ente que l'usu informal, o na bibliografía, depende de cada casu, según les distintes etapes históriques impulsen el desenvolvimientu de la conciencia nacional na construcción de la so xustificación histórica (la construcción de la hestoria nacional).

Plan de les Naciones Xuníes pa la partición de Palestina

Plantía:Ficha de resolución de la ONX

El 29 de payares de 1947 l'Asamblea Xeneral de les Naciones Xuníes, axuntada en Nueva York, aprobó la Resolvimientu 181, que encamentaba un plan pa resolver el conflictu ente xudíos y árabes na rexón de Palestina, que s'atopaba nesos momentos baxu alministración británica. El plan de la ONX proponía estremar la parte occidental del Mandatu en do Estaos, unu xudíu y otru árabe-palestín, con un área, qu'incluyía Xerusalén y Belén, so control internacional. El refugu del gobiernu británicu a llevar a cabu esti plan, xuntu cola negativa de los países árabes de la rexón a aceptalo, tuvo de resultes una guerra civil nel territoriu del Mandatu de Palestina qu'españó a otru día de la votación del Plan, siguida de la guerra árabe-israelina de 1948 y los socesivos enfrentamientos ente árabes y xudíos que se caltienen hasta l'actualidá.

Primer ministru d'Israel

El primer ministru d'Israel (hebréu: ראש הממשלה, Rosh HaMemshala, lit. «xefe de Gobiernu») ye'l xefe electu del Gobiernu israelín. Formalmente ye'l presidente quien designa a un miembru de la Knéset (parllamentu) por qu'intente formar gobiernu (de normal, l'escoyíu ye'l líder del partíu, o coalición de partíos, más votáu, sicasí'l presidente puede encargar la formación d'un gobiernu a quien considere tien les mayores posibilidaes d'algamar la mayoría mínima pa gobernar). Esti sistema indirectu foi reemplazáu en 1992 por una eleición direuta del primer ministru, pero en 2001 esti cambéu foi abolíu por cuenta de la escesiva fragmentación que provocaba.

Pueblu xudíu

El pueblu xudíu ye un grupu descendiente de los hebreos y antiguos israelites del llevante mediterraneu. La relixón constitúi un posible aspeutu de pertenencia al pueblu xudíu según les tradiciones, práutiques culturales, sociales y llingüístiques. Magar pueden presentar carauterístiques comunes, tales como l'idioma o la creencia, los xudíos nun constitúin un grupu étnicu homoxéneu, por ello la definición precisa de xudíu ye revesosa y puede variar dependiendo de la énfasis que se faiga na observancia relixosa o na identidá secular.Los xudíos sufrieron una llarga historia de persecución en distintos llugares y la so población foi variando a lo llargo de los sieglos. Según datos de Berman Jewish DataBank, en 2015 la población xudía algamaba los 14,3 millones. Representando alredor d'un 0,2 per cientu de la población mundial. La mayoría d'ellos mora n'Israel y Estaos Xuníos. Según investigaciones llevaes a cabu na Universidá Hebrea de Xerusalén, el 96 per cientu de los xudíos que moren fora d'Israel tiende a concentrase en diez países, toos ellos democráticos.

Shimon Peres

Szymon Persky, (2 d'agostu de 1923, Vishneva - 28 de setiembre de 2016, Centro Médico Sheba ) , más conocíu como Shimon Peres (Hebréu: שִׁמְעוֹן פֶּרֶס foi un políticu, parllamentariu, estadista, escritor y poeta israelín, dos veces primer ministru d'Israel (1984-1986 y 1995-1996) y presidente del Estáu d'Israel dende 2007 hasta 2014. Foi galardonáu col Premiu Nobel de la Paz, conxuntamente con Isaac Rabin y Yasser Arafat, en 1994. Tres una carrera política de más de 50 años, en 2007 foi propuestu pol partíu Kadima pa la eleición presidencial. Foi designáu presidente d'Israel pol Parllamentu israelín el 13 de xunu y asocedió a Moshé Katsav el 15 de xunetu por un periodu de siete años, a la edá de 84 años.

Sionismu

El sionismu ye un movimientu políticu internacional que propunxo dende los sos entamos el restablecimiento d'una patria segura pal pueblu xudíu na Tierra d'Israel («Eretz Israel). Dichu movimientu foi'l promotor y responsable en gran midida de la fundación del Estáu d'Israel.

Anque los sos oríxenes son anteriores, el movimientu políticu laicu actual foi establecíu oficialmente pol periodista austru-húngaru d'orixe xudíu Theodor Herzl a fines del sieglu XIX. El movimientu tien como oxetivu fomentar la migración xudía a la Tierra Prometida y foi esitosu na fundación del Estáu d'Israel en 1948, siendo anguaño l'únicu Tao xudíu del mundu. El sionismu constitúi una caña del fenómenu más ampliu del nacionalismu moderno. Descritu como un "nacionalismu na diáspora", el sionismu se autodefine como un movimientu de lliberación nacional, que'l so oxetivu ye la Derechu d'autodeterminación llibre autodeterminación del pueblu xudíu.

Territorios Palestinos

Territorios Palestinos ye una de les denominaciones que recibe'l territoriu formáu poles rexones de Cixordania (5655 km² de superficie terrestre y 220 km² del mar Muertu) y la Franxa de Gaza (365 km²). Esti términu ye particularmente usáu en mayor midida n'Israel y en cierta midida n'Estaos Xuníos, ente que n'otros países polo xeneral suélense usar los términos de Palestina o Estáu de Palestina.

Les tierres que conformen los Territorios Palestinos formaben parte del Mandatu británicu de Palestina, formáu en 1920 como parte de la partición del Imperiu otomanu. Fueron destinaes pol Plan de les Naciones Xuníes pa la partición de Palestina de 1947 a constituyir un Estáu árabe al llau del Estáu xudíu. Tres la Guerra árabe-israelina de 1948, fueron conquistaes, ocupaes militarmente y alministraes en consecuencia por Xordania y Exiptu respeutivamente, y por Israel dende 1967 como resultáu de la so victoria na Guerra de los Seis Díes. De resultes de los Alcuerdos de Camp David, el gobiernu israelín creó en 1981 l'Alministración Civil pa ocupase de les toles funciones burocrátiques dientro de los territorios conquistaos en 1967. En 1994, conforme a los alcuerdos de Oslo ente la Organización pa la Lliberación de Palestina (OLP) y el Gobiernu d'Israel, creóse l'Autoridá Nacional Palestina, que foi designada pa controlar tantu la seguridá como l'alministración civil nes árees urbanes de los territorios y l'alministración civil nes árees rurales. En 2005 Israel retirar de la Franxa de Gaza y, de resultes, l'alministración de dichu territoriu pasó de facto a Hamas.

Esta denominación puede referise a los territorios gobernaos pola Autoridá Nacional Palestina (ANP),[ensin referencies] pero tamién puede incluyir tol territoriu de la Franxa de Gaza, Cixordania y Xerusalén Este. La denominación nun inclúi los Altos del Golán (ocupaos güei per Israel, pero que pertenecen a Siria]), nin les Granxes de Shebaa (reclamaes por Líbanu y Siria), nin la península del Sinaí, conquistada per Israel en 1967 y devuelta a Exiptu en 1979 tres el Tratáu de paz israelo-exipciu.

Esos territorios podríen constituyise nun futuru Estáu de Palestina Estáu independiente de Palestina. La ANP reivindica Xerusalén Oriental como la so capital, por tar asitiada nos territorios ocupaos per Israel dende 1967. Al ser escluyida de los alcuerdos de Oslo, llevó a l'ANP a asitiar los ministerios y órganos de gobiernu en Ramala, próxima a Xerusalén, y en Gaza.

Dende'l 29 de payares de 2012, Palestina ye un Estáu observador non miembru de la ONX. Sicasí, los territorios definíos como zona C polos Alcuerdos de Oslo (anguaño, y de resultes del Memorandum de Wye River, el 60% de Cixordania, aprosimao; anque originariamente, nos Alcuerdos de Oslo yera'l 72-74%) siguen so completa ocupación d'Israel y gobernaos pola Alministración Civil israelina ente que l'Autoridá Nacional Palestina tien plenu control sobre la zona A (non más del 18% de Cixordania, aprosimao).

N'otres llingües

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.