David

David (hebréu: דָּוִד, «l'amáu» o «l'escoyíu de Dios»; c. 1040-966 e.C.) foi un rei israelita, socesor del rei Saúl y el segundu monarca del Reinu d'Israel, llogrando unificar el so territoriu ya inclusive espandilo,[1] de manera d'entender les ciudaes de Xerusalén y Samaria, Petra, Zabah y Damascu.[2] La hestoria de David figura na Biblia, nos Llibros del profeta Samuel y nel Llibru de los Salmos.[3] David foi unu de los grandes gobernantes d'Israel y padre d'otru d'ellos, Salomón. Ye veneráu como rei y profeta nel xudaísmu, el cristianismu (católicos el 29 d'avientu) y l'islam.[4]

DavidPicto infobox character.png
David SM Maggiore
Vida
Nacimientu Belén1040 e. C.
Nacionalidá Reino de Israel y Judea
Grupu étnicu pueblu xudíu
Fallecimientu

Xerusalén970 e. C.

(69/70 años)
Familia
Padre Jesé
Madre Nitzevet
Estudios
Oficiu
Instrumentu musical voz
Santoral
29 d'avientu
Creencies

Perceición histórica

David ye consideráu como un rei xustu, valiente, apasionáu; guerreru, músicu y poeta, pero un rei, tamién, non exentu de pecaos. Atribúyese-y l'autoría de gran parte del Llibru de los Salmos. Aparentemente vivió ente los años 1040 y 966 e.C., reinó en Judá ente'l 1010 y 1006 e.C. y sobre el reinu xuníu d'Israel ente l'añu 1006 y el 966 e.C..

Los Llibros de Samuel son la crónica principal de la so vida y el so reináu, siguiendo colos sos descendientes nel Llibru de los Reis. Caltuviéronse poques referencies arqueolóxiques, pero el cercu de Tel Dan y el cercu de Mesha podríen determinar la esistencia, a mediaos del s. IX e.C., d'una dinastía real hebrea llamada «Casa de David». Amás d'esistir otres referencies nesti grabáu sobre la descendencia del rei David. Asina tamién, el costume de dexar xenealoxíes nes families hebrees facer apaecer en delles d'elles na mesma Biblia.

La vida de David ye importante pal xudaísmu, el cristianismu y el islam. La so biografía básase cuasi puramente nos llibros de Samuel, onde lo describe amás como «roxu, de formosos güeyos, prudente y bien bella presencia.»[5]

Origen

David perteneció a la familia d'Isaí, de la tribu de Judá. Según 1 Samuel 16:11 y 17:12, yera'l menor de los ocho fíos d'Isaí y, como yera costume nesos tiempos, el menor yera'l más retardáu y al que se-y daben les xeres pastoriles. Trés de los sos hermanos mayores fueron soldaos del rei Saúl. Samuel, el profeta, viaxó hasta Belén, por mandatu de Dios, pa buscar al nuevu «unxíu». Los candidatos -dixo Dios- teníen de ser de la familia de Isaí.

David ye unxíu

Samuel e david
Samuel consagrando a David, Dura Europos, Siria, sieglu III a. Y. C.

El rei Sául pecara al desobedecer a Dios mientres la batalla de Michmash, onde tenía de destruyir a tolos enemigos amalecitas y nun lo fixo. Por ello, Dios decidió retira-y la so bendición y unvió al profeta Samuel en busca d'un nuevu «unxíu», d'un nuevu rei pa Israel. El so destín yera Belén, onde vivía Jesé, un pastor colos sos fíos. Unu d'ellos yera l'escoyíu y Samuel, como profeta, tenía de saber cual. Pa evitar un castigu del rei Saúl, el profeta escusóse alegando que viaxaba pa realizar un sacrificiu. Una vegada en casa de Jesé, el profeta conoció a siete de los sos ocho fíos, pero nengunu foi l'unxíu. Cuando preguntó si faltaba dalgún, Jesé llamó al más pequeñu: David, y cuando el profeta ver, supo que yera él. Ellí, delantre del so padre y hermanos mayores, unxólu como futuru rei d'Israel. Yera amás David, un varón prudente y de bon paecer, roxu y de bon semblante.

David, al serviciu del rei Saúl

David, cola gracia de Dios, foi nomáu músicu al cargu d'arpa y paxe d'armes. Estes xeres compaxinar col so trabayu como pregueru. Tan bonu yera tocando l'arpa qu'escuchando la melodía, Saúl relaxábase. El rei Saúl concedió-y el so vagar.

David y Goliat

Osmar Schindler David und Goliath
David und Goliath (1888), litografía en color del artista alemán Osmar Schindler (1869-1927).

Israel, so les órdenes del rei Saúl, taba en guerra colos filisteos. Un xigante llamáu Goliat de Gat, de seis codos y un palmo d'estatura y miembru de les tropes de choque filistees (1 Sam 17:4), desafió al exércitu israelita mientres cuarenta díes, proponiendo qu'escoyeren al so meyor home pa fae-y frente. En pallabres de Goliat, si él resultaba derrotáu y muertu pol israelita, los filisteos seríen esclavos d'Israel, pero si él vencía y mataba al escoyíu d'Israel, los israelites seríen esclavos de los filisteos (1 Sam 17:8-9). Los hebreos tarrecíen en gran manera a Goliat y afletábense del retu.

David, que'l so padre pidió-y que viaxara al campamentu pa saber cómo taben los sos hermanos mayores y lleva-yos daqué de comida, escuchó'l desafíu del xigante (1 Sam 17:23). Según la Biblia, la condición de pastor llevó a David a tar esmolecíu por defender a los sos fataos de los ataques de fieres selvaxes y, utilizando'l so talentu, coyó un cayado y una fonda. Con ello presentóse ante'l rei Saúl y propúnxose pa lluchar contra'l xigante. Con anunciar de Saúl, David vistir cola armadura del rei, pero al nun tar acostumáu a utilizala, desfacer d'ella y dirixióse al campu de batalla cola so fonda. Pel camín recoyó cinco piedres llises nun regueru y llantóse delantre del xigante Goliat. Ésti burllóse d'él y tuvo en menos al más nuevu de los fíos de Jesé que se presentaba pa tener un combate singular con él. Pero David proclamó:

"Tola Tierra va saber qu'hai Dios n'Israel. Y toa esta asamblea va saber que non pola espada nin pola llanza salva Yahveh, porque de Yahveh ye'l combate y apúrrevos nes nueses manes."

David (1 Sam 17:46-47)

Y cola so fonda de boleo, David encualló-y una piedra na frente a Goliat y, cuando cayó, aprovechó pa corta-y la cabeza cola espada del propiu filistéu. La Biblia de Xerusalén señala que se comparó esti combate singular colos combates individuales de la Ilíada.[6] N'alusión a esti combate, la espresión fonda de David» simboliza que nun esiste enemigu refalgable por pequeñu que sía, si l'aciertu acompáñalu.[7] David vencedor de Goliat constitúi amás un símbolu del valor que tienen el tesón y la voluntá ferrial desenvueltes frente a un enemigu n'apariencia bien cimera.[8]

David, el fuxitivu

Dempués de vencer al xigante, David consiguió l'enfotu de los criaos y del pueblu, ganóse l'amistá de Jonatán y l'amor de Mical quien foi la so primer esposa y dambos yeren fíos de Saúl. Y, precisamente eso, produció los celos del rei Saúl, qu'ordenó prinda-y. David tuvo que fuxir al desiertu con un escuadrón de 200 guerreros lleales y convirtióse nel paladín de los primíos. Ellí aceptó la proteición del rei filistéu Aquis de Gat, enemigu d'Israel, y asitió a la so familia y los suyos na ciudá filistea de Siclag. Cuando Aquis dir a la guerra contra'l rei Saúl, David nun pudo acompaña-y porque los otros nobles nun confiaben nél.

David, rei de Judá

Esta batalla, que tuvo llugar en Gilboá, acabó cola vida del rei Saúl y del so fíu Jonatán, amigu de David. La Casa de Saúl taba práuticamente anulada y David dirixir a la ciudá de Hebrón pa ser nomáu rei de Judá. Pero los norteños nun taben acordies con tal decisión y buscaron a un descendiente alloñáu del difuntu rei pa noma-y como socesor. L'escoyíu foi Isboset, al que nomaron rei. Ésti intentó ganase l'enfotu del reinu, pero dos caudiellos siguidores de David decidieron asesina-y na so propia casa. Cuando se presentaron ante'l rei David esperaben un pagu, pero atopar cola muerte. David nun tuvo acordies con la muerte del so enemigu y decidió executa-yos por asesinatu.

Stamp of Israel - Festivals 5721 - 0.25IL
Estampilla israelín dedicada al rei David, 1960. Los sos atributos son l'arpa y la so estrella, símbolu de conxunción.[9]

En Hebrón, el rei David nun consiguía l'enfotu de los norteños y decidió que, pa xunir a los dolce tribus israelites, tenía de buscar una ciudá neutral onde gobernar. Sicasí, cola muerte del fíu del difuntu rei Saúl, los vieyos d'Israel averar a Hebrón manifestando llealtá a David, que daquella tenía 30 años.[10]

David, rei d'Israel

Esa ciudá neutral foi Jebus, que daquella nun taba en manes de la xente de Judá nin en manes de los israelites del norte. Pero, taba ocupada polos jebuseos. Una vegada reconocíu polos líderes de toles tribus, David conquistó la fortaleza de Jebus y facer la so capital. Una ciudá que pasó a ser conocida como la Ciudá de David y, darréu, Xerusalén.

"Güesu y carne to somos"

Líderes de los dolce tribus israelines al rei David (2 Sam 5:1-3)

Xerusalén como capital

El rei David yera'l líder d'una teocracia que pretendía instalar «el reinu de Dios na Tierra». Pela so parte, el rei Hiram de Tiru unvió mensaxeros a la capital y empezó a suministra-y a David, madera de cedru, carpinteros y arbañiles por que pudiera construyise la casa de David. Ésti quería construyir un templu pa Jehová, pero'l profeta Natan díxo-y, por orde de Dios, que'l templu tenía d'esperar una xeneración, pos se cometieren munchos crímenes. Sicasí, Dios fixo un pactu col rei David: la Casa de David nunca s'escastaría.

"El to tronu va ser establecíu pa siempres."

Yahvé al rei David

David conquistó Soba, Aram (l'actual Siria), Edom y Moab (l'actual Xordania), según les tierres de los filisteos y d'otros territorios. En munchos casos esterminó gran parte de los sos habitantes cananeos.

David y Betsabé

Lucas Cranach d.Ä. - David und Bathseba (Gemäldegalerie, Berlin)
David y Betsabé, por Lucas Cranach el Viejo, 1526.

Mientres el sitiu de Rabbah, el rei David decidió nun dir a la batalla y quedase en Xerusalén. Dempués d'un pigazu y dende la terraza, el rei reparó que, nuna casa vecina, una formosa muyer taba bañándose. David quedó prindáu d'ella y quixo saber quién yera: Betsabé, la muyer d'un soldáu hitita principal llamáu Urías que taba lluchando nel sitiu de Rabbah. Pero nin eso paró al rei. Dexar embarazada mientres el so home lluchaba nel sitiu y l'adulteriu de la muyer, n'Israel, yera penalizáu cola muerte. Con tal d'evitar esto, David pidió al so home que volviera del sitiu y fae-y creer qu'él mesmu embarazara a la so muyer. Pero, nun lo consiguió. Urías negar a quedase en casa, cola so muyer, mientres los sos compañeros lluchaben na batalla.

El rei David, esmolecíu por perder a la muyer de la que taba namoráu, decidió camudar la so estratexa. Pidió al comandante del sitiu qu'asitiara al maríu nel llugar más difícil de la batalla, col enfotu de que morriera en combate. Asina, naide abarruntaría del adulteriu y el rei podría siguir con Betsabé. Urías morrió en combate y David cásase con ella y aportó a la so esposa preferida y ella llegó a amar con devoción.

El profeta alvirtió-y que Dios quitaría-y la tranquilidá y que-y unviaría aprovecimientos continues, qu'el so reináu sería solmenáu, llenu de disturbios civiles violentos ya intrigues. Y tamién lu alvirtió qu'él nun morrería por haber dexáu embarazada a una muyer casada y ordenar la muerte del so home, pero que sí lo fadría'l fíu que diba nacer. El so fíu vivió siete díes, mientres los cualos el rei ayunó. Pero cuando morrió, el rei vistióse y volvió comer. Los sos sirvientes preguntáron-y por qué llamentóse cuando'l so fíu inda taba vivu, pero non cuando yá morriera.

"Mientres el neñu entá vivía, yo ayunaba y lloraba. Pensaba que seique'l Señor tendría compasión de mi y que'l neñu pudiera vivir. Pero agora que morrió, ¿por qué he de ayunar? ¿Voi Poder yo fae-y volver? Yo voi a él, pero él nun va volver a mi."[11]

Rey David, a los sos siervos

La rebelión de Absalón

Gustave dore bibel death of absalom
La muerte de Absalón por Gustave Doré

Tal como lo profetizara Natan, los errores del rei fueron la causa de diversos trestornos y aprovecimientos a la llamada Casa de David. Unu de los sos fíos, Absalón, remontóse escontra'l so padre y llegaron a lluchar pol derechu al tronu. Un día, Absalón quedó atrapáu pol so pelo nes cañes d'un carbayu y Joab, el comandante de tropes de David, clavó-y trés fleches y matólu (2 Samuel 18:14). Asina, toa una faición festexaba esa muerte como una victoria, pero, cuando la noticia de la victoria foi llevada al rei David, ésti nun s'allegró:

"¡Oh fíu mio, Absalón, fíu mio, fíu mio, Absalón! Morreríame en llugar de ti, Absalón, fíu mio, el mio fíu!".

Rey David al saber la muerte del so fíu y rival.

Tou esi tiempu de conflictos deterioraron la imaxe de David y el so espíritu. Los apulmonamientos siguiríen, pos el so fíu Adonías tamién pretendía reinar. Naguó'l tronu del so padre, que yá había perdíu gran parte del so anterior prestíu.

Recta final

El rei David, yá vieyu, taba postráu na cama y el so fíu Adonías aprovechó esti fechu pa proclamase rei. Betsabé y el profeta Natan, conociendo l'actitú contraria del nuevu, pidieron a David que nomara como herederu a otru de los sos fíos. Concretamente a Salomón. Ésti fuera escoyíu por Dios y esti alcuerdu ente David y la so muyer preferida namái concretaba los designios divinos.

"Nun arramar sangre [...] Nun buscar revanches y siguir los preceptos del Señor"

Conseyu del rei David al so fíu y herederu al tronu Salomón

Tamién-y prometió siguir la llinia hereditaria nel tronu de Judá per siempres. David morrió aproximao a los 70 años y foi soterráu en Ciudá de David, futura Xerusalén. Gobernó cuarenta años sobre Israel, siete en Hebron y trenta y tres en Xerusalén.[12]

David nel xudaísmu

Nel Xudaísmu, el reináu de David representa la formación d'un Estáu Xudíu coherente, cola so capital política y relixosa en Xerusalén y l'institución d'un llinaxe real que va rematar na Era mesiánica. La supuesta descendencia de David como fíu d'una conversa (Ruth) ye tomáu como prueba de la importancia de los conversos dientro del xudaísmu. El fechu de que Dios nun-y dexara construyir un templu perpetuu ye tomáu como prueba del imperativu de paz n'asuntos d'estáu. David ye tamién vistu como una figura tráxica; el so inescusable toma de Bathsheba, y la perda del so fíu son vistes como traxedies centrales nel xudaísmu.

Nota del Llibru de Rut: Booz casóse con Rut y fueron padres de Obed, que foi padre de Isaí y esti foi padre de David. Polo que Rut sería la bisagüela del Rei David.

David nel Cristianismu

Nel Cristianismu, David tien importancia como l'ancestru del Mesíes. Munches Profecíes del Antiguu Testamentu indicaben que'l Mesíes baxaría de la llinia de David; los Evanxelios de Mateo y Lucas tracen el llinaxe de Jesús hasta David pa completar esti requerimientu.

David ye tamién rellacionáu figurativamente con Cristu, la derrota de Goliat ye comparada cola forma en que Jesús venció a Satanás mientres taba na cruz. Más frecuentemente, David ye la figura del creyente Cristianu. Los salmos qu'escribió amuesen a un Cristianu que depende de Dios, tantu nos momentos d'adversidá, como nos de gloria y d'arrepentimientu.

David (Dawud) nel Islam

Nel Corán, David ye conocíu como Dawud (داود), y ye consideráu unu de los profetes del islam, pa quien fueron revelaos por Alah los Salmos de «Zabur». Como nel xudaísmu, cúntase que David mató a Goliat (Jalut) llanzándo-y una piedra. La creencia xeneral diz que mientres el so reináu punxeron los cimientos de la Cúpula de la Roca. Los Musulmanes refuguen la descripción bíblica de David como un adúlteru y un asesín, por cuenta de la creencia islámica na infalibilidad y superioridá moral de los profetes.

Historia de David

Evidencia arqueolóxica

Una inscripción atopada en Tel Dan de c. 850-835 e.C. contién la frase "de David" (ביתדוד). "Si la llectura de בית דוד [Casa de David] nel cercu de Tel Dan ye correcta... entós tenemos evidencia sólida de que nel sieglu IX enantes de Cristu del rei araméu consideráu'l fundador de la dinastía de Judea como daquién llamáu דוד" [David].,[13] la Estela de Mesa de Moab, que data d'aprosimao'l mesmu periodu, tamién puede contener el nome de David, anque la llectura ye incierta. Kenneth Kitchen propunxo que la inscripción de C. 945 e.C. na que faraón exipciu Sheshonq I fala de "les tierres altes de David", pero esta nun foi llargamente aceptada.[14]

La interpretación de la evidencia arqueolóxica sobre l'algame y la naturaleza de Judá y Xerusalén nel sieglu 10 enantes de Cristu ye una tema d'intensu alderique. Israel Finkelstein y Zeev Herzog, de la Universidá de Tel Aviv, piensen que'l rexistru arqueolóxicu nun sofita la opinión de qu'Israel nesi momentu yera un estáu importante, sinón más bien un pequeñu reinu tribal.[15] Finkelstein diz nel so documental La Biblia desenterrada (2001): "Sobre la base de los estudios arqueolóxicos, Judá caltúvose relativamente balera de población permanente, bien aisllaos y marxinaos hasta dempués de la hora prevista pa David y Salomón, ensin grandes centros urbanos y ensin xerarquía pronunciada de caseríos, aldegues y ciudaes.[16] Acordies con Zeev Herzog "la monarquía xunida de David y Salomón, que ye descrita pola Biblia como un poder rexonal, yera a lo sumo un pequeñu reinu tribal ".[17] Per otra parte William Dever, nel so ¿Qué fixeron los escritores bíblicos y que sabíen? sostien que la evidencia arqueolóxico y antropolóxico sofita'l relatu bíblicu d'un Estáu de Judea nel sieglu 10 enantes de Cristu.[18]

Restos de la Edá de Bronce y la Edá de Fierro de la Ciudá de David,[19] investigar estensamente nos años 1970 y 1980, so la direición de Yigael Shiloh de la Universidá Hebrea, pero nun s'afayaron pruebes significatives de la so ocupación mientres el sieglu 10 AC.[20] Nel añu 2005 Eilat Mazar atopó una estructura de grandes piedres que, según ella, corresponder col palaciu de David,[21] pero'l llugar ta contamináu y hasta la fecha foi imposible determinalo con precisión.[22] Nel restu del territoriu de Judá y del Israel bíblicu, nun esisten inscripciones reales del sieglu 10 enantes de Cristu, nin evidencia d'una burocracia real (l'equivalente del sellu LMLK)[23] nin inscripciones qu'apurran pruebes al respeutu. Investigaciones alrodiu de la localización y cambeos n'el patrones d'asentamientu de población demostraron qu'ente los sieglos 16 y 8 e.C., periodu qu'inclúi los reinos bíblicos de David y Salomón, la población de la rexón montascosa de Judá nun yeren más qu'unes 5.000 persones, la mayoría d'ellos pastores errantes, cola zona urbanizada entera constando d'una ventena de pequeños pueblos.[24]

Evidencia bíblica

David-icon
Iconu rusu de San David, representáu como Profeta y Rei, sieglu XVIII. Iconostasio del monasteriu de Kijí, Carelia, Rusia.

La evidencia bíblica de David provién d'I Samuel, II Samuel, y del llibru de les Cróniques (tamién dos llibros na tradición cristiana) -anque cuasi la metá de los salmos lleven por títulu «Salmu de David", estes amiestes son posteriores, una y bones nengún salmu puede atribuyise a David con certidume por cuenta de la falta d'evidencia arqueolóxica-,[25] sicasí, solo Samuel vuelve cuntar dende'l puntu de vista teolóxicos distintes, y contién poco, si non tola información disponible ellí, y l'evidencia bíblica de David ye por tanto, depende cuasi puramente nel material conteníu nos capítulos dende I Samuel 16 a I Reis 2.

La cuestión de la historicidad de David conviértese asina na cuestión de la fecha, la integridá del testu, l'autoría y la fiabilidá del 1ᵉʳ y 2º Samuel. Desque Martin North formuló'l so analís de la tradición deuteronómica eruditos bíblicos aceptaron qu'estos dos llibros formen parte d'una hestoria continua d'Israel, compilados non enantes de finales del sieglu 7 e.C., anque cola incorporación d'obres anteriores y fragmentos. Los testos de Samuel sobre David "paecen ser oxetu de dos actos separaos de revisión editorial". Los escritores orixinales amuesen un sesgu en contra de Saúl, y en favor de David y Salomón. Munchos años dempués, los Deuteronomistas editaron el material de manera fayadiza a les sos creencies relixoses y mensaxe, col insertamientu de los informes y les anécdotes que reforzaben la doctrina monoteísta. Envalórase que dalgún material n'I ya II Samuel, cuantimás lo tocante a les llistes de los funcionarios, seya bien antiguu, posiblemente inclusive date de la mesma dómina de David o Salomón. Estos documentos tuvieron probablemente en manes de los Deuteronomistas cuando s'empezó a compilar el material.[26]

Más allá d'esto, tola gama de posibles interpretaciones ta disponible; John Bright, nel so "History of Israel" toma los testos de Samuel pol so valor nominal, ente qu'eruditos como Thomas L. Thompson refuguen la historicidad de los testos bíblicos. El profesor Baruch Halpern representó a David como un vasallu de tola vida de Aquis, el rei filistéu de Gat,[27] Israel Finkelstein y Neil Asher Silberman identificaron como la seición más antigua y más fiable de Samuel aquellos capítulos que describen a David como'l líder carismáticu d'una banda de foraxíos que prinda Xerusalén y facer la so capital.[28] Steven McKenzie, profesor acomuñáu de la Biblia Hebrea del Rhodes College, de Memphis, Tennessee, y autor de "King David: A Biography", afirma la so creencia de que David realmente provenía d'una familia acomodada, foi "ambiciosu y despiadáu", y un tiranu qu'asesinó a los sos oponentes, incluyendo a los sos propios fíos.

Mandáu

La exultante vida y los fechos de David son oxetu d'estudios per parte de relixosos de tolos credos monoteístes.

El llibru de Salmos

Na Biblia, los Salmos de David, cuantimás el formosu Salmu 23 y l'intensu Salmu 51, dexen testimoniu de la naturaleza humana del rei, el so talentu pa la composición poética y la llírica.

Xenealoxía

Según Ruth 4: 18-22, David ye'l descendiente de la décima xeneración de Judá, el cuartu fíu del patriarca Jacob (Israel). La llinia xenealóxica ye la siguiente: Judá → Fares → Hezrón → Ram → Aminadab → Naasón → Salmon → Booz (l'home de Ruth) → Obed → Isaí → David.[29]

El Nuevu Testamentu describe na xenealoxía de Jesús a David y Adán, con tres bloques de catorce "xeneraciones" de cada ser igualmente esquemáticu. Nel mundu antiguu, cada lletra del alfabetu tenía un valor numbéricu, el valor pal nome de "David" ye de catorce años: de los catorce "xeneraciones", lo que sorraya l'ascendencia davídica de Cristu y de la so identidá como'l Mesíes esperáu.

Familia de David

Stamp of Israel - Festivals 5717 - 50mil
Sistro de los tiempos davídicos.[30]
"Y David y tola Casa d'Israel tocaben [...] sistros y címbalos de deu (Tanaj, 2 Samuel 6:5).[31]

David nació en Belén, nel territoriu de la Tribu de Judá. El so padre llamábase Isai. La so madre nun se noma na Biblia, pero'l Talmud identificar como Nitzevet, fía de Adael. David tenía siete hermanos y yera el menor de toos ellos. Tenía ocho esposes: Michal, la segunda fía de rei Saúl, Ahinoam de Jezreel, Abigaíl, la carmelita, enantes esposa del malváu Nabal, Maachâ, fía de Talmai, rei de Gesur, Haggith, Abital, Egla y Betsabé, enantes la esposa d'Urías l'hitita.

El Llibru de les Cróniques apurre la llista de los fíos que David tuvo coles sos varies esposes y concubines. En Hebrón, tuvo seis fíos (1Cróniques 3:1-3): Amnón, por aciu Ahinoam; Daniel, por Abigail; Absalón, por Maachâ; Adonías, por Haguit; Sefatías, por Abital y Itream, por Egla. Cola so esposa Betsabé, los sos fíos fueron: Samúa, Sobab, Nathan y Salomón. Los sos fíos nacíos en Xerusalén por otres madres inclúin: Ibhar, Elisúa, Elifelet, Noga, Nefeg, Jafía, Elisama y Eliada (2Samuel 5:14-16). Según 2Cróniques 11:18, Jerimot, que nun se menta en nengún de de les xenealoxíes, méntase como otru de los fíos de David. Según 2Samuel 9:11, David adoptó a Mefiboset, el fíu de Jonathan, el so cuñáu y el so meyor amigu.

David tamién tenía siquier una fía, Tamar fía de Maachâ, que foi violada por Amnón, el so mediu hermanu. La so violación conduz a la muerte de Amnón (2Samuel 13:1-29). Absalón, hermanu de Tamar de la mesma madre, espera dos años, y dempués venga a la so hermana unviando a los sos criaos pa matar a Amnón nuna fiesta que preparara pa tolos fíos del rei (2Samuel 13).

Descendientes de David

Los siguientes son dalgunos de los nomes más notables que s'atribuyeron como parte de la descendencia de David:

  • Maimonides (Rabbi Moshe ben Maimón, RaMbaM c. 1135-1204)
  • La familia Abravanel.
  • Rabbi Judah Loew, Maharal de Praga.[32]
  • El Baal Shem Tov
  • Najman de Breslav (Rebbe Najmán de Breslov).
  • Eliezer Silver
  • Rabbi Menachem Mendel Lewin Schneerson
  • Haile Selassie I d'Etiopía.
  • La Casa Real de Xeorxa.

Representación de David n'arte y lliteratura

Artes visuales

El siguiente conxuntu presenta obres d'arte dedicaes a David; entamáu por orde cronolóxicu.

Jerusalem Tomb of David BW 1

Sepulcru del rei David, Monte Sion, Xerusalén

PikiWiki Israel 14995 Mosaic of David playing the harp

David toca l'arpa, mosaicu de la Sinagoga de Gaza, periodu bizantín, 324-640 Y.C.

Paris psaulter gr139 fol1v

David curiando'l so fatáu, Salteriu de París, manuscritu greco-bizantín miniado, Macedonia, sieglu X, fol. 11v. París, Bibliothèque National de France, MS Grec 139.

Paris psaulter gr139 fol5v

David glorificado poles israelites, idem., fol. 5v.

Paris psaulter gr139 fol7v

El rei David ente les alegoríes de Sabiduría y Profecía, idem, fol. 7v.

Egbert-Psalter, fol. 20v

David entronizado toca l'arpa, Salteriu de Egbert, manuscritu llatín miniado, Aquisgrán, c. 977-993, fol. 20v. Muséu Archeologico Nazionale, Cividale

Kampf Davids mit dem Löwen (Steinerne Bibel - Schöngrabern)

David vence al lleón, relieve románicu, Ilesia de Schöngrabern (Austria), c. 1220

David and Jonathan

David y Jonatán, La Somme -y Roi, miniatura góticu-francesa, 1300. British Library, Londres

Donatello - David - Florença

Donatello, David, 1430-40. Muséu del Bargello, Florencia

DavidInMigdalDavid

Andrea del Verrocchio, David, 1476. Muséu del Bargello, Florencia.[33]

'David' by Michelangelo Fir JBU004

Miguel Ángel, David, mármol, 1504. Academia de Florencia

'David' by Michelangelo Fir JBU013

Idem, detalle

David Close Up DSCN2703

David, detalle de la réplica de la escultura homónima de Miguel Ángel. Piazza della Signoria, Florencia

Davidboccaccino

Camillo Boccaccino, El profeta David, 1530. Palazzo Farnese, Piacenza

David and Goliath by Caravaggio

Caravaggio, David y Goliat, 1597-1600. Muséu del Prado, Madrid

CaravaggioDavidGoliathVienna

Caravaggio, David cola tiesta de Goliat, 1606-7. Kunsthistorisches Museum, Viena

Bernini's David in an engraving by Nicolas Dorigny 1704

Gian Lorenzo Bernini, David, mármol, 1623-24 (grabáu por Nicolas Dorigny, 1704).

Panini Bernini cropped

Idem (detalle de Galería de cuadros con vistes de la Roma Moderna, oliu de Giovanni Pannini, 1758-59).

Gianlorenzo Bernini - David with the Head of Goliath - WGA01969

Bernini, David cola cabeza de Goliat, 1625. Galleria Nazionale d'Arte Antica, Roma

David con la cabeza de Goliat delante de Saúl, por Rembrandt

Rembrandt, David cola cabeza de Goliat ante Saúl (1 Samuel 17:57-58), 1627. Kunstmuseum, Basilea

Le Triomphe de David 1630 Madrid, musée du Prado

Nicolás Poussin, El Trunfu de David, 1630. El Prado

The Triumph of David.jpeg

Poussin, El Trunfu de David, 1631-33. Dullwich Gallery

5201-king-david-in-prayer-pieter-de-grebber

Pieter de Grebber, El rei David orando, 1635-40. Museum Catharijneconvent

David Playing the Harp 1670 Jan de Bray

Jan de Bray, David tocando l'arpa, 1670. Colección privada

'King David', painting by Giovanni Francesco Barbieri (il Guercino) c. 1768

Gercino, Rey David, c. 1768

David-goliath28

Gustave Doré, David cola cabeza de Goliat, grabáu, s. XIX

Jonathan Lovingly Taketh His Leave of David by Julius Schnorr von Carolsfeld

Julius Schnorr von Carolsfeld, "David y Jonatán", La Biblia n'imáxenes, 1851-60

Vitrail du 19ème siècle Le Roi David Reims 020208 01

El rei David, vitral de la Catedral de Reims, 1861

Augustins - David by Antonin Mercié (D 2005 1)

Antonin Mercié, David, 1870. Musée des Augustins de Toulouse.

Ehad Haam street P1130408

El rei David tocando l'arpa, medallón con azulexos, c. 1925. Cai Ehad Haam, Tel Aviv

Shepherd David Playing the Harp

David Polus, David el pastor, tocando l'arpa, 1935. Kibutz Ramat-David, Israel

Asher Calderón, Los Reis d'Israel: David, estampilla israelín, 1960

Achiam - Roi David - Granit

Ahiam Shoshany, Rey David, granitu, c. 1980. Muséu de Shuni, Israel

Jerusalem Mount Sion King David Statue 2

Monumentu al Rei David, Monte Sion, Xerusalén

Lliteratura

  • El llargu poema del escritor John Dryden "Absalom and Achitophel" ye una alegoría qu'utiliza la hestoria de la rebelión de Absalón contra'l rei David, como base pa una sátira de la situación política inglesa del so tiempu.
  • La novela de Elmer Davis, "Giant Killer" (1928, de la compañía John Day) vuelve cuntar la hestoria bíblica de David, amosándolo como tou un poeta que llogra atopar siempres a otros pa faer el "trabayu puercu" del heroísmu y de la realeza. Na novela otru matu a Goliat pero David reclama'l creitu, y Joab, el primu de David encargar de tomar munches de les decisiones difíciles de la guerra y del arte de gobernar, mientres David bazcuya o escribe poesía.
  • Gladys Schmitt escribió una novela titulada "David the King" (1946, Doubleday Books), biografía profusamente afatada de tola vida de David. El llibru tomó un riesgu, especialmente pa la so dómina, al retratar la rellación de David con Jonathan como abiertamente homoerótica, pero finalmente foi criticáu como una versión nidia y sosa del personaxe.
  • Na fantasía bíblica de Thomas Burnett Swann "How are the Mighty Fallen" (1974, DAW) David y Jonathan declárense explícitamente amigos. Per otra parte, Jonathan ye un miembru d'una alada raza semi-humana (posiblemente Nephilim), una de les varies races que conviven cola humanidá, pero que de cutiu son escorríes por ésta.
  • Joseph Heller, L'autor de "Catch-22" tamién escribió una novela basada en David, "God Knows" (1984, Simon & Schuster). Ta cuntada dende la perspeutiva d'un avieyáu David, representáu como un home llenu de vicios como la cobicia, la lluxuria o l'egoísmu, que nota'l so alloñamientu de Dios, y el desmoronamiento de la so familia, nuna suerte d'interpretación propia del sieglu 20 alrodiu de los sucesos bíblicos.
  • Juan Bosch, líder políticu y escritor dominicanu, escribió: "David: Biografía d'un Rei" (1966, Hawthorn, NY) un enfoque realista de la vida de David y la so carrera política.
  • Allan Massie escribió "King David" (1996, Sceptre), una novela sobre la carrera de David, que retrata la rellación del rei con Jonathan y otros, d'una forma más abiertamente homosexual.
  • Madeleine L'Engle y la so novela "Certain Women" (1993, HarperOne) esquiza la familia, la fe cristiana, y la naturaleza de Dios al traviés de la hestoria de la familia del Rei David, y la saga d'una familia moderna análoga.
  • Sir Arthur Conan Doyle utilizó la hestoria de David y de Betsabé como la estructura principal pa la hestoria de Sherlock Holmes "The Adventure of the Crooked Man", que traza un paralelismu cola traición de David para con Urías, l'hitita, con cuenta de ganar a Betsabé.
  • Stefan Heym y el so "The King David Report" (1998, Northwestern University Press) amuesa una ficción que representa los escritos del historiador de la Biblia, Ethan, al Rei Salomón.
  • "Absalom, Absalom!" de William Faulkner retrata la rebelión del fíu de David, Absalón, y la so muerte a manes de Joab.

Cine

  • En 1951, Gregory Peck representó al Rei David na Cinta "David y Betsabé" (David and Bathsheba) de Henry King.
  • Finlay Currie, fixo del rei nos sos últimos años en 1959, el la película "Solomon y Sheba" empobináu por King Vidor.
  • Yul Brynner, representó a Salomón y Gina Lollobrigida encarnó a la Reina de Saba.
  • En 1960, Jeff Chandler dio vida al rei d'Israel na película "La hestoria de David" de Bob McNaught.
  • Nathaniel Parker interpretó al Rei David na película pa televisión de 1997 llamada "David", con Leonard Nimoy como Samuel y Jonathan Pryce como Saúl.
  • En 1964, David foi interpretáu por Gianni Garko nel llargumetraxe "Saúl y David"[34] empobináu pol cineasta Marcello Baldi. La película de co-producción hispanu-italiana foi rodada en Cinecittà (Roma).
  • Richard Gere protagonizó a David na película "Rey David" de 1985, filme empobináu por Bruce Beresford.[35]

Música

  • "Absalón fili el mio" de Josquin des Prés ye un llamentu polifónicu dende la perspeutiva de David, sobre la muerte del so fíu.
  • "-y Roi David", oratoriu d'Arthur Honegger con llibretu de René Morax, foi compuestu en 1921 y convirtióse instantáneamente nun elementu básicu del repertoriu coral, ye entá llargamente interpretáu.
  • Leonard Cohen y el so "Hallelujah", con referencies a David.
  • "Mad About You", un cantar de Sting del álbum de 1991 The Soul Cages, qu'esquiza la obsesión de David y Betsabé, dende la perspeutiva de David.
  • El cantar "Dead" de los Pixies ye un recuentu del adulteriu de David y el so arrepentimientu.
  • Herbert Howells (1892-1983) compunxo una artsong pa voz y pianu llamáu "Rey David".
  • Eric Whitacre escribió un cantar, "Cuando David enteróse", basada en 2 Samuel, la crónica de la muerte del fíu de David, Absalón y el dolor de David pola perda.
  • MewithoutYou tien un cantar del so álbum de It's All Crazy! It's All False! It's All a Dream! It's Alright, titulada "L'Ánxel de la Muerte vieno a el cuartu de David", que narra la hestoria de la llucha de David col ánxel cuando'l so momentu llegó.
  • El cantar "David y el Xigante" de la banda española Tierra Santa, cunta partes de la hestoria del rei David, desque yera pregueru d'equí p'arriba.

Teatru Musical

  • El rei David, pieza con llibru y lletra de Tim Rice y música d'Alan Menken.

Televisión

En 2009, NBC presentó la serie Kings, que se concibió espresamente como una moderna reinterpretación de la hestoria de David.

Naipes

Ente los sieglos XV y XIX, los fabricantes de naipes franceses solíen asignar a cada figura la representación d'un personaxe históricu o mitolóxicu. Nesti casu, el rei David yera identificáu cola figura del rei de piques.[36]

Precesión y Socesión

Predecesor:
Saúl
DAVID
Rei d'Israel
—Reinu unificáu de Judá ya Israel—

1010-966 e.C.
Socesor:
Salomón

Ver tamién

Referencies

  1. Philip Parker, Atles of World History, Londres: Harper-Collins, 2004, pp. 30-31.
  2. Philip Parker, Atles of World History, p. 31.
  3. Referencies esplícites sobre David figuren nos testos sagraos del xudaísmu, especialmente nel Tanaj, y tamién nel canon del cristianismu, formando parte del Antiguu Testamentu.
  4. Philip Wilkinson, Religiões [Religions, 2008], Rio de Janeiro: Zahar, 2011, p. 298. Nel islam ye conocíu como "Dawud".
  5. 1Samuel 16:12
  6. Escuela bíblica de Xerusalén (1976). Biblia de Xerusalén (edición española). Bilbao: Desclée de Brouwer, 321. ISBN 84-330-0022-5.
  7. (1971) Diccionariu de Símbolos y Mito. Editorial Tecnos, 244. ISBN 84-309-4535-0.
  8. Fundación Universitaria Española y Seminariu d'Arte "Marqués de Lozoya", ed. Cuaderno d'arte ya iconografía. 1.
  9. Serie "Reis d'Israel", diseñada por Asher Kalderón.
  10. ((bibleverse | 2 | Samuel | 5 | NVI))
  11. 2 Samuel 12
  12. Enciclopedies hebrees Altaya
  13. Picking Abraham y David Escoyer, Christopher Heard, profesor acomuñáu de Relixón na Universidá de Pepperdine. Ver tamién el periodista israelín Daniel Gavron de 20David% 20y% 20Xerusalem-%% 20Myth 20and% 20Reality rey David y de Xerusalén -- Mitu y realidápa llograr una descripción útil.
  14. VerLa inscripción Dan Tel: Una revaluación y una nueva interpretación[Sheffield: Sheffield Academic Press, 2003], pp. 193-194. Sheshonq na inscripción, ver KA Kitchen ", una mención posibles de David na postrera décima siglo enantes de Cristu, y la Deidá * Dod tan muertu como'l Dodo?" Oficial pal Estudiu del Antiguu Testamentu76 (1997): 29-44, especialmente 39-41.
  15. David y de Salomón: En busca de la Sagrada Biblia, los reis y los raigaños de la tradición occidental pp20
  16. Israel Finkelstein y Neil Asher Silberman,La Biblia desenterrada: Nueva visión arqueolóxica del antiguu Israel y l'orixe del so Sagrada Testos, p.132. Mas esti resume del llibru de Finkelstein y Silberman.
  17. = 32 & Itemid = 34 mideastfacts.org - La deconstrucción de les muralles de Xericó
  18. google.com / books? id = 6-VxwC5rQtwC & pg = PA127 & lpg = PA127 & dq = dever + arqueólogu & source = web & ots = hTb69Ntpq9 & sig = 6boKenG3GOaky3YTJDx5LKr851k # PPP1, M1 Dever, ¿Què sabian los escritores bíblicos...?
  19. El nucleu urbanu orixinal de Xerusalén, identificáu colos reinaos de David y Salomón.
  20. David Ussishkin, "Xerusalén de Salomón: el testu y los fechos concretos ", en: AG Vaughn y AE Killebrew (eds.),Xerusalén na Biblia y l'arqueoloxía: El periodu del Primer Templu (Society of Biblical Literature, Symposium Series, N ° 18), Atlanta, 2003, pp. 103-115; y J. Cahill y M. Steiner, "Xerusalén de David", Biblical Archaeology Review 24/4, 1998.
  21. Ver Eilat Mazar, "atopé Templu de David?" n'Arqueoloxía Bíblica Review, xineru / febreru de 2006
  22. La cerámica más antigua del llugar data de los sieglos 12-11 enantes de Cristu, lo Amihai Mazar a especular que representa un pre-fortaleza de los jebuseos davídico, ente que nel otru estremu de la gama cronolóxica nun ye'l 7 º sieglu bulla na estructura.
  23. LMLK: "Perteneciente al rei", o "pal rei".
  24. El patrón d'asentamientu nel antiguu Judá, vease A. Ofer "," Tola rexón montascosa de Judá ": de la franxa de la lliquidación a una monarquía próspera ", n'I. Finkelstein y N. Na amen", eds.Del nomadismu a la monarquía(Xerusalén: Israel Exploration Society, 1994), pp. 92-121; "les llombes de Judea nel periodu bíblicu", Qadmoniot 115 (1998), 40-52 (n'hebréu), "el periodu monárquicu nel Altiplanu de Judea," n'A. Mazar, ed.Estudios na Arqueoloxía de la Edá de Fierro n'Israel y Xordania(Sheffield: Sheffield Academic Press, 2001), pp. 14-37.
  25. Steven McKenzie, Profesor Asociáu Rhodes College, Memphis, Tennessee.
  26. [% http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/2000_2009/2003/9/King 20David% 20y% 20Xerusalem-%% 20Myth 20Reality 20and% "Rey David y de Xerusalén: Mitu y Realidá", Israel Revista d'Artes y Lletres, 2003], el Ministeriu israelín d'Asuntos Esteriores.
  27. Baruch Halpern, "Demons secretu de David", 2001. / pdf/1551_3721.pdf Exame de Baruch Halpern "Demons secretu de David ".
  28. Finkelstein y Silberman, "David y Salomón", de 2006. Ver revisión "Arqueoloxía", la revista.
  29. Esta xenealoxía namái ta disponible en post-exilio fuentes bíbliques incluyíes nos llibros posteriores de Cróniques y Ruth. Ensin estes fontes, tou lo que se sabe de l'ascendencia de David yera qu'él yera'l fíu de Jesé. La "décima xeneración" fórmula ye parte d'un patrón más ampliu de decenes nel Pentateuco / hestoria deuteronomista: hai venti soi pu...xeneraciones de patriarques (dos grupos de diez) a partir d'Adam d'Abraham primero que David, y venti rey de Judá dempués d'él, colos trés Patriarques Abraham-Isaac-Jacob ente. El calter esquemáticu de la xenealoxía, y el fechu de que s'executa dende la creación (Adán) a la destrucción de Xerusalén, suxure que se trataba d'un esiliu o posteriores a la invención del esiliu.
  30. Conocíu n'hebréu como מנענעים—'sacudidor'; antiguu preséu musical de percusión d'aspeutu similar a un sonajero pero col cuerpu de metal, en forma de pala o de ferradura y trevesáu por una serie de banielles metáliques curvadas nel so estremu; tocábase ximelgándolo con una mano, colo que les banielles, esmuciéndose lateralmente, topetaben col cuerpu metálicu y producíen asina'l soníu.
  31. וְדָוִ֣ד וְכָל־ בֵּ֣ית יִשְׂרָאֵ֗ל מְשַֽׂחֲקִים֙ ... וּבִמְנַֽעַנְעִ֖ים וּֽבְצֶלְצֶלִֽים. Estampilla israelín diseñada por Miriam Karoly en 1955-56.
  32. Yehuda Loew ben Bezalel (Praga 1525-1609 Praga. Según la tradición xudía foi quien creó'l Golem.
  33. La imaxe ilustrada ye copia del orixinal en Florencia y esíbese nel Muséu Migdal David de Xerusalén.
  34. http://www.imdb.com/title/tt0059681/
  35. Datos de la película n'IMDb, n'inglés: King David.
  36. baraxa.htm Historia de la baraxa de póker

Bibliografía

  • Dubnow, Simón. Manual de la Historia Xudía, Buenos Aires: Sigal, 1977
  • Kirsch, Jonathan. King David: The Real life of the Man who Ruled Israel, Ballantine, 2000
  • Kochav, Sarah. Grandes civilizaciones del pasáu: Israel, Barcelona: Foliu, 2005
  • Sei-Rajna, Gabrielle. L'abecedaire du Judaïsme, Flammarion: París, 2000
  • Wilkinson, Philip. Religiões [Religions, 2008], Rio de Janeiro: Zahar, 2011

Enllaces esternos

  • Wikiquote tien frases célebres suyes o que faen referencia a David.
15 d'ochobre

Abreviatures

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

1947

Abreviatures

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

1957

Abreviatures

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

1965

Abreviatures

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

1974

Abreviatures

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

8 de xineru

Abreviatures

° : fecha de nacencia

† : fecha de la muerte

Década de 1990

La Década de 1990 foi la que trescurrió ente'l 1 de xineru de 1990 y el 31 d'avientu de 1999.

Eleiciones municipales d'España de 2015

Acordies con lo establecío na Llei Orgánica 5/1985, de 19 de xunu, del Réxime Eleutoral Xeneral, la 24 de mayu de 2015 (cuartu domingu de mayu), celebrar n'España eleiciones municipales.

Handbook of the Birds of the World

Aves del Mundu, embrivíu como ADM (n'inglés: Handbook of the Birds of the World, HBW), ye una serie lliteraria que consiste en dellos volumes producíos pola editorial española Lynx Edicions en collaboración con BirdLife International. Tien la distinción de ser el Manual d'animales más grande y completu qu'esiste na actualidá, Ye'l primer manual destináu pa cubrir toles especies vivientes conocíes d'aves. La serie ye editada por Josep del Fuexu, Andrew Elliott, Jordi Sargatal y David A Christie. Amás acredítase de ser la serie lliteraria más importante a nivel mundial producida n'España, solo superada polos trabayos de Miguel de Cervantes.

Los 16 volumes que fueron publicaos. diéronlu por primer vegada a un animal d'investigación científica, el tener toles sos especies ilustráu y tratar en detalle nuna sola obra lliteraria. Esto nun se fixo antes pa nengún otru grupu nel reinu animal.

El material conteníu en cada volume arrexuntar por primer vegada según la familia d'aves, con un artículu introductoriu pa cada familia; esto ye siguíu poles carauterístiques individuales de les especies (taxonomía, subespecies y distribución, notes descriptives, el hábitat, l'alimentación y, la reproducción, los movimientos, l'estáu y el caltenimientu, bibliografía). Amás, tolos volumes, sacante'l primeru y el segundu contién un ensayu sobre una tema ornitolóxicu particular. Más de 200 especialistes de sonadía y 35 ilustradores (incluyendo Toni Llobet , Hilary Burn , Chris Rose y H. Douglas Pratt ) de más de 40 países contribuyeron al proyeutu hasta agora, según 834 fotógrafos de too el mundu.

Dende la salida del primer volume qu'apaeció en 1992, la serie recibió dellos premios internacionales. El primer volume foi escoyíu como Llibru de páxaros del Añu poles revistes Birdwatch y British Birds , y el quintu volume foi reconocíu col Outstanding Academic Title por Eleición de la revista australiana Choice Magacín, y la revista de l'American Library Association. El séptimu volume, según anteriores foi nomáu Llibru d'Aves del Añu por Birdwatch y British Birds, tamién recibió la distinción de Meyor Llibru de consulta de Páxaros nos 2.002 Book Awards WorldTwitch, Con esta mesma distinción tamién foi galardonáu'l Volume 8, un añu dempués nel 2003.

Los volumes individuales son especialmente grandes, con 32 cm por 25 cm, y un pesu d'ente 4 a 4,6 kg; comentóse nuna reseña que'l nome "camión sostenedor elevador de llibros" sería un meyor títulu.

Como complementu a la Guía de les Aves del Mundu y col oxetivu final d'espublizar la conocencia sobre la avifauna del mundu, en 2002 Lynx Edicions empezó la colección del páxaru d'Internet o Internet Bird Collection (IBC). Tratar d'un llibre accesu, pero non llibre con llicencia, en llinia de la biblioteca audiovisual de les aves del mundu coles mires de publicar videos, semeyes y grabaciones de soníos qu'amuesen una variedá d'aspeutos biolóxicos (por casu, subespecies, plumaxes, alimentación, cría, etc) pa cada especie. Ye un esfuerciu ensin fines d'arriquecimientu impulsáu pol material procedente de más d'un centenar de collaboradores de too el mundu.

Otru complementu ye la base de datos en llinia HBW Alive que foi llanzáu a principios de xunetu de 2013 y qu'inclúi les cuentes de la especie a partir de los 17 volumes publicaos HBW.

Idioma hebréu

L'hebréu ye una llingua semítica de la familia afroasiática falada por cinco millones de persones, n'Israel (95%) y otros dos o trés millones nes comunidaes xudíes espardíes pel mundiu, axuntando un total d'ocho millones de falantes. N'Israel, ye la llingua del Estáu y una de les dos llingües oficiales xunto col árabe y fálala la mayoría la población.

Al marxe de la Biblia, el testu más antiguu fechu nel alfabetu hebréu ye del sieglu IX e.C. D'esta dómina ye la estela de Moab, escrita en dialeutu cananeo-moabita, na que Mesha, rei de Moab, cuenta los sos trunfos escontra Omri, el rei d'Israel. Tien paralelismu col Segundu Llibru de los Reis, capítulu 3.

Na Estela de la Casa de David, escrita n'hebréu a mediaos del sieglu VIII e.C., conmemora les victories del rei siriu Hazael sobre Xoram, fíu d'Acab, rei d'Israel, y sobre Ocozíes fíu de Xoram rei de Xudá, de la dinastía de David. Ye'l testu más vieyu que fai referencia a esta dinastía.

L'hebréu dexó de falase alredor del sieglu I e.C., masque'l so emplegu siguió faciéndose na lliteratura y, sobre manera, na lliturxa xudía, col enfotu de sirvir de llingua académica. En Palestina sostituyóse como llingua falada pol araméu. Tocantes a la diáspora xudía, les sos llingües comunes foron dos: el yidis nos xudíos denomaos ashkenazíes (centru y este d'Europa) y el ladín o xudeoespañol nos denomaos sefardíes (cuenca mediterránea).

L'hebréu modernu, llingua oficial d'Israel, recuperólu'l sionismu a últimos del sieglu XIX col enfotu d'emplegalu como llingua nacional del futuru Estáu xudíu.

Panamá

La República de Panamá ye un país d'América Central, allugáu ente Costa Rica y Colombia, el Mar Caribe y l'Océanu Pacíficu.

Nél afáyase la Canal de Panamá canal interoceánica que facilita la comunicación ente l'océanu Pacíficu y l'Atlánticu. El país tamién abarca la estaya llibre de Colón, la fana franca más grande del hemisferiu occidental y la segunda más grande del mundu.

Sieglu XII

El sieglu XII d. C. (sieglu docenu dempués de Cristu) o sieglu XII EC (sieglu decimosegundu de la yera común) empezó'l 1 de xineru de 1101 y terminó'l 31 d'avientu de 1200.

Xeorxa

Xeorxa (en xeorxanu საქართველო, transliteráu: Sakartvelo) ye un país na costa del mar Negru, al sur del Cáucasu. Antigua república de la ex Xunión Soviética asitiada na llende ente Asia occidental y Europa del Este, llenda al oeste col mar Negru, al norte con Rusia, con Turquía y Armenia al sur y con Azerbaixán al suroeste. La so capital ye Tblisi. El país tien una estensión de 69.700 km² y una población de casi 4.700.000 habitantes. Xeorxa ye una democracia representativa organizada como una república semipresidencialista.

Demientres l'Antigüedá clásica hebo varios reinos independientes nel llugar qu'anguaño ye Xeorxa. Los reinos de Colchis y Iberia adoptaron el cristianismu como la so relixón a principios del sieglu IV. El cumal de la fuercia política y económica de la Xeorxa clásica alcanzose demientres el reináu del rei David IV y la reina Tamar, nos sieglos XI-XII. Al entamar el sieglu XIX Xeorxa foi conquistada pol Imperiu rusu. Magar que algamó la so independencia tres la revolución rusa de 1917, foi reconquistada pola Rusia soviética en 1921, y convirtióse na República Socialista Soviética de Xeorxa, que yera una parte de la Xunión Soviética. Tres la independencia, algamada en 1991, el país vivió años perdifíciles, con bien de protestes populares y una fonda crisis económica na década de 1990. Esta situación duró hasta 2003, cuando la conocida como Revolución de les roses provocó la introducción de reformes democrátiques y económiques

Dientro'l país hai, dempués de la guerra ruso-xeorxana de 2008. dos rexones independientes de facto, Abkhasia y Osetia del Sur, que tienen un reconocimientu internacional perllimitáu. Xeorxa considera les dos rexones una parte del so territorio soberanu que tán ocupaes por una potencia foriata, Rusia.

N'otres llingües

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.