Argayu

Un argayu o arba, ye una mena de movimientos xeolóxicos inestables que provoquen l'esmoronamientu d'una fana de tierra producíu por falta de sofitu. Suel tratase d'una cantidá más o menos descomanada de roques y tierra qu'esbarien per la rimada d'un monte.

L'argayu suel tener llugar dempués de fuertes torbisques o bastiaos, que faen que l'agua de lluvia caltrie na tierra, faciendo bolses d'agua que llueu, darréu de la presión y la erosión, provoquen el desplombe de tola fana de tierra. Son abondo peligrosos, y davezu los argayos afaren inclusu cases enteres qu'alcuentren nel so camín.

Otra mena d'argayos son los que tienen llugar na ñeve, éstos tienen el nome d'ádiga o ádene.

Esti artículu ye un entamu. Pues ayudar a la Wikipedia n'asturianu ampliándolu.
ElSalvadorslide
Argayu.
1972

1972 (MCMLXXII) foi un añu bisiestu entamáu en sábadu del calendariu gregorianu, el 1972ᵘ de la dómina común. Nel contestu del Tiempu Universal Coordináu foi l'añu más llargu de la historia, una y bones añediéronse, a esti añu bisiestu, dos segundos, cosa que nun se fizo más de magar.

Andrés Solar

Andrés Manuel Solar Santurio (1955-1984) foi un escritor en llingua asturiana y militante d'izquierda nacionalista . Ta consideráu un de los meyores escritores del Surdimientu pesie a la so pronta muerte a los 29 años.

Andresu Solar ñaz n'El Fondón, na parroquia de Deva, en Xixón el 25 d'agostu de 1955. Fíu de llabradores, fexo los estudios primarios na escuela pública del llugar y, darréu, dedicóse al trabayu na casería. Na seronda de 1978 inxértase nel movimientu de reivindicación llingüística calteniendo de magar entós una intensá actividá, ensin abandonar la casería familiar nin so orixe llabriegu tornó p'hacia'l llabor cultural y políticu de la época. Nos siete años que van dende esta fecha hasta la so tráxica muerte nun aparó de trabayar en dellos campos: espublizó articulos en prensa, ganó premios lliterarios, profesor na Universidá Popular de Xixón, foi miembru de l'Academia de la Llingua, collaboró col grupu Xaréu Títeres de teatru, tesoreru de l'Asociación d'escritores Asturianos y miembru de Conceyu Bable, Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana y el partíu d'izquierdes Ensame Nacionalista Astur. Amás de participar na Asociación de Vecinos y na Comisión de les fiestes de Deva.

En 1979 entamará la so obra lliteraría y esi mesmu añu y en 1980 los sos cuentos "En Chigre" y "Toni" algamen el premiu de cuentos curtios del Istitutu "Jeronimo Gonzalez" de Sama. A entamos de los años 80 del sieglu XX escomencipia a collabroar na seición "Alitar Asturies" del diariu El Comercio de Xixón. El 1981 Andrés Solar ye nomáu Miembru correspondiente de l'Academia de la Llingua Asturiana y gana xunta Solís Santos el Segundu Concursu de Narraciones Curties n'asturianu entamáu pola Diputación d'Asturies col rellatu Xuan y Xuanín. Nel primer cuatrimestre de 1982 foi profesor d'asturianu na Universidá Popular de Xixón y gana'l concursu de cuentos n'asturianu entamáu pol Club Cultura d'Uviéu. En mayu de 1982 ye propuestu pa miembru de númberu de l'Academia de la Llingua Asturiana y refuga el cargu porque entiende que nun ta abondo preparáu. En 1983 gana xunto con Emilio Samoano'l concursu de cuentos de Conceyu Bable col cuentu "El milagru de la vara'l patriarca". En mayu de 1983 da clases d'asturianu na cai cola Xunta pola Defensa de la Llingua Asturiana de la que yera miembru y preséntase pa diputáu de la Xunta Xeneral col Ensame Nacionalista Astur. Nesti añu tamién participa na creación de la Xunta d'Escritores Asturianos siendo'l tesoreru de la entidá. En 1984 con "En cartu de siempre" algama una mención especial del xuráu nel Primer Concursu de Cuentos "Conceyu de Llanes" y participará nos actos de decimu aniversariu de Conceyu Bable entamaos el 25 de mayu Andres Solar muerre'l 27 d'avientu de 1984 a los 29 años d'edá, nun acidente tráficu en Sotrondio.

Castañéu (Balmonte)

Castañéu de Miranda ye una aldea y parroquia del conceyu asturianu de Miranda.

Tien una superficie de 6,57 km², na qu'habiten un total de 39 persones (INE 2015), toes elles na mesma población, nos barrios de Castañéu Baxu, Castañéu del Mediu y Castañéu Riba.

El Salvador

El Salvador ye un país de clima tropical allugau en América Central, con una población d'aprosimadamente 6,8 millones d'habitantes. Darréu de la so estensión territorial (21.041 km²) tien la densidá poblacional más alta d'América continental.

La Cortina (Teyeo)

La Cortina ye un llugar de la parroquia de Teyeo, nel conceyu asturianu de Ḷḷena. Tien una población de 6 hab. (2017) .

Lurte

Lurte (argayu n'aragonés) ye un grupu de música folk procedente d'Aragón. La so música básase n'instrumentos de vientu como la gaita de boto, la dulzaina, la trompa de Ribagorza o'l chiflo, esto xunío a una potente percusión.

Los sos ritmos, la so fuercia y el so espíritu remembra les batalles almogavares; exércitu mercenariu al serviciu del rei d'Aragón, o de quien meyor pagara, que llibró abondes batalles ente los sieglos XI y XIV. Les invasiones almogávares algamaron importantes territorios nel mar Mediterraneu, llevando consigo la so cultura y faciendo cundir la llercia onde seya que averáranse.

Serbia

La República de Serbia, (en serbiu: Република Србија o Republika Srbija), ye un Estáu Soberanu constituyíu n'Estáu social y democráticu de Drechu gobernáu baxo'l sistema de República parllamentaria. Allugáu na Península Balcánica, nel sureste d'Europa, allenda con Hungría al norte, Rumanía y Bulgaria al este, Macedonia y Albania al sur y Bosnia y Herzegovina, Croacia y Montenegru al oeste. La so capital y ciudá más poblada ye Belgráu.

Serbia foi un reinu medieval que se tornó n'imperiu, algamando la so mayor superficie nel sieglu XIV. Nel sieglu XVI el territoriu serbiu foi conquistao pol Imperiu Otomanu, al que perteneció hasta'l sieglu XIX, cuando recuperó la so independencia y espardió'l so territoriu. Tres la fin de la Primer Guerra Mundial Serbia formó xunto con otros territorios balcánicos el Reinu de Yugoslavia. Dempués de la Segunda Guerra Mundial pasó a ser parte de la República Federal Socialista de Yugoslavia, que finó desaniciándose tres les guerres de los Balcanes nos años noventa. Serbia tornóse de nuevu nun Estáu independiente en 2006 tres la disolución del estáu de Serbia y Montenegru.

El 17 de febreru de 2008 el parllamentu provisional de Kosovu, provincia del sur de Serbia de mayoría étnica albanesa, declarió la so independencia de Serbia de miente unilateral. Esta independencia nun ye reconocida pol gobiernu serbiu, que considera a la provincia un territoriu autónomu serbiu.

Serbia ye miembru de Naciones Xuníes de la Organizacón pa la Seguridá y l'Andecha n'Europa y del Conseyu d'Europa, calteniendo la presidencia d'esti en 2007. Ye ún de los potenciales candidatos pa inxirise na Xunión Europea.

Sieglu XXIII e.C.

El sieglu XXIII enantes de Cristu (e.C.) entamó'l 1 de xineru del añu 2300 e.C. y remató'l 31 d'avientu de 2201 e.C.

Siendes de Percorríu Pequeñu d'Asturies

N'Asturies, les siendes abalizaes como de Percorríu Pequeñu (Pequeño Recorrido en castellanu, PR) son rutes de senderismu que tienen una distancia comprendida ente los 10 y los 50 km. A vegaes puen tener menos de 10 km por mor del desnivel, dificultá, etc. La duración de les mesmes ye d'una o dos xornaes y tán señalaes con marques horizontales de pintura blanca y mariella. La creación, marcáu, homologación y espardimientu d'estos percorríos llévenles alantre les federaciones de deportes de monte qu'hai nel país.

Virxe del Rosariu

a la Virxe del Rosariu tien la abvocación el templu de Santa María de Castañéu de Miranda. Preside el so altar una figura de la virxe y el nenu sedente. El templu foi reconstruido nel sieglu XVII sobre una construcción anterior se presume románica. Esti templu con otres 13 cases foi arrasau por un argayu o fana del cercanu monte Couriu a mediaos del siglu XVII.

Ádene

Un ádene, o ádiga (tamién denomáu ábanu, ye'l argayu lladera abaxu d'una importante farracada de ñeve, que pue incorporar parte del sustratu de l'estrume vexetal o capa vexetal de la pendiente.

N'otres llingües

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.