Éxodu

L'Éxodu (שמות n'hebréu) ye'l segundu llibru de la Torá (el Pentateucu, del Tanakh (la Biblia hebrea) y de la Biblia. Los principales fechos narraos pol llibru son los del Éxodu (o partida) de los esclavos hebreos, d'Exiptu, baxo la guía de Moisés, que según la tradición xudía ye l'autor del llibru, ente los años 1200 y 1550 a.d. XC. Na traducción al llatín adoptóse esi nome, coles diferentes tresformaciones na grafía según cada idioma. Como resultáu, el términu “éxodu” llegó a significar “partida d'un gran númberu de persones”.

Los xudíos llamen al llibru poles sos primeres pallabres Ve-eleh xemoth (“y éstos son los nomes”) o simplemente “Xemoth”.

Nel llibru nárrase la historia de la lliberación del pueblu israelín y la so salida d'Exiptu. Ente'l Xénesis y l'Éxodu hai dellos sieglos de diferencia que correspuenden al tiempu nel que los fíos de Xacob tivieron nel país de los Faraones. L'autor sagráu describe nesti llibru la opresión sufrida pol pueblu d'Israel, depués pasa a contar la historia de la nacencia de Moisés, el so salvamentu de les agues del Nilu la so fuxida al desiertu y l'aparición de Dios na sebe. Darréu narra, na segunda parte, la lliberación mesma, les entrevistes de Moisés col Faraón, el castigu de les diez plagues, el Pasu del Mar Roxu, la promulgación de la Llei de Dios nel Sinaí, la construcción del Tabernáculu, a institución del sacerdociu de la Llei Antigua y otros preceptos rellacionaos col cultu y el sacerdociu.

Esti artículu ye un entamu. Pues ayudar a la Wikipedia n'asturianu ampliándolu.
Antiguu Testamentu

L'Antiguu Testamentu ye —según el canon cristianu— la primer parte de la Biblia. Contién el Pentateuco, y otres series de llibros históricos, sapienciales y proféticos. En total numberar nel Antiguu Testamentu 39 llibros na versión protestante, 46 llibros na versión de la Ilesia católica, y 51 llibros na de la Ilesia ortodoxa.

Los xudíos estremen los llibros del Tanaj en tres grupos distintos: Torá (la Llei), Neviim (los Profetes) y Ketuvim (los Haxógrafos).

El grupu denomináu testigos de Jehová prefier la espresión Escritures Hebrees pa referise a esta colección de llibros.

Bulgaria

Bulgaria (en búlgaru България, treslliteráu 'Bǎlgariya') oficialmente República de Bulgaria (Република България, tr. Republika Bǎlgariya) , ye un estáu del sureste d'Europa, na Península Balcánica. Llenda con Rumanía al norte, con Serbia y Macedonia del Norte al oeste, con Grecia y Turquía al sur y con el mar Negru al este. La so capital y ciudá principal ye Sofía; otres ciudaes importantes son Plovdiv, Varna y Burgas. Ye, colos sos 110.994 km² d'estensión, el 16ᵘ mayor país d'Europa.

Ente les primeres sociedaes qu'ocuparon el solar de l'actual Bulgaria rescampla, nel Neolíticu, la cultura de Karanovo, con cronoloxíes d'hasta 6.500 AP. Ente los sieglos VI y III e.C. la rexón foi campu de batalla ente los tracios, los perses, los celtes y los antiguos macedonios; la estabilidá nun habría llegar hasta la conquista romana, nel añu 45. La ruptura del Imperiu romanu en dos dexó Bulgaria dientro la metá oriental, y los bizantinos perdieron parte del territoriu a manes d'una horda de búlgaros, qu'aportaron a la zona nel sieglu VII. Estos búlgaros fundaron, en 632, el Primer Imperiu búlgaru, que dominó bona parte de los Balcanes ya influenció enforma la cultura de los eslavos al traviés del desarrollu del alfabetu cirílicu. L'imperiu sobrevivió hasta que, a entamos del sieglu XI, l'emperador bizantín Basiliu II conquistolu. Una revuelta de los búlgaros, en 1185, estableció el Segundu Imperiu búlgaru, qu'algamó'l so cumal nel reináu d'Iván Asen II (1218-1251). L'imperiu, bayuroso en lluches feudales internes, desintegrose en 1396 pol puxu del Imperiu otomanu, que habría poner el país na órbita turca por cinco sieglos.

La guerra ruso-turca de 1877-1878 acabó propiciando la formación del actual estáu búlgaru. Muncha población d'etnia búlgara quedó fuera de les llendes pactaes nel tratáu de paz de San Stefano, qu'acabó con esa guerra, y eso traxo inestabilidá a la zona, con engarradielles continues colos países vecinos y l'aliniamientu con Alemaña nes dos guerres mundiales. En 1946 Bulgaria convirtiose nún réxime socialista de partíu únicu, miembru del bloque soviéticu. El Partíu Comunista perdió'l monopoliu del poder nes eleiciones que siguieron a les revueltes de 1989, y de magar el país ta na transición hacia un sistema democráticu d'economía de mercáu. La Constitución de 1991 define'l país como una república parlamentaria xunitaria, con un altu grau de centralización política, alministrativa y económica. La mayoría de la población vive en Sofía y nes capitales de les 27 provincies, de resultes d'un éxodu rural que llevó la decayencia demográfica al campu dende finales de la década de 1980.

Bulgaria ye miembru de la Xunión Europea, la OTAN y el Conseyu d'Europa, ye un miembru fundador de la Organización pa la Seguridá y la Cooperación n'Europa y tien ocupao trés vegaes un asientu nel Conseyu de Seguridá de les Naciones Xuníes. La so economía de mercáu forma parte del Mercáu Únicu Europeu, y rescampla nella el sector servicios, siguíu n'importancia pol industrial (especialmente industries mecániques y minería) y l'agrícola. Ún de los mayores problemes del país ye la corrupción, perestendida pola cadarma socioeconómica y política.

Cangas del Narcea

Cangas del Narcea, n'asturianu simplemente Cangas, ya'l mayor conceyu d'Asturies ya ún de los mayores d'España. Ta allugáu nu sudoeste asturianu. La súa capital ya Cangas del Narcea, que ta travesada pol ríu Narcea del que remanez el so nome (garganta del Narcea) ya pol ríu Naviegu. Llenda'l norte con Ayande ya Tinéu, al oeste con Ibias, al sur con Degaña ya'l conceyu llionés de Ḷḷaciana, ya pol este con Somiedu.

Tien una población de 15.437 habitantes, con capital na viḷḷa de Cangas, ya las suas poblaciones con mayor númaru d'habitantes son por esti orde, la capital Cangas, Courias, Ḷḷumés, Mual, El Ḷḷanu, El Pueblu y Xedré. La súa capital ta a una distancia de 90 quilómetros d'Uviéu, ya la súa principal vía de comunicación ya la carretera autonómica de la chamada corredoira del Narcea.

Circasia

Circasia (en circasiano : Адыгэ Хэку; rusu: Черкесия Cherkessia) ye una rexón histórica que tomaba tol noroeste del Cáucasu, conquistada gradualmente polos rusos ente 1763 y 1864, nel marcu de la guerra rusu-circasiana, que costó la vida de casi 3,5 millones de persones (vease Muhayir (Cáucasu)).Puesto que yeren musulmanes, los circasianos empecipiaron un éxodu masivu escontra'l Imperiu otomanu, motivu de que güei esistan comunidaes circasianas na diáspora en países como Siria, Xordania, El Líbanu o Israel, amás d'en la mesma Turquía.

Nel so territoriu orixinal, los circasianos concéntrense güei nes repúbliques de Karacháyevo-Cherkesia, Adigueya y Kabardia-Balkaria de la Federación Rusa, onde la so llingua ye oficial. A pesar d'esta división política, toos ellos considérense una sola nación. Tamién se consideren a sí mesmos circasianos otros pequeños grupos nacionales, como los shapsug o los ubijos.

Na actualidá, el xentiliciu circasiano acutar pa la Circasia histórica. El de la República de Karacháyevo-Cherkesia ye cherkés.

Cuideiru

Cuideiru ye un conceyu d'Asturies. Llenda al oeste con Valdés, al sur con Salas y Pravia y al este con Muros del Nalón y Pravia de nuevo.

L'actividá principal y más reconocida de Cuideiru foi la pesca, especialmente sonadía tien la merluza del pinchu. Cuenta con una Cofradía de Pescadores, "Virxe del Carmen", que nel añu 2006 ruló 86.138 Kg de pescao (especialmente la citada merluza del pinchu, con un total de 74.423 Kg). Tamién tien importancia l'actividá del marisquéu de percebes yá que la Cofradía xestiona un plan d'esplotación del recursu.

Otra de les principales actividaes económiques de Cuideiru ye la del turismu, especialmente pelos meses centrales del añu.

Especial relevancia tien el pregón de L'Amuravela, lleíu dende va munchos años nes fiestes de S. Pedro. Trátase d'un pregón en forma versificada nel que se fai un repasu a los acontecimientos más reseñaos del añu d'una forma irónica y empleando la variedá dialeutal local, el pixuetu. Nun entamu, foi la escritora local Elvira Bravo la encargada de redactar los versos que yeren lleíos pol so fíu Totó. Anguaño, l'encargáu de lleelos ye Cesáreo Marqués.

Devónicu

El Devónicu ye una división de la escala temporal xeolóxica que pertenez a la Era Paleozoica; esta estrémase en seis periodos de los que'l Devónicu ocupa'l cuartu llugar siguiendo a el Silúricu y precediendo al Carboníferu. Empezó fai unos 416 millones d'años y terminó fai unos 359 millones d'años.Debe'l so nome a Devon, un condáu allugáu na península de Cornualles, nel suroeste d'Inglaterra, llugar onde'l xeólogu escocés Roderick Murchison y el so colega inglés Adam Sedgwick, identificaron esti sistema na década de 1830.

No que fai a la paleogeografía, les tierres remanecíes terminaron partíes ente un supercontinente nel sur, Gondwana, y otru nel norte, al altor del ecuador, llamáu Laurasia, qu'empezó'l periodu como dos cratones en choque, Laurentia y Báltica, dixebraos primeramente pol océanu Iapetus. A la llarga dambos converxeron para, más tarde, formar el supercontinente únicu llamáu Pangea.

Nos océanos, los tiburones primitivos fáense más numberosos que mientres el Silúricu, y apaecen los primeres peces d'aletes lobulaes y los pexes óseos. Los grandes petones de coral, los trilobites y los braquiópodos siguen siendo comunes, y apaecen los primeros moluscos ammonites. Sobre tierra firme, les primeres plantes con grana estiéndense formando enormes montes. Mientres el Devónicu, fai unos 365 millones d'años, surden los primeres anfibios. Tamién abonden delles llinies d'artrópodos terrestres. A la fin del periodu produció la estinción masiva del Devónicu, qu'afectó gravemente a la vida marina. Mientres el Devónicu formaron los xacimientos de petroleu y de gas de delles zones.

Diez Mandamientos

Los Diez Mandamientos, tamién conocíos como'l Decálogu, de les pallabres griegues δέκα (diez) y λόγος (pallabres), son un conxuntu de principios éticos y d'adoración, que xueguen un papel importante nel xudaísmu y el cristianismu. Inclúin instrucciones como adorar solo a Dios y guardar el día de reposu, según tamién prohibiciones en contra de la idolatría, asesinatu, robu, deshonestidad y adulteriu. Distintos grupos relixosos siguen distintes tradiciones tocantes a la manera d'interpretalos y numberalos.

Los Diez Mandamientos apaecen dos veces na Biblia hebrea: nos llibros de Éxodu y Deuteronomio. D'alcuerdu a la hestoria narrada nel llibru d'Éxodu, Dios escribió estos mandatos en dos tables de piedra, les que dio a Moisés nel Monte Sinaí; según el relatu, cuando baxaba del monte, vio al pueblu que taba adorando un magüetu d'oru y enfurecido romper. Darréu, pidió a Dios que perdonara al pueblu y sellara con él un conveniu» (pactu o alianza); entós, el Señor ordenó a Moisés que tomara dos laja de piedra y nelles quedaron escritos los Diez Mandamientos del pactu, reconviniéndole que «nun tienen de tolerar la desobediencia».

Los Diez Mandamientos fueron re-interpretaos pa la sociedá moderna por Dios al traviés del famosu[ensin referencies] escritor estauxunidense Neale Donald Walsch, unu de los cambeos ye'l nome, pasándose a llamar Los Diez Compromisos, dándo-y un nuevu significáu a lo que se conocía tradicionalmente.[ensin referencies]

Hebreos

Los hebreos' (del llatín Hebraei y del griegu antiguu Hebraioi [Ἑϐραῖοι], y dambos de la mesma del hebréu Ivrīm [עברים]) son un antiguu pueblu semita del Llevante mediterraneu (Cercanu Oriente) establecíos nel añu 616 a.C, tamién son ancestros de los israelites y del pueblu xudíu.La tradicional fonte de referencia pa los hebreos ye la Biblia, que'l so conteníu tamién s'atopa nes escritures hebrees de la Torá. Según estes fontes los hebreos constitúin el grupu monoteísta inicial, que ye descendiente de los patriarques posdiluvianos Abraham, Isaac, y Jacob.

Según la Biblia y les tradiciones hebraiques (orales y escrites), los hebreos fueron orixinarios de Mesopotamia. Yeren nómades, vivíen en tiendes, teníen fataos de cabres y oveyes, utilizando pollinos, mules y camellos como portadores. Siguiendo a Abraham, los hebreos emigraron escontra Canaán, la tierra prometida por Dios a los descendientes del primer patriarca. Delles tablillas descubiertes en Mari certifiquen frecuentes migraciones al traviés del Creciente Fértil.

Abraham ye consideráu'l primer hebréu por dexar el so Caldea natal, y haber trevesáu "del otru llau del ríu" Éufrates. El patriarca y los suyos asiéntanse en Canaán: en Siquem (actual Nablus), Beerseba o Hebrón. Adulces, entemecer colos pobladores locales y conviértense en llabradores sedentarios. El pueblu d'Israel yera vecín d'otros, como los edomitas, moabitas, amonites y ismaelitas. La traza distintiva de los hebreos foi'l so convencimientu na esistencia d'un únicu Dios (Yavé). Según los testos del Tanaj, el pueblo d'Israel ye escoyíu por Dios pa la revelación de principios fundamentales (tales como los Diez Mandamientos conteníos na Torá) y ye col primer patriarca del pueblu hebréu que Dios establez la so Alianza o Pactu, tamién conocíu como Conveniu Abrahámico:

« Dexa la to tierra natal y la casa del to padre, y ve al país que yo te voi amosar. Yo voi faer de ti una gran nación y te voi bendicir; engrandeceré el to nome y vas ser una bendición. Voi Bendicir a los que te bendigan y voi arrenegar al que te arreniegue, y por ti bendirán tolos pueblos de la tierra ». —Xénesis 12:1-3.

Na Biblia, Israel ye'l nome nacional de los hebreos. Primeramente y na so condición tribal, los hebreos nun tener un nome que los estremara históricamente como grupu. El cambéu del nome del tercer patriarca, quien de "Jacob" pasa a llamase "Israel" (Xénesis 32:24 y 32:28) ye reflexu'l fechu históricu conocíu como unión de les tribus hebrees iniciales y del so trunfu sobre los cananeos. O, dichu otra manera, "hebreos" yeren antes de la conquista de la tierra de Canaán y "israelites" va llamar a partir de dichu acontecimientu (sieglu VI e.C.).Na actualidá, "hebréu" emplegar pa designar a tou aquél que sía miembru o descendiente del pueblu de Abraham, Isaac, y Jacob. Hebréu ye güei amás sinónimu d'israelita y xudíu.En dellos idiomes modernos, ente ellos el griegu, italianu, rumanu y munches llingües eslaves, "hebreos" ye emplegáu como etnónimo estándar de xudíos.

Inciensu

El inciensu (del llatín incensum, participiu de incendere, ‘encender') ye una preparación de resines arumosu vexetales, a les que de cutiu s'añedir aceites esenciales d'orixe animal o vexetal, de forma que al amburar esprenda un fumu fragante con fines relixosos, terapéuticos o estéticos. Nel pasáu, les sociedaes china y xaponesa usaron l'inciensu como parte integral de l'adoración de deidáes hindús. Amás, tien un usu importante nel budismu, na Ilesia Católica (pa la Adoración eucarística, procesiones, etc.), na Divina Lliturxa de la Ilesia Ortodoxa y, en menor grau, n'otres confesiones cristianes.

Mediu rural

Mediu rural o paisaxe rural son conceutos qu'identifiquen al espaciu xeográficu calificáu como rural, esto ye, como opuestu a lo urbanu (al pueblu por oposición a la ciudá). Ye estudiáu pola xeografía rural.

Una comunidá ye rural cuando pola so ufierta de recursos naturales, los sos habitantes llogren desenvolver un sentíu de pertenencia al territoriu tal que se disponen a construyir una sociedá sobre la base de dichos recursos.

Ye equivalente a los usos habituales de los términos "campu" y "agru". Nun tien de confundir se lo agrario colo agrícola, pos mientres lo primero inclúi la totalidá de lo rural, lo segundo llindar a la agricultura (ensin incluyir la ganadería o otres actividaes rurales). Dacuando utilízase'l términu "agropecuariu".

El conceutu de lo rural aplícase, en distintes escales, al territoriu d'una rexón o d'una llocalidá que los sos usos económicos son les actividaes agropecuaries, agroindustriales, extractivas, de silvicultura y de caltenimientu ambiental. Dependiendo de cada llexislación, hai figures xurídiques que lo protexen o delimitan (como área ensin urbanizar o non urbanizable, estremada de les árees urbanes o d'espansión urbana), especialmente pa la llimitación de la crecedera urbana.

El paisaxe rural inclúi tamién les zones dedicaes a otros usos (residenciales, industriales, de tresporte o de servicios) nos conceyos clasificaos primeramente como rurales (atendiendo a criterios numbéricos de población —n'España nucleos de menos de 10 000 habitantes, n'otros países más o menos— o funcionales —qu'el sector económicu predominante sía'l primariu—). Suel entós estremase, frente al de paisaxe rural (más inclusivu) el conceutu de paisaxe agrario (llindáu a los usos puramente agropecuarios, agroindustriales, extractivos, de silvicultura y de caltenimientu ambiental), anque tamién se suel incluyir como elementu del paisaxe agrario'l hábitat rural tradicional, sobremanera cuando ye esvalixáu. El paisaxe rural presenta una gran diversidá, que parte de les sos bien distintes aspeutos físiques (xeomorfoloxía, clima) y del so ocupación humana (factores históricos, xurídicos, económicos, etc.) Elementos carauterísticos del paisaxe rural son el ganáu y los cultivos, según les distintes instalaciones y equipamientos utilizaos en cada forma de cultivu (secanu o regadío, ganadería y agricultura intensiva o estensiva, de subsistencia o de mercáu, monocultivu o policultivo); y especialmente les parceles, que se clasifiquen pol so tamañu (non necesariamente coincidente colos términos latifundiu y minifundiu, indicadores de la concentración de la propiedá), forma y carauterístiques (campos abiertos -openfield, rang, township- y campos zarraos -bocage-, etc.)

La definición de "espaciu" o "mediu rural" ye necesariamente tan ambigua como la del espaciu urbanu, cuidao que los criterios de determinación de qué sía un nucleu de población rural frente a unu urbanu nun son uniformes: los criterios cuantitativos (númberu d'habitantes) son distintos en cada país o rexón, ente que los criterios cualitativos (funciones o indicadores socioeconómicos) tán afeutaos por distintes aburuyes, especialmente les producíes pola globalización, qu'hai homogeneizado y terciarizado les formes de vida en tol mundu, afectando tamién al espaciu rural; en que les sos actividaes propies centráronse especialmente munchos de los más recién meyores científiques, xenéticos y técnicos. Amás, frente al éxodu rural tradicional (emigración del campu a la ciudá); el denomináu "éxodu urbanu" o "neo-ruralización" mesmu de les sociedaes postindustriales llevó de la ciudá al campu a un significativu númberu de persones, bien transitoriamente o bien de manera definitiva, por distintes razones (ociu y descansu, iniciatives de repoblación rural, teletrabajo, turismu rural, etc.)

Pascua

Plantía:Ficha de fiesta

La Pascua

―tamién llamada Pascua Florida,Domingo de Pascua,Domingo de Resurrección o Domingo de Gloria―

ye la fiesta central del cristianismu,

na que se conmemora, acordies con los evanxelios canónicos, la resurrección de Xesucristo al tercer día dempués de ser crucificáu.

La Pascua marca'l final de la Selmana Santa, na que se conmemora la muerte y resurrección de Xesús. A la Selmana Santa síguelu un periodu de cincuenta díes llamáu Tiempu pascual, que termina col Domingo de Pentecostés.El Domingu de Pascua ye una celebración que nun s'afita en relación al calendariu civil. El Primer Concilio de Nicea (añu 325) estableció la fecha de la Pascua como'l primer domingu dempués de la lluna llena tres l'equinocciu de primavera nel hemisferiu norte.

La fecha por tanto, varia ente'l 22 de marzu y el 25 d'abril.

El cristianismu oriental basa los sos cálculos nel calendariu xulianu, polo que la so fecha asitiar ente'l 4 d'abril y 8 de mayu.

Mientres esti día celebrar en distintos llugares del mundu procesiones relixoses, según celebraciones llitúrxiques.

El costumes del Domingu de Resurrección varien en tol mundu cristianu, pero la decoración de los güevos de Pascua ye daqué común en munchos países del mundu occidental.

Presbíteru

Presbíteru (del griegu πρεσβύτερος, vía llatín, presbyteros que significa "el más vieyu", "decanu").

Protestantismu

Denominar protestantismu al movimientu relixosu-políticu-social empecipiáu a principios del sieglu XVI al envís de reformar la Ilesia católica, y que provocó québrala de la unidá relixosa europea.

Un monxu, Martín Luteru, profesor de Teoloxía, encabezó'l movimientu, argumentando que la Ilesia dixebrárase de les enseñances bíbliques de Xesús, nel que se basa'l cristianismu, desafiando l'autoridá del papáu.

La so rotura cola Ilesia católica romana punxo en marcha la Reforma Protestante, con doctrines como'l sacerdociu universal, qu'implicaba una rellación personal direuta del individuu con Dios ensin nenguna institución pel mediu o la llibre interpretación de les Sagraes Escritures.

Pueblu xudíu

El pueblu xudíu ye un grupu descendiente de los hebreos y antiguos israelites del llevante mediterraneu. La relixón constitúi un posible aspeutu de pertenencia al pueblu xudíu según les tradiciones, práutiques culturales, sociales y llingüístiques. Magar pueden presentar carauterístiques comunes, tales como l'idioma o la creencia, los xudíos nun constitúin un grupu étnicu homoxéneu, por ello la definición precisa de xudíu ye revesosa y puede variar dependiendo de la énfasis que se faiga na observancia relixosa o na identidá secular.Los xudíos sufrieron una llarga historia de persecución en distintos llugares y la so población foi variando a lo llargo de los sieglos. Según datos de Berman Jewish DataBank, en 2015 la población xudía algamaba los 14,3 millones. Representando alredor d'un 0,2 per cientu de la población mundial. La mayoría d'ellos mora n'Israel y Estaos Xuníos. Según investigaciones llevaes a cabu na Universidá Hebrea de Xerusalén, el 96 per cientu de los xudíos que moren fora d'Israel tiende a concentrase en diez países, toos ellos democráticos.

Sieglu V

El sieglu V d. C. (sieglu quintu dempués de Cristu) o sieglu V EC (sieglu quintu de la yera común) empezó'l 1 de xineru del añu 401 y terminó'l 31 d'avientu de 500. Tamién ye llamáu'l "sieglu de los bárbaros".

Teberga

Teberga ye un conceyu d'Asturies.

Teberga foi un gran conceyu mineru nel pasáu,agora basa la so economía nel turismu,na ganadería y na agricultura

Destaca pol so formosu paisaxe y pola so accidentada xeografía, destacando la Pena Sobia y la Pena de Gradura o también pol Camín Real de la Mesa

Templu de Xerusalén

El Templu de Xerusalén (hebréu: בית המקדש, Beit Hamikdash) o'l Templu de Salomón foi'l santuariu principal del pueblu d'Israel y contenía nel so interior el Arca de l'Alianza, el candelabru de los siete brazos y demás instrumentos emplegaos pa llevar a cabu'l cultu hebraicu en tiempos de la Edá Antigua.Alcontrar na escampada del monte Moriá, na ciudá de Xerusalén, onde s'alluguen na actualidá la Cúpula de la Roca y la Mezquita d'A el-Aqsa.

El Primer Templu foi construyíu pol rei Salomón pa sustituyir al Tabernáculo como únicu centru de cultu pal pueblu xudíu. Foi escaláu pol faraón Sisac (Sheshonq I) en 925 e.C. y destruyíu polos babilonios mientres el segundu asediu de Nabucodonosor II a Xerusalén en 587 e.C.

El Segundu Templu, muncho más modestu, foi completáu por Zorobabel en 515 a. C. (mientres el reináu del persa Darío I) y darréu consagráu. Tres les incursiones paganes de los seleúcidas, foi vueltu consagrar por Judas Macabéu en 165 e.C. Reconstruyíu y ampliáu por Herodes, el Templu foi de la mesma destruyíu poles tropes romanes al mandu de Pedrete nel añu 70, nel Sitiu de Xerusalén, mientres la primer guerra xudía. La so principal muerte ye'l Muriu de los Llamentos, tamién conocíu como Kotel o Muriu Occidental.La escatoloxía hebrea establez qu'el Tercer Templu de Xerusalén va ser reconstruyíu col advenimiento del mesíes del xudaísmu.

Torá

La Torá, la Torah (תּוֹרָה) o el Pentateucu, son los cinco primeros llibros de la Biblia o de la Tanakh תָּנָ"ךְ (la Biblia Hebrea) que correspuende a l'Antigu Testamentu cristianu. Conocíos tamién como Los Cinco Llibros de Moises, y na traducción del hebréu al griegu na Septuaginta (Seutuaxinta), como Pentateucu. Ensin embargu, a menudo los xudíos tamién refiérense a tola revelación y enseñanzes xudíos como la Torá.

La Torá ye una pallabra hebrea que significa enseñanza, instrucción, o específicamente Llei.

Los cinco llibros son Xénesis (Bereshit בְּרֵאשִׁית ), Éxodu (Shemot שְׁמוֹת), Llevíticu Vaïqrorá (וֶיִּקְרָא), Númberos (Bemidbar בְּמִדְבֶּר) y Deuteronomiu (Devarim דְּבָרִים). Na versión griega de la Torá, estos cinco llibros conformen el Pentateucu (del griegu πεντάτευχος que quier decir "cincu contenedores"), Khamishorá humshé Torá (חֲמִשָׁה חֻמְּשֵׁי תוֹרָה; hebréu que quier decir "Les cinco partes de la Torá"), y cada unu d'ellos ye un khummaish (חֻמָּש "quintu").

Los llibros redautárense pa la fusión de testos diversos, según la hipótesis documental (que dalgunos críticos estienden a otros volúmenes bíblicos).

Traxedia

La traxedia ye una forma lliteraria teatral o xéneru dramáticu de llinguaxe solemne que los sos personaxes protagónicos son pernomaos y vense engarraos de manera misteriosa, invencible ya inevitable, por causa de un error fatal o condición de calter (la llamada hamartia) contra un destín fatal (fatum, fadu o sinón) o los dioses, xenerando un conflictu que'l so final ye irremediablemente murniu: la destrucción del héroe protagonista, quien muerre o alloria.

N'otres llingües

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.