Tunicia

Tunicia u Tunisia ye un país d'o norte d'Africa que forma parte d'o Magreb u Berbería.

الجمهورية التونسية
El-Chomhūriya it-Tūnisiya
Bandera de Tunicia Escudo de Tunicia
(En detalle) (En detalle)
Lema nacional: نظام، حرية، عدالة
Nidham, Horiya, Adala
(arabe; «Orden, Libertat, Chusticia»)
Himno nacional: Himat Al Hima, Ala Khallidi
Situación de Tunicia
Capital
 • Población
 • Coordenatas
Túniz
699.700 (2003)
36°50' N 10°9' E
Mayor ciudat Túniz
Idiomas oficials Arabe
Forma de gubierno
President
Primer menistro
Republica
Moncef Marzouki
Mehdi Jomaa
Independencia
 • Atorgata
De Francia
20 de marzo de 1956
Superficie
 • Total
 • % augua
Mugas
Costas
Posición 89º
163.610 km²
Espernible
1.424 km
1.148 km
Población
 • Total
 • Densidat
Posición 79º
10.982.754 (2014)
61 hab/km²
PIB (PPA)
 • Total (2005)
 • PIB per capita
Posición 62º
US$ 83.353 millons
US$ 8.223
Moneda Dinar (TND)
Chentilicio Tunecín, tunecina
Zona horaria
 • en Verano
UTC+1
UTC+2
Dominio d'Internet .tn
Codigo telefonico +216
Prefixo radiofonico 3VA-3VZ, TSA-TSZ
Codigo ISO 788 / TUN / TN
Miembro de: ONU, UA

Cheografía

Bi ha dos zonas naturals, l'aria mediterrania u Ifriquiya y l'aria sahariana semidesertica u Cairuán. A suya capital ye Túniz y ye en a costa mediterrania.

A suya población ye de 9.924.742 habitants (2003), en una superficie de 163.610 km², con una densidat de población de 61 hab/km².

Un numero indeterminau d'a población en o norte d'o país son arabes andaluces que se i establioron dimpués d'a expulsión d'os moriscos, beluns provinients d'Aragón.

Mugas

Muga con Alcheria a l'ueste y Libia a lo sud y a l'este; con a Mar Mediterrania a l'este y a o norte.

Vinclos externos

Estatos d'Africa
Alcheria | Angola | Benín | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Cabo Verde | Camerún | Chad | Chibuti | Comoras | Costa de Vori | Echipto1 | Eritrea | Etiopia | Gabón | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea-Bissau | Guinea Equatorial | Kenia | Lesoto | Liberia | Libia | Madagascar | Malawi | Mali | Marruecos | Mauricio | Mauritania | Mozambique | Namibia | Nícher | Nicheria | Republica Centroafricana | Republica d'o Congo | Republica Democratica d'o Congo | Ruanda | Sahara Occidental2 | Sant Tomé y Prencipe | Senegal | Seychelles | Sierra Leone | Somalia | Somalilandia2 | Sudafrica | Sudán | Sudán d'o Sud | Swazilandia | Tanzania | Togo | Tunicia | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependencias: Ascensión | Canarias | Ceuta | Madeira | Mayotte | Melilla | Pantelleria | Reunión | Santa Helena | Socotra | Tristán da Cunha
1 Parcialment en Asia. 2 Parcialment reconoixito u en disputa
Alcheria

Alcheria (en arabe y alfabeto arabe الجزائر, al-Jazàïr , berber ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ) ye un país d'Africa, en o Maghreb, en o norte d'Africa. Muga a o norte con a mar Mediterrania; a l'este con Tunicia y Libia; a o sud con Nícher y Mali; a o sudueste con Mauritania y o Sahara Occidental; y a l'ueste con Marruecos.

A suya población ye de 32.818.500 habitants (2002) en una superficie de 2.381.740 km², con una densidat de población de 13,3 hab/km². Por a suya superficie ye o mas gran estato d'a mar Mediterrania, o segundo estato mas gran d'Africa y l'onceno de tot o mundo.

A capital y ciudat más poblata d'o país ye Alcher. Atras ciudatz importants son Orán, Constantina y Annaba.

Politicament, dende a suya independencia en 1962 de Francia (dende 1830 estió una colonia d'ixe país) Alcheria ye una Republica democratica, estando o suyo actual President Abdelaziz Bouteflika. O país fa parte d'as Nacions Unitas, d'a Unión Africana, d'a OPEP, y d'a Liga d'Estatos Arabes. Ye un país que se define como de doble cultura y luengas, arabe y berber.

L'actual Alcheria recibe l'herencio de quantas civilizacions que se han succedito en o país, y que li han adhibito influencias d'Europa a traviés d'a mar Mediterrania, d'Africa a traviés d'o disierto d'o Sahara, y d'Orient Meyo. Asinas, estió un territorio que fació parte d'o Imperio román y que, dica o sieglo VIII, estió amplament cristianizato, fendo parte dimpués d'o Califato d'os Omeyas y d'o Imperio otomán (encara que mas que mas formalment), ta esdevenir en primerías d'o sieglo XIX una colonia de Francia dica recuperar a suya independencia a prencipios d'os anyos 1960.

Berbería

Berbería u Costa berberisca ye o termin que os europeus feban servir dende o sieglo XVI dica o XIX pa referir-se a las rechions costeras de Marruecos, Alcheria, Tunicia y Libia, ye dicir, l'actual Magreb, fueras d'Echipto. O nombre deriva d'os berbers, alavez ditos berberiscos. En Occident, o termin s'emplega por un regular pa parlar d'os piratas y os comerciants d'esclavos que poblaban ixas costas y basaban en estas actividatz lur economía y que suposaban una amenaza costant pa as embarcacions comercials y dica as ciudatz costeras d'a Mediterrania.Berbería quasi nunca no ha teniu un gobierno unificau. Dende o sieglo XVI enta debant, se trobó dividida entre entre Marruecos, Archelia, Tunicia (huei Túniz) y Tripolitania (huei parte de Libia). Entre os gobernants més celebres d'estos territorios estioron o Paixá u Bei d'Archel, o Bei de Túniz y o Bei de Tripoli, totz ellos tributarios d'o Soldán d'o Imperio Otomán, pero con gran autonomía de gobierno.

En a historia d'Espanya, a rechión tien una gran relevancia como patria d'acollida d'os moriscos, que desembolicoron actividatz de piratería en ixas envueltas de Felipe III y Felipe IV dimpués d'a suya expulsión. Salé, por eixemplo, estió gobernada por piratas berberiscos, que aproveitando as conoixencias d'as costas espanyolas d'os moriscos, atacoron o Levant espanyol en buena parte d'o sieglo XVI.

Desierto d'o Sahara

O desierto d'o Sahara (aṣ-Ṣaḥrāʾ al-Kubrà, O Gran Desierto"), ye o desierto mas gran d'o mundo (tien más de 9.065.000 km²), ye localizato en o norte d'Africa y tien mas de 2,5 millons d'anyadas. O suyo nombre deriva d'o arabe sahara صحراء traducción d'a parabra tuareg de Tenere ("desierto"), y que en a Peninsula Iberica ha produeito toponimos d'a familia de Zafra.

Iste desierto comparte muga con quasi totz os países d'o norte d'Africa, predominant de cultura arabe, antes berber. As dunas prencipian cerca de l'Alto Atlas y s'estendillan dica zonas tropicals más a lo sud. En as costeras de l'Atlas Marroquí (Alto Atlas), nomás bi ha vechetación unos metros más allá d'o curso d'os pobres ríos. Sin dembargo, ista tien una verdor intensa que concara con l'arena redolant. Abundan as palmeras de dátils. Totz os oasis son escanaus, ta guaranciar l'augua en todas as zonas de siembra. Muitas vegadas, l'augua no procede de ríos, procede d'as auguas soterranyas que s'estrayen con pozos.

En Marruecos, s'ofreixen a lo viachero quantas formas de conoixer o Sahara. Talment amás común siga la d'alfonsar-se en o desierto con vehiclos 4x4 trescruzando as dunas. Atra forma más toristica ye muntando dromedarios, y por suposau, a forma tradicional ye ir a piet.

Estatos d'o mundo

Ista ye una lista alfabetica d'os Estatos sobiranos d'o mundo. S'incluyen os Estatos independients de jure y de facto. En os zaguers, se i trobará una explicación d'as razons ta encluir-lo. Tamién se puede consultar una lista de dependencias u territorios dependients y una de territorios ocupatos u que deseyan una mayor autonomía.

Ya que a denominación d'a mayoría d'os Estatos d'o mundo no ye encara prou definita en aragonés, muitas d'as solucions pueden estar consideratas como propuestas. S'ha mirato de respectar igual a tradición como l'acercamiento a lo toponimo orichinal, parando tamién cuenta en as solucions adoptatas per as luengas romanicas amanatas a l'aragonés. En muitas ocasions, y per falta d'una denominación normativizata, s'ofreixen més d'una u de dos alternativas, anque se n'aconsella la primera.

Idioma arabe

L'arabe ye una luenga semitica, como l'arameu, l'hebreu, l'acadio u o maltés. Ye luenga oficial en vintitrés países, y tamién en as Nacions Unitas. Ye también a luenga liturchica d'o Islam.

En as luengas ibero-romances existen muitos arabismos, asobén con l'articlo al aglutinato, pero a vegatas muitas palabras que en bells textos mencionan como arabismos son en realidat mozarabismos u lexico patrimonial con aparencia d'arabe, (Alcorze, Alborzera).

Idioma francés

O francés ye una luenga romance parlata en tota Francia, Mónegue y Luxemburgo, de traza monolingüe u bilingüe, y en bellas rechions de Belchica, Suiza, Andorra y Italia (Val d'Aosta) en Europa. En America ye tamién o idioma oficial de Canadá, Haití, Martinica, Guadalupe, Saint-Pierre y Miquelon, a Guayana Francesa y bellas comunidatz d'a isla de Dominica, Santa Lucía, a on se practica o dialecto criollo francés, se charra tamién de forma minoritaria en a Republica Dominicana, debito a la migración de haitians en busca de millors oportunidatz, y tasamén en a redolada mugán d'o estato d'Amapá (Brasil) con a Guayana Francesa. En o continent africán s'emplega en as antigas colonias de Francia y Belchica como a Republica Democratica d'o Congo (antigo Zaire), u Congo, Burkina Faso, Senegal, Guinea, Malí, Nícher, Burundi, Ruanda, Togo, Benín, Republica Centroafricana, Gabón, Costa de Vori, Madagascar, Chibuti, parti de Seychelles, Camerún, islas Comoras, Reunión, isla Mauricio y parti de Guinea Ecuatorial, Marruecos, Mauritania, Tunicia, Alcheria, Echipto, etcetra. En Asia s'emplega de forma minoritaria en Cambocha, Tailandia, Laos, Vietnam, India y en a Polinesia francesa, Nueva Caledonia, Vanuatu y Wallis y Futuna en Oceanía. En Estatos Unitos s'emplega un dialecto criollo (cajun) en o estato de Loisiana. Dica fa unas anyadas yera o idioma diplomatico por exelencia.

Libia

Libia (en arabe: ‏ليبيا, «Lībiyā») ye un país y estato d'o norte d'Africa, situato en o Magreb. Muga con a mar Mediterrania a lo norte, a l'ueste con Tunicia y Alcheria, a lo sudueste con Nícher, a lo sud con Chad, a lo sudeste con Sudán y a l'este con Echipto.

Con un aria de 1.759.540 km², Libia ye o quatreno país mas gran d'Africa y o 17eno mas gran d'o mundo. A suya ciudat mas gran, Tripoli, tien una población de 1.7 millons d'habitants, estando a población total d'o país de 6,4 millons. As tres partis tradicionals en que divide o país son Tripolitania, Fezzan y Cirenaica.

Malta

A Republica de Malta ye un chicot país y estato islenco densament poblato d'o sud d'a Unión Europea. Ye formato por un archipielago situato en a mar Mediterrania a o sud d'Italia, entre a isla de Secilia y o país africán de Tunicia. Debito a la suya situación estratechica, as islas han estato gubernatas y letigatas por diversas potencias mientres os sieglos.

Mar Mediterrania

A mar Mediterrania u mar Mediterranio ye una mar (una mar continental, charrando con mas propiedat) de l'Atlantico oriental, situata entre Europa meridional, Asia occidental y Africa d'o norte. Con una superficie d'alto u baixo 2,5 millons de km² y 3.860 km de largaria, ye a mar interior mas gran d'o mundo. As suyas auguas, que banyan as tres peninsulas d'o sud d'Europa (iberica, italica y balcanica) y una d'Asia (Anatolia), comunican con l'ocián Atlantico (a traviés d'o estreito de Chibraltar), con a mar Negra (por os estreitos d'o Bosforo y d'os Dardanelos), y con a mar Roya (por a canal de Suez, en una obra artificial de zaguerías d'o sieglo XIX).

Una d'as particularidatz d'a mar Mediterrania ye que as mareas en son quasi imperceptibles, en estar una mar zarrata (ye una d'as ditas mars continentals), por no tener atro contacto con as atras mars y ocians que a traviés de l'estreito de Chibraltar (amás d'una conexión artificial con a mar Roya a traviés d'o canal de Suez). Antiparte, ye una mar con una mayor salinidat (u concentración de sals en as syas auguas) que atras mars, porque os aportes d'augua que recibe d'os ríos que i desauguan ye inferior a las perdugas que tien por evaporación. Ista situación fa tamién que a concentración d'a contaminación supere as tasas de contaminación medio-ambientals d'atras mars.

Dende l'Antigüedat, a mar Mediterrania ha esdevenito un camín ta o transporte de mercaderías por as suyas auguas, fomentando asinas o comercio, pero tamién d'ideyas, de teorías artisticas y de qualsiquier atra mena de contacto entre civilizacions. Bellas d'as mas importants civilizacions han floreixito a o canto d'ista mar, que teneba contacto con as culturas d'a Mesopotamia, de l'Antigo Echipto, de l'Antiga Grecia, d'os fenicios, d'os cartachineses y de l'Antiga Roma, ta rematar con a presencia de l'Islam y d'a moderna civilización occidental heredera de Grecia y Roma.

En a mar Mediterrania se puet trobar islas y archipielagos importants, como as Islas Balears, Corcega, Cerdenya, Sicilia, Creta, Chipre, as islas griegas, Malta, o Dodecaneso, etc, amás de muitas atras islas mas chicotas. As mars prencipals que en fan parte son a mar Hadriana, a mar d'Alborán, a mar Tirrena, y a mar Echea. En as suyas auguas desembocan importants ríos, como l'Ebro, o Roine, o Po, u o Nilo, y tamién muitos atros mas chicotz. Tot o territorio aragonés que fa parte d'a cuenca hidrolochica de l'Ebro desaugua en a mar Mediterrania, mesmo que as chicotas partes d'Aragón que fan parte d'a cuenca d'atros ríos, como o río Guadalaviar, i desauguan, encara que no bellas chicotas partes d'o territorio aragonés que desauguan en l'ocián Atlantico a traviés d'a cuenca d'o río Tacho.

Antiparte, as suyas auguas banyan ciudatz importants dende os puntos d'anvista toristico, cultural, historico y cheografico, como Valencia, Barcelona, Marsiella, Chenova, Cáller, Siracusa, Venecia, Split, Atenas, Salonica, Istambul, Esmirna, Beirut, Aleixandría, Tripoli, Túniz u Alcher.

Namibia

A Republica de Namibia ye un país d'o sudueste d'Africa.

Orient Meyo

L'Orient Meyo (arabe: الشرق الأوسط, hebreu: המזרח התיכון) sinyala una rechión d'Asia dende Siria dica la muga entre Irán y Afganistán, pasando por a Peninsula Arabica.

Sindembargo, as mugas no son clarament definitas, y a vegatas se diz Orient Proximo a la parti mas amanata a lo Mar Mediterranio.

Cheneralment o termin fa referencia a lo conchunto formato por os siguients países:

Arabia Saudí

Bahrein

Chordania

Echipto

Emiratos Arabes Unitos

Irán

Iraq

Israel

Kuwait

Liban

Omán

Qatar

Siria

Yemen

asinas como a los territorios de Cischordania y a Faixa de Gaza.Os países d'o Maghreb (Alcheria, Libia, Marruecos y Tunicia) son a ormino enrastratos a lo Meyo Orient debito a la cerenya relación cultural y historica. Atros países como Sudán, Mauritania y Somalia tamién tienen relación con ista rechión. Turquía y Chipre, aunque cheograficament son amán d'ista rechión se consideran parti d'Europa. A l'este, Afganistán ye a vegatas relacionato con o Meyo Orient.

Pantelleria

Pantelleria (en italián Pantelleria, secilián Pantiddirìa, en arabe Kawsara) ye una isla y comuna italiana situata entre l'ueste de Secilia (a uns 100 km) y a costa de Tunicia (a uns 70 km). A isla tien uns diez mil habitants. Forma un municipio con capital en a propia ciudat de Panteleria y tién uns tres mil habitants. Perteneixe administrativament a la provincia de Trapani.

Túniz

Túniz (تونس en arabe, Tunis en francés ye una ciudat de Tunicia; en ye a suya capital y a ciudat de mayor numero d'habitants. Ye a capital d'o país dende o 20 de setiembre de 1159.

Túniz tien una población de 725.453 habitants (2004), en una superficie de 212,63 km², con una densidat de población de 3.425.92 hab/km². A suya aria metropolitana tien una población de 2.000.242 habitants.

A ciudat ye situata a o norte d'o país, a o canto d'a laguna de Túniz, que separa a ciudat d'o golfo de Túniz y d'a mar Mediterrania. Fa parte d'a Organización d'as Ciudatz d'o Patrimonio d'a Humanidat.

En atras luengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.