Sieglo III aC

O sieglo III aC ye formato por os anyos entre l'anyo 300 aC y l'anyo 201 aC, istos dos tamién encluyitos.

Atleta

Un atleta (d'o griego antigo αθλος (athlos), 'competición') ye una persona que poseye una capacidat fisica, fuerza, achilidat u resistencia superior a la meya y, en conseqüencia, ye apta ta la realización d'actividatz fisicas, especialment ta las competitivas.

Tamién recibe iste nombre a persona que practica l'atletismo.

Antis mas, recibioron o nombre d'atletas os qui participaban en os Chuegos Olimpicos.

Os quatro pilars d'un atleta son a resistencia, a fuerza, a velocidat y a flexibilidat (4 capacidatz fisicas basicas) y muitos atletas destacan en quantas disciplinas (eix.: Carl Lewis como velocista y Mariusz Pudzianowski como atleta de fuerza).

Escordiscos

Os escordiscos estioron un pueblo habitador de l'aria de confluencia d'os rios Sava y Drave con o Danubio, en o que esdevinió as provincias romanas de Panonia chusana y Moesia. Tradicionalment son consideratos un pueblo celta. O etnonimo puet estar relacionato con o toponimo Scordus, actual mont Šar entre Iliria y Panonia. Son mencionatos dende principios d'o sieglo III aC. En tiempos d'o apocheu d'os scordiscos a suya influencia s'extendeba por rechions que comprendeban part d'as actuals Austria, Eslavonia, Eslovenia, Hongría, y Bosnia. Fuoron sozmesos por os dacos en tiempos de Burebista, pero dimpués cayoron baixo a influencia romana, recibindo a ciudananía romana en tiempos de Trachán. Desapareixioron como entidat etnopolitica con a romanización.

Gran Muralla Chinesa

A Gran Muralla Chinesa u Gran Muralla China (en chinés 长城, pinyin Chángchéng), conoixita en China como a Gran Muralla de 10.000 Li, ye un antigo conchunto de fortificacions y murallas de piedra y tierra construyitas ta protecher a China d'os ataques d'as tribus mongolas y turcas. Prencipió a construyir-se en o sieglo III aC, encara que as fortificacions que se veyen actualment son as que fuoron construyitas entre o sieglo XIV y o prencipio d'o sieglo XVI, mientres a dinastía Ming.

A Gran Muralla China ye a construcción feita por l'hombre de dimensions mas grans, no nomás respective d'a suya longaria (plega a tener de 6.400 dica 7.300 km de longaria) sino que tamién respective d'a suya masa, estando a sola construcción humana que ye vesible dende l'espacio exterior seguntes gosa decir-se, encara que en realidat garra construcción humana puet veyer-se a simpla vista dende l'espacio.

Antiparte, estió un prochecto de gran envergadura, que fació que i treballasen un alto numero de treballadors mientres os sieglos que duró a suya construcción, calculando-se que en morioron 2 u 3 milions de presonas en o proceso.

En 1987, a UNESCO declaró a Gran Muralla China como Patrimonio d'a Humanidat.

Griego antigo

O griego antigo (en griego Ἀρχαία Ἑλληνική) ye una fase u etapa d'o idioma griego que incluye o griego arcaico (entre os sieglos IX aC y VI aC), o griego clasico (sieglos V aC y IV aC), o griego helenistico (dende o sieglo III aC dica o sieglo VI), precedito por o griego micenico y succedito por o griego bizantín.

O griego helenistico ye tamién conoixito como koiné y, por haber-se feito una traducción d'a biblia a esta etapa d'o griego, tamién ye dito griego biblico. Antes d'a koiné o griego d'os periodos clasico y arcaico yera esminglanato en diferents parlas y/u dialectos locals.

Imperio Parto

Lo Imperio Parto u Imperio Arsacida estió un estato con una important potencia politica y melitar iraniana dende l'anyo 247 aC dica l'anyo 224 en l'Antiga Persia. Lo nombre d'Arsacida vién d'Arsaces I, chefe de la tribu Parni que fundó este imperio a meyaus de lo sieglo III aC quan conquirió Partia, alavez una satrapía en rebelión contra lo Imperio Seleucida. Mitriades I de Partia (171 aC-138 aC) ixampló lo imperio prenendo Media y Mesopotamia a los seleucidas. En lo suyo apocheu, lo imperio parto s'estendillaba dende las fuents de lo río Eufrates en l'actual surueste de Turquía dica l'este d'Irán. Lo imperio yera situau en la Rota de la Seda y esdevinió un centro cultural y comercial entre lo Imperio Román y la China Han.

Arsaces I creyó un estato feudal, Mitriades reinó dende l'anyo 171 aC dica l'anyo 138 aC, tenió dende l'anyo 140 aC lo títol de "Rei de reis" y ixemenó lo estato parto a un aria que abracaba l'actual Irán y Mesopotamia. Lo suyo fillo Fraates II clamó a los saka pa combatir a los Seleucidas pero murió en luita contra los mesmos saka.Mitriades II reinó dende l'anyo 124 aC dica l'anyo 87 aC y con ell lo Imperio Partó tornó a estar poderoso. Los partos topetoron cheopoliticament con los romans por lo dominio de ciertos territorios como Armenia, que esdevinió un "estato-tampón". En l'anyo 53 aC los partos derrotoron a Craso en la batalla de Carre, los en a que los arquers a caballo estioron decisivos en la victoria parta.Lo Imperio Parto perdió muita influencia politica y terreno con las campanyas de conquista de Trachán, que deposó un rei titere de los partos en Armenia y dimpués la conquirió, como tamién conquirió Asiria y Mesopotamia. Los exercitos romans plegoron a prener Babilonia, Seleucia, a mesma Ctesifont en l'anyo 116, y plegoron a la mesma costa de lo Golfo Persico, pa cruzar lo Khozestán y prener Susa en ixe mesmo anyo.

Los romans mantenioron como muga lo río Tigris y la vanguardia de lo suyo exercito plegó a las primeras montanyas de Persia. Armenia, Asiria y Mesopotamia esdevinioron provincias romanas. Los partos practicoron una guerra de guerrillas con arquers a caballo. A la fin l'abance roman s'aturó por problemas lochisticos y practicoron maniobras politicas. Los romans plegoron a favoreixer a Partamaspates como gubernador titera debant d'Osroes I.

Una vegada muerto Trachán los romans se retiraban y Osroes I deposó a Partamaspates y recobró lo poder. Lo emperador Hadrián evacuó Mesopotamia, que tornó a estar de lo Imperio Parto. Osroes I y Hadrián pactoron en l'anyo 123 una paz duradera. En tiempos de Marco Aurelio torno a haber-ie guerra entre romans y partos, con victoria romana.

En l'anyo 227 lo rei parto Artabán IV fue esconfito por Ardashir, de la dinastía de los Sasanidas.

Latín

O latín ye una luenga orichinal d'o Latium (Italia). Yera a luenga oficial d'a Republica Romana y d'o Imperio Román. Actualment ye a luenga oficial d'a Ciudat d'o Vaticano. Encara que s'ha d'aclarir que o que clamamos latín, realment ye un estato antigo (o d'a edat clasica) d'una luenga, conservata nomás en a escritura durant quantos sieglos dimpués de que a luenga fablata ya s'aleixase d'a escrita en forma de quantos dialectos, d'os que dimpués naixioron as luengas romances. Istas variedatz charradas d'o latín las conoixemos como latín vulgar, un términ obsoleto ta os nuestros días.

Luco de Xiloca

Este articlo trata sobre Luco de Xiloca, pa atros emplegos de la palabra "Luco" se veiga Luco.Luco de Xiloca (Luco de Jiloca en castellán) ye un lugar aragonés de la provincia de Teruel y comarca de Xiloca, situau en lo municipio de Calamocha.

La suya población ye de 84 habitants (2013).

Murviedro

Murviedro u Sagunto (Sagunt actualment en catalán y historicament Morvedre; Sagunto actualment en castellán y historicament Murviedro) ye un municipio de la provincia de Valencia, situato en la comarca de lo Campo de Murviedro. La suya población ye de 62.702 habitants(2006), en una superficie de 132 km² con una densidat de población de 475,02 hab/km².

París

París (Paris en francés y oficialment, ) ye a una ciudat de Francia d'a que ye a suya capital, trescruzata por o río Sena. O municipio u comuna de París tien 2.240.621 habitants (2012) y ye o centro d'un aria metropolitana d'una población de 12.292.895 (2012) d'habitants, una d'as mayors d'Europa y que corresponde a la rechión parisina u Île-de-France en francés, una d'as rechions de Francia. Con una superficie de 105,40 km², a suya densidat de población ye de 21.258 hab/km² (2012).

París ye a prencipal ciudat d'o país, seu d'o Gubierno central francés y puesto a on se troban as prencipals representacions diplomaticas d'atros estatos. Antiparte, ye una ciudat con gran importancia economica, en estar, chunto con Londres, o centro economico más important d'Europa.

Dende que Chulio César conquirió as Galias en 52 aC y adhibió o suyo territorio a la Republica Romana, a ciudat de París, que se troba situata en un puesto estratechico, a o canto d'un río navegable como ye o río Sena y en una crucillata natural de camins, esdevenió una ciudat de gran importancia historica, encara más quan esdevenió a capital d'o Reino franco, estando asinas ya ta cutio a capital d'os sucesivos reinos y republicas d'a Historia de Francia dica l'actualidat. Por ixe herencio d'a Historia, a ciudat tien quantos edificios y puestos d'intrés, repuis de más de 2.000 anyadas d'Historia. Fa parte d'a Organización d'as Ciudatz d'o Patrimonio d'a Humanidat.

Actualment mas d'a metat d'a población menor de 15 anyadas d'a ciudat tien ascendencia forana, en particular d'orichen magrebí y d'as antigas colonias francesas de l'Africa sozsajariana.

Portugal

Portugal ye un país de l'Europa sudoccidental que fa parte d'a Unión Europea (UE) dende 1986, de Nacions Unitas dende a suya fundación en 1945, y tamién ye miembro fundador d'a OTAN y a OCDE. Ye amás miembro d'a Comunidat de Países de Luenga Portuguesa.

O territorio d'o país s'estendilla por a frontera atlantica d'a Peninsula Iberica y muga a lo norte y a l'este con Espanya. Incluye tamién os archipielagos d'as Azores y de Madeira.

A suya población ye de 10.617.575 habitants en una superficie de 92.391 km², con una densidat de población de 114,92 hab/km².

A capital d'o país ye a suya ciudat más poblada, Lisbona. O president d'o país ye Aníbal Cavaco Silva y o primer menistro ye actualment Pedro Passos Coelho.

O país tien una luenga historia, y estió en os sieglos XV-XVI una d'as prencipals potencias europeas.

Sedetans

Os sedetans estioron un pueblo de cultura iberica d'o sieglo III aC que viviban en a val meya de l'Ebro, con aria centrata en o Baixo Martín, Andorra-Sierra d'Arcos, Campo de Belchit, Ribera Baixa de l'Ebro y arredols mas que mas a lo sud de l'Ebro.

Prenen lur nombre como muitos pueblos ibers d'a capital suya, Sedeis, Sedeisken, conoixita por as inscripcions monetals. Encara no ha estato localizata, anque s'han proposato Sastago por pareixito fonetico y Zaila por o important despoblato iberico que bi ha (Cabezo d'Alcalá). Miguel Beltrán Lloris interpreta en base a cantidatz de monedas en diferents chacimientos que o Cabezo d'Alcalá yera l'antiga Beligion.

Atras ciudatz importants d'o terreno sedetán estioron Kelse (en Viliella d'Ebro y Exelsa), que emitió dinars d'archent, Salduie (a man de Chuslivol), Ildukoite (Oliet), Bernaba (Azuara), y Damaniu (no localizata).

Seguntes a visión cheneral de muitos autors mugaban a lo norte con os suessetans y con os ilerchetz, con os ausetans a l'este, con os edetans a lo sudeste y con os celtibers a lo sudueste.

A relación con os edetans ye polemica, car s'ha proposato que fuesen un mesmo pueblo u que tenesen orichen común. O pareixito de nombre no ye significativo porque os edetans prenen nombre d'Edeta (Liria), y os sedetans de Sedeis.

Aproveitaban os recursos fluvials d'os ríos pa fer una agricultura de regano. Tamién comerciaban con atros pueblos porque en ixa epoca l'Ebro yera una rota comercial.

A moneda sedetana teneba como representacions un chinet con palma y una cabeza con tres delfins.

Se romanizoron pronto como atros ibers d'a costa y val de l'Ebro. Bells sedetans s'alistoron en l'exercito román y intervinioron en Italia en a guerra social, como demuestra o bronze d'Ascoli.

Sieglo II aC

O sieglo II aC ye formato por os anyos entre l'anyo 200 aC y l'anyo 101 aC, istos dos tamién encluyitos.

Sieglo IV aC

O sieglo IV aC ye formato por os anyos entre l'anyo 400 aC y l'anyo 301 aC, istos dos tamién encluyitos.

Taoísmo

O taoísmo (Wade-Giles: Tao, Hanyu pinyin: Dao; 道) se desarrolló a partir d'un sistema filosofico basato en es escrituras de Lao Tse (Laozi en pinyin, una transcripción fonetica d'o idioma chinés), o Tao Te Ching (Dao De Jing en pinyin), quí se creye vivió en o sieglo VI aC. Lao Tse enfatizó a libertat d'o individuo, o deixar fer, a espontaneidat humana, y as experencias misticas. A filosofía taoista prene o Dào Dé Jīng ("O Clasico d'a Vía y o suyo Poder", u "D'o Camín y a suya Virtut", entendita ista como "naturaleza propia") como texto prencipal.

Os conceptos alazetals d'o taoísmo como relichión s'unioron ya en o sieglo III aC pero no se convertioron en un movimiento relichioso organizato dica o sieglo II. L'obchectivo fundamental d'os taoistas ye a inmortalidat, anque, a vegatas no s'entiende ista literalment, sino como lonchevidat en plenitut. D'a mesma forma, se deciba que as personas que viviban en armonía con a naturaleza yeran inmortals. Lao Tse fue deificato como dios taoista, estando lo primero d'un enorme panteón d'heroes folkloricos, chenerals famosos y sabios, totz os qualos consiguioron a inmortalidat.

Más tardi, o taoísmo se mezcló, entre atros, con elementos d'o confucianismo y d'o budismo. A forma concreta de relichión taoista que fue levata ta Taiwan fa bells 300 anyos ye tipica d'ista tradición. A caracteristica más distintiva d'a practica actual ye l'adoración d'os antipasaus, chunto a los dioses taoistas.

Tauriscos

Os tauriscos estioron un pueblo celta habitador d'os Alpes Orientals, Norico y Panonia. Plinio lo Viello afirma que tauriscos yera l'anterior nombre d'os noricos. G. Alfóldy concluye que o etnonimo clarament celtico de tauriscos yera propio d'un pueblo d'os Alpes Orientals y que dimpués s'extendilló a las poblacions celtizatas dende o sieglo III aC de Norico y Panonia, desapareixendo esta denominación bell tiempo dimpués por cheneralizar-se a denominación de noricos relacionata con o nombre d'un reino con capital el Noreia. A etimolochía d'o etnonimo puet tener relación con a denominación celtica d'o "toro" u d'a "montanta" punchaguda como Tauern u Torla, y podría referir-se a los montanyeses locals en cheneral.

Venus (mitolochía)

Iste articlo ye sobre una diosa d'a mitolochía romana; t'atros usos, se veiga Venus.

Venus yera una important diosa romana relacionada prencipalment con l'aimor, a belleza y a fertilidat, que teneba un papel crucial en muitas fiestas y mitos relichiosos romans. Dende o sieglo III aC, a creixent helenización d'as clases altas d'a sociedat romana la identificó como equivalent d'a diosa griega Afrodita. D'ista forma Venus esdevenió a muller de Vulcán. Virchilio en a Eneida fació a Venus, a qui Chulio César prenió como a suya protectora, antipasada d'o lugar román a traviés d'o suyo lechendario fundador Eneas y o suyo fillo Iulus.

O teonimo Venus se troba en a etimolochía d'o cinqueno día d'a semana, o Dies Veneris u "viernes".

En atras luengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.