Luna

Iste articlo ye sobre un satelite d'a Tierra; ta atros usos, se veiga Luna (desambigación).

A Luna ye o solo satelite natural d'a Tierra y o cinqueno satelite natural mas gran de l'universo. Ye l'astro mas amanau t'a Tierra, y o que millor se conoix. O suyo diametro ye de 3.475 km (menos d'un tercio d'o diametro terrestre) y a distancia meya t'a Tierra ye de 384.400 km, bellas trenta vegadas o diametro d'a Tierra. Fa un chiro arredol d'a tierra en 27,3 días (periodo orbital) y a variación periodica d'a cheometría d'o sistema Tierra-Luna-Sol ye a responsable d'as fases lunars, que se repiten cada 29,5 días (periodo sinodico). Tien una masa muito menor que a terrestre, y l'aceleración d'a gravedat ye alto u baixo 1/6 d'a d'a Tierra. A suya superficie ye plena de cráters y poseye una atmosfera muito tenue. Vista dende a Tierra, ye l'obchecto terrestre mas brilant dimpués d'o Sol, y encara que no brila por ella mesma, sí que reflecta a luz d'o Sol.

A Luna ye o unico obchecto celestial en que os humanos son plegaus y en que s'ha feito un aterrizache tripulau (clamau alunizache). O 20 de chulio de 1969 os astronautas d'a nau espacial Apollo XI estioron os primers hombres en pisar a suya superficie. Dende alavez, s'han feito 6 alunizaches tripulaus, o zaguero en 1972, toz adintro d'o programa Apollo. Bells países han nunciau os suyos plans ta fer tornar humans t'a superficie Lunar t'a par de 2020.

Luna  Moon symbol decrescent.svg
Ibm4381 - Moon at 16x (by)

A Luna
Caracteristicas orbitals
Radio meyo: 384.400 km
Excentricidat: 0,0549
Periodo orbital: 27d 7h 43,7m
Inclinación: 5,1454º
Satelite de: Tierra
Caracteristicas fisicas
Superficie: 38 millons km²
Masa: 7,349×1022 kg
Gravedat superficial: 1,62 m/s²
Velocidat d'escape: 2,38 km/s
Inclinación axial: 1,5424°
Albedo: 0,12
Temperatura superficial:
 • Minima: 40 K
 • Maxima: 396 K
 • Meyana (día): 380 K
 • Meyana (nueit): 120 K
Caracteristicas atmosfericas
Presión: 3 × 10-10 Pa
Oxichén 43%
Silicio 21%
Aluminio 10%
Calcio 9%
Fierro 9%
Magnesio 5%
Titanio 2%
Níquel 0,6%
Sodio 0,3%
Cromo 0,2%
Potasio 0,1%
Manganés
Ixufre
Fosforo
Carbonio
Nitrochén
Hidrochén
Helio
0,1%
0,1%
500 ppm
100 ppm
100 ppm
50 ppm
20 ppm

Movimiento de rotación

Mond Phasen
Fases d'a Luna vistas dende o hemisferio norte (dende o hemisferio sur l'orden ye inverso). 1. Luna perdita, 2-4. Luna creixient, 5. Luna plena, 6-8. Luna en mingua.

A Luna chira sobre un eixe de rotación que tien una inclinación de 88,3º con respecto a lo plano d'a eliptica de traslación arredol d'a Tierra. Ya que a duración d'os dos movimientos ye a mesma, a Luna presenta a la Tierra siempre o mesmo hemisferio.

Veyer tamién

Vinclos externos

Información scientifica

Fases lunars

Atros

O Sistema
Solar
Solar System XXVII
Planetas · Nanas Sol · Mercurio · Venus · Tierra · Marte · Ceres · Chupiter · Saturno · Urano · Neptuno · Plutón · Eris
Aranda

Iste articlo ye sobre a comarca zaragozana de l'Aranda. Ta atros emplegos se veiga Aranda (desambigación)A comarca aragonesa de l'Aranda ye situada en a provincia de Zaragoza, con capital en Illueca. En fan parte 13 municipios. Trescruzada por os ríos Aranda y Isuela. A industria se centra en a producción de calcero concentrata en Illueca y Ebreya, localidatz en las que tamién se concentra la mayoría d'a población d'a comarca. Entre o suyo patrimonio destaca o castiello d'o Papa Luna en Illueca y o castiello de Mesons d'Isuela, fortaleza d'o sieglo XV.

Muga a lo norte con Tarazona y Moncayo y o Campo de Borcha, a l'ueste con Soria (Castiella y Leyón), y a lo sud y a l'este con Comunidat de Calatayú y con Val de Xalón.

Capital: Illueca

Superficie: 561 km2

Población: 8.018 habitants

Archidiocesi de Zaragoza

L'archidiocesi de Zaragoza (en latín: Archidioecesis Caesaraugustanus) ye una seu bispal en a provincia de Zaragoza, en Aragón. Creyoron esta diocesi en epoca romana, y estió dependient de l'archidiocesi de Tarragona dica 1318, quan o papa Chuan XXII la fació archidiocesi quan li'n demandó o bispe Pero López de Luna, por deseyo de Chaime II d'Aragón. A suya seu ye en a Seu d'o Salvador en Zaragoza.

Historicament han estato bispatos sufraganios de l'arcebispato de Zaragoza os de Uesca, Tarazona, Pamplona, Calagorra y Segorb-Albarrazín.Actualment como archidiocesi forma la provincia eclesiastica de Zaragoza y ye capeza d'as diocesi de Teruel y Albarrazín, Balbastro-Monzón, Uesca y Tarazona.

Ardisa

Ardisa ye un municipio aragonés d'a comarca de Cinco Villas, partito chudicial d'Exeya d'os Caballers y provincia de Zaragoza.

A suya población ye de 80 habitants (2009) en una superficie de 27,18 km² y una densidat de población de 2,94 hab/km².

Augua

L'augua (aigua en os parlars d'a Ribagorza), como substancia quimica ye formata por hidrocheno y oxichén, con a formula H2O.

Ye una substancia abundant en a Tierra, a on puede trobar-se en distintas formas y puestos, prencipalment en os ocians, pero tamién en as boiras, as plevias, os ríos y as cheleras (por eixemplo en banquisas). Tién una gran capacidat ta disolver atras substancias y ye muito dificil trobar-la pura.

A diferencia d'a mayor parte d'as substancias tien mayor densidat en estato liquido que en estato solido, y esto tien muita importancia porque permite a vida en os lacos u mars que se chelan en hibierno.

O suyo alto calor especifico fa calga ceder muita enerchía pa cambear a temperatura y que tarde muito a escalfar-se u enfriar-se. Esto fa que siga un regulador d'o clima terrestre.

Ye un component fundamental en todas as formas de vida conoixitas.

Os humans beben augua potable que ye un bien encara más escaso.

Benedet XIII d'Avinyón

Benedet XIII, papa d'Avinyón, más conoixito con o nombre de Papa Luna, naixió como Pero Martínez de Luna, d'Illueca, Aragón en 1328 y morió en Peniscola, Valencia, en 1423.

Refirmó a Roberto de Chinevra y fue esleito por os cardenals franceses a la muerte de l'antipapa Climent VII, o 28 de setiembre de 1394.

A la muerte d'o papa Urbán VI, en 1389, os cardenals italians eslioron a Bonifacio IX; por tanto, a esleción de Benedet continó o cisma d'a Ilesia Catolica.

A mayor parti d'a Ilesia no reconoixió a Benedet. A Corona d'Aragón estió a que más fuertement refirma a Benedet, en particular animatos por Sant Vicent Ferrer, que tien o reconoiximiento d'o reino d'Escocia, o reino de Castiella y o reino de Navarra. En 1397, a ilesia francesa, que l'heba refirmato, refusa decantar-se por dengún d'os dos. De feito, en 1398 Benedet estió feito preso en o suyo palacio d'Avinyón. O Concilio de Constanza desemboca en que Benedet XIII s'eslampa ta Peniscola, a on se fació fuerte mientres muitos anyos en o castiello d'a villa.

Benedet, a la fin, abdica en 1417, encara que siempre refusa a esleción d'o papa Martín V. Manimenos, Benedet mantenió o reconoiximiento d'o reino d'Escocia, o reino de Castiella, o reino de Navarra y a Corona d'Aragón, dica a suya muerte.

A la fin, bells cardenals creyatos per ell li miroron un succesor en a persona de Climent VIII de Peniscola encara que uns atros cardenals nomenoron sucesor a Benedet XIV.

Tenió un papel muit important mientres o interregno de 1410-1412 en a Corona d'Aragón refirmando a Ferrando de Trastamara. Estió Benedet XIII qui proposó fer un compromís, que os parlamentos convocoron en Casp en 1412.

En o castiello de Peniscola existe un museu adedicato a la suya historia y a los anyos que pasó en o castiello d'ista villa.

Tanta estió a suya tozoludez que bi ha un dito castellán que diz "seguir en sus trece", en referencia a o suyo nombre Benedet XIII.

Cheolochía

A Cheolochía (d'o griego γηο (geo, "tierra"), y λογος (logos, "parabra, razón") ye a Sciencia que estudía a Tierra, a suya historia y os procesos que l'han formada. Tamién se puede considerar cheolochía o estudeo d'atros planetas, anque se gosan emplegar atros terminos más especializaus: selenolochía (d'a Luna), areolochía (de Marte), ecetra.

O termin cheolochía fue emplegau en primeras por Richard de Bury o 1473, que la emplegaba ta destinguir entre a churisprudencia terrenal y a teolochía. Jean-André de Luc estió o primer en emplegar o termino en o sentiu moderno, en l'anyo 1779.

Cinco Villas

Ta atros emplegos d'o toponimo Cinco Villas se veiga Cinco Villas (desambigación).As Cinco Villas ye una comarca aragonesa situada a lo norte d'a provincia de Zaragoza. Ye a comarca mayor d'Aragón. As villas historicas que dan nombre a la comarca son Uncastiello, Taust, Sadaba, l'actual capital Exeya y l'antigua capital y que n'heba estato historicament Sos d'o Rei Catolico.

Muga a l'ueste con Navarra, a l'este con a Plana de Uesca, a lo sud con a Ribera Alta de l'Ebro, a comarca de Zaragoza y o Campo de Borcha y a lo norte con a Chacetania.

Capital: Exeya d'os Caballers.

Superficie: 3.062,5 km².

Población: 32.669 habitants.Historicament, Petiella d'Aragón (que hue fa parte de Navarra) perteneix a las Cinco Villas.

Erla

Erla ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza situato en a comarca d'as Cinco Villas y partito chudicial d'Exeya d'os Caballers.

A suya población ye de 429 habitants en una superficie de 19,1 km² y una densidat de población de 22,46 hab/km².

Lista de bispes y arcebispes de Zaragoza

Ista ye una lista d'os bispes y arcebispes de Zaragoza. Dica l'anyo 1318 Zaragoza yera bispato, pero en iste anyo pasó a estar arcebispato, estando lo zaguer bispe y primer arcebispe d'a ciudat Pero López de Luna.

Luna (Zaragoza)

Iste articlo ye sobre un municipio aragonés en a comarca d'as Cinco Villas; ta atros usos, se veiga Luna (desambigación).Luna ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza situato en a comarca d'as Cinco Villas y partito chudicial d'Exeya d'os Caballers.

A suya población ye de 873 habitants en una superficie de 307,3 km² y una densidat de población de 2,84 hab/km².

Pireneu

O Pireneu, (con denominacions en plural como Pirineus, Perinés u Pirinés) ye una cordelera montanyesa situada a lo norte d'a peninsula Iberica entre Espanya y Francia. S'estendilla a lo largo de 415 km dende o cabo de Creus (mar Mediterrania) a l'este, dica o golfo de Vizcaya (mar Cantabrica) a l'ueste. En a suya parti central tien una amplaria de bells 150 km. En o luengache corrient a parola Pireneu s'aplica a lo conchunto de sarras buegants entre Espanya y Francia.

En a vesant norte, transcorre por as rechions francesas d'Aquitania, Meyodía-Pireneus y Rosellón. En a vesant sud transcorre por o País Vasco, Navarra, Aragón y Catalunya. O chicot estau d'Andorra ye situato en o Pireneu, entre Espanya y Francia.

Puent de Luna

Puent de Luna (Puendeluna oficialment en castellán) ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza, situato en a comarca d'as Cinco Villas y partito chudicial d'Exeya d'os Caballers.

A suya población ye de 58 habitants (2001), en una superficie de 9,9 km² y una densidat de población de 5,8 hab/km².

Sierra de Luna

Sierra de Luna ye un municipio aragonés d'a provincia de Zaragoza situato en a comarca d'as Cinco Villas y partito chudicial d'Exeya d'os Caballers.

A suya población ye de 277 habitants en una superficie de 43,90 km² y una densidat de población de 6,31 hab/km².

Valladolit

Valladolit (Valladolid en castellán) ye una ciudat situata en a provincia de Valladolit, seu d'o gubierno d'a comunidat autonoma de Castiella y Leyón.En o suyo termin municipal ye a on o río Esgueva desaugua en o río Pisuerga.

Achirmanata con Lille (Francia), Florencia (Italia), Orlando (Estatos Unitos) y Morelia (Mexico).

En atras luengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.