Idioma hebreu

O hebreu (עברית) u hebraico[1] ye una luenga semitica charrata en Israel y en atras comunidatz chodigas d'o mundo.

Antes de l'aparición d'o sionismo yera una luenga muerta 2.000 anyos antes, con uso como luenga liturchica entre os samaritans y sobre tot entre os chodigos d'a diaspora. A pronunciación d'o hebreu liturchico estió diferent seguntes o contexto linguistico prevalent. En Al-Andalus o sistema fonolochico d'o hebreu s'adapto a o sistema fonolochico arabe.

En aragonés medieval se clamaba hebraico u apocopau como habraic entre atras denominacions:

Hebreu, hebraico.
עברית (‘Ivrit)
Atras denominacions:
Parlato en: Orient Meyo
Rechión: {{{rechión}}}
Parladors: 5 millons
Posición: {{{rank}}} (Ethnologue 1996)
Filiación chenetica:  Afro-asiaticas

  Semitica
   Semitica occidental
   Central
    Noroccidental
     Canaaneu
      Hebreu

Estatus oficial
Oficial en: Flag of Israel.svg Israel
Luenga propia de: {{{propia}}}
Reconoixito en: {{{reconoixito}}}
Regulato por: Academia d'o Idioma Hebreu
(האקדמיה ללשון העברית)
Codigos
ISO 639-1 he
ISO 639-2 heb
ISO 639-3 {{{iso3}}}
SIL heb

Curiosidatz

  • En 1349 en Uesca yera prohibito que os mercaders que charrasen esta luenga vendesen res en o mercato.
  • Ye a sola luenga que estando muerta ha resucitato, feito que se desvinió en comunidatz sionistas que dimpués fundarían o estato d'Israel.
  • En boca d'os chodigos axkenazís y sefardís d'orichen europeu no se pronuncian as laringals semiticas, que si que prenuncian os chodigos orientals y sefardís proviniens de países arabes. Como en Israel los que tienen más prestichio social son os primers, os segundos dixan de charrar hebreu con as laringals correctas y nomás pronuncian bien o hebreu que os palestins arabofonos que lo aprenden.

Referencias

  1. 1,0 1,1 (es) Asunción Blasco Martínez: La judería de Zaragtoza en el S XIV. Institución Fernando el Católico, 1989. p 248.
Luengas semiticas mudernas
Amarico | Arabe | Chaha | Harari | Hebreu | Inor | Maltés |
Neo-arameu | Silt'e | Soddo | Sudarabigo | Siriaco | Tigré | Tigrinya
Chodigo-berber

O chodigo-bereber ye un termino colectivo dado a las variedatz de luengas berebers influyenciatas por o idioma hebreu charratas por bells chodigos d'Africa d'o norte, prencipalment en Marruecos (a on o tachelhit ye a prencipal luenga charrata).

Hue, o chodigo-bereber ye charrato mas que mas en Israel, encara que dica os anyos 1950 se charraba entre as comunidats chodigas de Marruecos, Alcheria y Tunicia. O suyo codigo SIL ye JBE. Bi ha 2.000 fablants que tamién usan o chodigo-arabe.

Hebreu

Hebreu u hebreus pueden estar:

Pueblo hebreu, un pueblo nomada semita que conquistó y vivió en Canaán.

Idioma hebreu, una luenga semitica fablata en Israel y emplegata como luenga liturchica por a relichión chodiga.

Alfabeto hebreu, que ye o emplegato ta escribir o idioma hebreu.

Calendario hebreu, un calendario lunisolar por o que actualment se richen as festividatz chodigas.

Relichión hebrea, a mas antiga d'as tres relichions monoteístas.

Evreus, ciudat francesa.

Hebreu axkenazi

O hebreu axkenazi ye o sistema de pronunciación ta o hebreu biblico favoreixito por l'uso liturchico d'os chodigos axkenazís. A suya fonolochía ha estato influita por o yídix y bellas luengas eslavas. Hue existe como dialecto relichioso deseparato incluso drento d'Israel.

Hebreu biblico

O hebreu biblico ye una forma arcaica d'a luenga hebrea, en a quala ye escrita a Biblia y o Tanakh y a quala charraban os antiguos israelitas.

No ye charrata en a suya forma pura huei, pero ye estudiata por os relichiosos chodigos, lingüistas y por os arqueologos israelís ta entender a Torah.

Hebreu d'o Mixná

O hebreu d'o Mixná ye un idioma, antiguo descendient dreito d'o hebreu biblico, conservato por os chodigos dimpués d'o cativero de Babilonia y recordato por os chodigos en as sagas d'o Mixná y atros documentos. No lo facioron servir os samaritans, que conservoron o suyo dialecto, o hebreu samaritán.

A suya caracteristica principal ye a incorporación d'elementos d'orichen arameu.

Hebreu medieval

O hebreu medieval tien muitas caracteristicas que lo dintinguen d'atras formas viellas d'o hebreu. Istas afectan a la gramatica, a la sintaxi, a la estructura d'a oración y a bellas parabras que s'alazetan en formas más viellas.

Hebreu samaritán

O hebreu samaritano (עברית) ye un descendient d'o hebreu biblico seguntes lo prenuncian y escriben os samaritans. S'emplega en a lectura d'o Pentateuco samaritán.

Hebreu yemenita

O hebreu yemenita (tamién clamato hebreu temani) ye o sistema de pronunciación d'o hebreu biblico y liturchico tradicionalment charrato por os chodigos yemenitas.

Yidixmos y hebraismos en baverán

Os yidixmos y hebraismos en baverán (en baverán Jiddischn und Hebräischn im Boarischn) son os ampres provenients d'o yídix y o hebreu que se troban presents en a luenga baverana.

Muitas parolas plegoron a o baverán a traviés d'o rotwelsch, un criptolecto charrau d'antis mas en o sud d'Alemanya y en Suiza con parolas de quantos dialectos alemans, o yídix y o romaní. Atras muitas parolas han plegau a o baverán dende o yídix pasando por l'alemán.

L'orichen d'a mayoría d'hebraismos en o baverán ye a Biblia.

En atras luengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.