Exodo

O Exodo ye o segundo libro d'a Biblia y d'a Torah (o Pentateuco, a Lei), d'o Tanakh (a Biblia hebrea), y de l'Antigo Testamento cristiano.

Exodo
Moisés, obra de José de Ribera.
Información cheneral
Autor Moisen
Chenero literario Libro relichioso
Versión orichinal en Hebreu
Títol orichinal שׁמות
País Israel
Succesión de libros
Precedito por Chenesis.
Succedito por Levitico.

Orichen d'o títol

Os chodigos claman a o libro por as suyas segundas parabras :Ve-eleh shemoth (" y istos son os nombres") u simplement Shemoth (en hebreu, שמות, "nombres"). A Septuachinta lo tetula "partita".

A principal fin d'o Exodo ye mantener vivo en a memoria d'o pueblo hebreu o suyo feito fundacional como nación: a salita d'Echipto y a liberación d'a esclavitut. Quan ye en o disierto, o chodigo para cuenta d'a suya unidat etnica, filosofica, cultural y relichiosa por primera vegata.

Iste libro tamién fa as bases d'a liturchia y o culto, y ye dominato en toda a suya extensión por Moisen.

Anís

L'anís ye un licor con gusto a simient de matafaluga que se consume en a mes gran part d'os países mediterranios, sobre tot en Espanya, Francia, Italia, Portugal y Turquía. Ye incoloro y a diferencia d'atros licors feitos con matafaluga no contién regalicia. Ye mes dulce que a mes gran part d'os licors con gusto a matafaluga. O zucre se i puet anyadir como xarope. Adintro d'os anises se distinguen os secos y os dulces, dicindo-se aniseta a los segundos.

A palabra anís ye un catalanismo baixomedieval que entró por una actividat comercial de substancias que se produciban en Barcelona. A palabra catalana anís deriva d'o latín ANISUM y d'o griego antigo ἄννησον-anison, substituindo a l'anterior denominación aragonesa de matafaluga y variants d'esta palabra.L'anís tien un gusto fuerte quan se bebe dreitament u a palo seco, y mesmo puet producir una irritación en a farinche a causa d'o suyo alto conteniu d'alcohol, ye por ixo s'ha de beber poquet a poquet. Manimenos lis da un agradable gusto dulce a las as bebidas mescladas en as que ye present.

A sobén lo mesclan simplament con augua producindo-ie o efecto Ouzo, una emulsión blanca. Esta mescla se diz en os qualques países castellanoparlants palomita. Tot o licor ha de cayer en augua freda devez, si no se fa asinas no producirá o mesmo resultau encara que lo aboquemos rapidament dende a botella. Una palomita feita con nomás que con una gota d'anís se puet beber como un refresco.

A mescla d'anís con moscatel recibe a denominación de barracha en comarcas cercanas a arias catalanoparlants como o Semontano de Balbastro, Os Monegros y Baixo Aragón.

Arrumans

Os arrumans son un conchunto de comunidatz vlacas ixemenatas por os países balcanicos, sobretot Albania, Macedonia, Grecia y Bulgaria, dende on muitos emigroron ta Rumanía quan esdevinió estato independient y sobretot dimpués d'as guerras balcanicas. Charran un luengache neolatín, l'arrumán, pareixito a lo rumán oficial en Rumanía, y tamién pareixita a lo meglenorrumán y lo istrorrumán. Son cristians, belatros ortodoxos, beluns catolicos.

Biblia

A Biblia (d'o griego τα βιβλία, que significa "os libros") ye o conchunto de libros canonicos de l'Antigo y Nuevo Testamento. Seguntes as relichions chodiga y cristiana, a Biblia transmite a Parola de Dios.

Caracalpacos

Os caracalpacos habitan en Caracalpaquistán (Uzbekistán), chunto a la Mar d'Aral y en as riberas d'o río Amu-Darya. En o censo de 1989 yeran 423.000 individuos, o 31 % d'os habitants de Caracalpaquistán. Charran una luenga turquica d'a branca quipchac. Son musulmans sunnís seguidors d'a escuela Hanafí. Lur traza de vida tradicional ye o pastoreyo nomada, i-habendo tamién pescadors y agricultors sedentarios en menor mesura.

Casal (edificio)

Este articlo tracta sobre o casal como edificio gran de residencia d'una familia con buena posición. Pa atros usos d'a parola casal, veiga casal (desambigación).

Se diz casal, casalicio u casalucio a la casa a on viviva o primer hombre notable que ha dau nombre, renombre, estaus u títols d'honor a una familia, como rico-hombre, como fundador, un presonache celebre en politica, en armas, en letras, ecetra.

Por atra part a sobén en o terreno a on ye edificau o casal bi ha arredol espacios vuidos sin ocupar u vagos, que tamién se denominan casals.

En diferents lugars d'Aragón os cambios socials, o exodo rural y os cambios en mentalidat urbanistica dende o sieglo XIX han feito que muitos casals u casalicios quedasen vuidos, deshabitaus y sin obras de mantenimiento, por o que muitos han quedau en estau d'enruna, prenendo os termins casal, y sobre tot casalicio u casalucio os signifaus peyorativos de "casa gran en estau d'enruna", "casa gran escachada". En Salas Altas y redulada o significau de casal ye de "vago que conserva vestichios de l'anterior edificio", achuntando tanto o significau d'espacio vuido en un terreno con o d'a edificación esboldregada.

Chenesi

O Chenesi (d'o griego Γένεσις "naiximiento, creyación, orichen", d'o hebreu בְּרֵאשִׁית, Bereshit, "a o prencipio") ye o primer libro d'a Torah ("A Lei" u Pentateuco) y tamién o primer libro d'o Tanakh, a biblia hebrea (conoixita por os cristianos como l'Antigo Testamento).

Circasians

Os circasians son un conchunto de pueblos con un orichen común de luenga caucasica nordoccidental. Antigament habitaban a ribera d'o Kubán y as planas d'o norueste d'o Caucas pero muitos prefioron emigrar ta o Imperio Otomán a estar sozmesos por os rusos y actualment a distribución d'os circasians en o suyo país orichinal ye en forma d'enclaus sin continuidat territorial. En Turquía son o 2,1 % d'a población y son numerosos en a rechión d'Adana. Tamién son numerosos en Chordania y bi n'ha comunidatz en Israel.

Crovates

Os crovates son os habitants mayoritarios de Croacia y Herzegovina occidental, y forman minorías en atras zonas de Bosnia-Herzegovina y o Sirmio. Parlan o standard crovate d'o diasistema serbo-crovate, d'o grupo eslavo meridional y son catolicos.

Cuencas Meneras

As Cuencas Meneras (Cuencas Mineras en castellán) ye una comarca aragonesa situada en a provincia de Teruel. Muga a lo norte con o Campo de Belchit, a l'ueste con o Xiloca, a lo sud con o Mayestrato y a Comunidat de Teruel y a l'ueste con o Baixo Martín, Andorra-Sierra d'Arcos y o Baixo Aragón.

L'actividat agricola y ganadera han desforestato prou a comarca. En o sieglo XX yeran ubiertas muitas menas: lignito, fierro, cheso, plomo y sal. As menas y l'actividat industrial compensoron o exodo rural, y vinioron inmigrants d'altas zonas meneras d'Espanya. En os lugars más grans como Utriellas y Escuita part d'a población ye d'orichen andaluz.

Graus

Graus ye un municipio de la Comunidat Autonoma d'Aragón situato en la provincia de Uesca. Ye la capital administrativa de la comarca de Ribagorza.

La suya población ye de 3.605 habitants (2008) en una superficie de 300,41 km², con una densidat de población de 12,00 hab/km².

Historia de Zaragoza

A ciudat de Zaragoza tien más de dos mil anyos d'historia. A población más antiga documentata data d'o sieglo VIII u VII aC, en as ruinas d'uns lugarons d'a fin d'a Edat de Bronze. Relacionato con lo poblato ibero de Salduie u Salduba (en l'actual Chuslivol), s'establió entre os anyos 24 y o 14 aC una colonia inmune con veterans d'as guerras cantabras. Esta colonia se clamó CAESAR AUGUSTA, en honor de César Augusto. Dezaga d'una important decaita en os sieglos III y IV d'a nuestra era, a ciudat continó mantenendo con a dominación visigoda a suya influencia, estando un destacato centro bispal. A plegata d'o islam estió un nuevo periodo d'explendor en a Taifa de Saraqusta, reino independient que en a segunda metat d'o sieglo XI levó a civilización andalusí a un d'os suyos cabaltos en Filosofía y Arquitectura.

Levitico

O Levitico ye uno d'os libros biblicos de l'Antigo Testamento y d'o Tanakh. Ta os cristians ye parte d'o Pentateuco y ta os chodigos, d'a Torah ("A Lei").

O suyo contenito son leis referitas a os sacrificios, consagración d'os sacerdotz y leis referitas a la pureza y santidat.

Leyonesismos en castellán

Los leyonesismos en castellán son elementos lingüisticos presents en esta luenga romanica por influencia lingüistica de l'astur-leyonés.

Los leyonesismos son dificils de reconoixer por estar l'astur-leyonés un mesmo fondo lexico en lo mesmo latín que lo galaico-portugués y lo castellán y tener una fonetica de caracteristicas intermedias entre estas luengas. Antiparte, bi ha leyonesismos que no son chenerals y se troban solo en lo castellán rechional de comunidatz con presencia present u pasada de parlants de l'astur-leyonés, u mesmo en zonas d'Iberoamerica que recibioron inmigración astur-leyonesa.

Los leyonesismos mes evidents son lexicos, pero tamién bi ha una important influencia fonetica, que actualment afecta a tot lo castellán meridional.

Literatura alchamiada en aragonés

A literatura alchamiada en aragonés ye o conchunto de textos literarios escritos en lengua aragonesa -más u menos castellanizada a sobén- y alfabeto arabe. Aragón ye o territorio en do más literatura alchamiada existe en a Peninsula Iberica, porque i heba una numerosa comunidat islamica que u heba manteniu l'uso d'o romanz en o periodo musulmán (muladís autoctonos) u heba preso l'aragonés como lengua propia. En Valencia u Granada se manteneba l'uso de l'arabe, igual que en o sud de Teruel.

Moisen

Moisen u Moises (en hebreu מֹשֶׁה Móše, en arabe موسى Musa), fillo d'Amram y Joquebed, estió un presonache biblico que, seguntes o libro d'o Exodo, liberó a lo pueblo chodigo d'a opresión a la que yera chusmeso por Echipto. Dió seguntes o mesmo relato a tabla d'as leis de Dios a lo suyo pueblo. A suya historia se sitúa entre o sieglo XVIII aC y o sieglo XIII aC.

Ribazo

Un ribazo u ripazo ye una paret de piedra seca que se fa servir pa entibar la tierra d'a costera d'una montanya, formando una faixa. Ye un elemento caracteristico d'o paisache agrario de muitas zonas mediterranias, (Sistema Iberico, semontanos Iberico y pirenenco, Cordeleras Costero-Catalanas, a costa valenciana, Islas Balears, ecetra...). En totas ixas zonas a tierra buena d'as costeras se perdería por erosión.

Os ribazos precisan un mantenimiento, y quan por o exodo rural u a mecanización de l'agricultura ya no se fa os ribazos rematan esboldregando-sen u esportillando-sen.

Sefardís

Os sefardís son os chodigos orichinarios d'a Peninsula Iberica, ixemenatos dende fins d'o sieglo XV por diferents países d'Europa y d'a resta d'a cuenca mediterrania. En a diaspora desembolicoron una luenga romanz dita chodigo-espanyol, que en o sieglo XX han ito deixando de charrar. Son seguidors d'o chudaísmo ortodoxo.

Sinoga

A sinoga (d'o griego συναγωγή synagoge, que significa "reunión" u "asambleya") ye o puesto d'estudio y oración ta os chodigos. O termin hebreu ye בית כנסת Beit Knesset, "Casa d'Asambleya", u בית התפילה Beit a Tefila, "Casa d'Oración". A sobén bi ha quartos deseparatos ta la oración y ta o estudio. As cambras d'estudio son ditas בית מדרש Beit midrash, "Casa d'Estudio". A oración en comunitat ye una caracteristica important d'o chudaísmo. Encara que as oracions se pueden realizar en qualsiquier puesto, os chodigos han de rezar tres vegatas por día, y o proposito d'a sinoga ye estar un puesto ta dita actividat.

Cumplindo os diez mandamientos d'o Exodo, en as sinogas no bi ha garra imachen ta representar a Dios.

En atras luengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.