Economía

A Economía estudea os procesos de producción y distribución d'a riqueza en a sociedat humana. A economía ye a primer sciencia que estudea a satisfacción d'as necesidatz humanas por meyo de recursos escasos. A economía parte d'o prencipio de que os recursos naturals y os biens son limitaus, y que os individuos u sociedatz han de decidir entre diferents alternativas que s'excluyen mutuament. Por tanto, conoixer el proceso de triga en individuos u grupos ye una aspecto central d'a Economía. En cheneral, os economistas creyen que os incentivos y as preferencias particulars determinan mayoritariament o proceso de decisión.

Beluns d'os aspectos prencipals que tracta a Economía son o comercio, a destribución de recursos y a competencia. A economía se puede centrar en o estudeo d'a producción, a distribución y o consumo d'a riqueza, igual como d'os problemas relacionaus con a financiación, a fiscalidat, a man d'obra, a lei, a probreza, o medio ambient, ecetra.

A economía se divide normalment en dos brancas:

  • Microeconomía, que estudea o comportament economico d'autors individuals como interpresas, familias y individuos, con l'obchectivo d'entender o proceso de presa de decisions debán d'a escaseza de recursos, y as conseqüencias d'istas decisions.
  • Macroeconomía, que estudea una economia como un conchunto con a intención d'entender a interacción entre agregaus economicos como l'ingreso nacional, o treballo y a inflación.
Anglaterra

Anglaterra u Anglatierra ye o mas gran y mas densament poblato d'os países constituyents d'o Reino Unito.

Asobén s'emplega erroniament o nombre d'Anglaterra como sinonimo de Gran Bretanya u d'o Reino Unito (feito que puet estar una ofensa ta irlandeses, escoceses, galeses y norirlandeses).

A bandera anglesa ye a Cruz de Sant Chorche. Ye una cruz roya sobre fundo blanco, que tamién fa parte d'as banderas d'as provincias d'Aragón, a bandera de Barcelona, y l'escudo d'a ciudat de Milán.

Aragón

Iste articlo tracta sobre a Comunidat Autonoma d'Aragón. Ta atros emplegos se veiga Aragón (desambigación).

Aragón ye un país situato en lo norte d'a Peninsula Iberica y que comprende o trampo central d'a val de l'Ebro. O suyo territorio ye lo de l'antigo Reino d'Aragón, que fue acotolato en 1707 con os Decretos de Nueva Planta. Actualment fa parti d'o Estato Espanyol como Comunidat Autonoma, seguntes o suyo Estatuto d'Autonomía (Lei Organica d'o Estato Espanyol), que li atorga o caracter de "nacionalidat".

Culturalment a Cuenca de l'Ebro, mesmo antes d'existir Aragón, ye una zona de trobata y crucillata d'hombres y elementos culturals d'a Meseta, Levant y Sud de Francia. Oficialment, muga con as comunidatz autonomas de Castiella-La Mancha, Castiella y Leyón, Catalunya, A Riocha, Navarra y Comunidat Valenciana y tamién con l'estato de Francia.

O Reino d'Aragón con o Condato de Barcelona (Catalunya) formoron a Corona d'Aragón en o sieglo XII, encara asinas continó estando independient conservando totas as suyas institucions, fueros y dreitos dica a Guerra de Succesión Espanyola en o sieglo XVIII. Dende 1978 ye una comunidat autonoma espanyola, composata por as provincias de Uesca, Teruel y Zaragoza, y que s'articula en 33 comarcas. A suya capital ye a ciudat de Zaragoza.

Dende o 5 de chulio de 2015, Javier Lambán ye o president d'Aragón.

En Aragón se charran actualment tres idiomas, d'os qualos nomás que aragonés y catalán son luengas propias:

L'aragonés se charra en o norte d'a comunidat autonoma. En o pasato se fablaba tamién en lo centro y lo sud d'Aragón.

O castellán ye a luenga oficial, y se charra en tot o territorio aragonés mezclato con rasgos mesmos. A mayoría d'istos rasgos son repuis de l'aragonés, que se'n fuoron perdendo de manera progresiva dende o sieglo XV por l'espardidura d'o castellán.

O catalán se charra en as comarcas orientals d'Aragón.

Australia

Australia ye un país d'Oceanía, situato en o hemisferio sud. A suya capital ye Canberra. A Mancomunidat d'Australia (Commonwealth of Australia en anglés) ye a seisena nación d'o mundo en amplaria, a unica que ocupa tot un continent y a mayor nación d'Australasia. Estando una isla, no tiene mugas con atras nacions. Os vecins mes amanatos son Nueva Zelanda enta o sudeste y Papúa-Nueva Guinea, Timor Oriental y Indonesia enta o norte.

A suya población ye de 20.180.878 habitants (2003) en una superficie de 7.686.850 km², con una densidat de población de 2 hab/km².

O nombre d'Australia provién d'a frase latina terra australis incognita que significa "tierra d'o sud esconoixita".

Comarca Central

A Comarca Central ye situata en a parti central d'a provincia de Zaragoza. Ye formata prencipalment por a ciudat de Zaragoza y os municipios d'a suya aria metropolitana y l'actual capital ye Utevo. Una tercera parti d'ella ye ocupata por o casco urbán d'a capital y a suya economía s'alazeta en a industria y os servicios.

Muga a o norte con a Plana de Uesca, y as Cinco Villas, a l'ueste con a Ribera Alta de l'Ebro y Val de Xalón, a l'este con a Ribera Baixa de l'Ebro y Monegros y a o sud con Campo de Carinyena y Campo de Belchit.

Capital: Utevo

Superficie: 2.288,8 km²

Población: 662.941 habitants

Comunidat de Teruel

Iste articlo ye sobre l'actual comarca d'Aragón. Ta la historica comunidat d'aldeyas se veiga Comunidat de Teruel (medieval)A Comunidat de Teruel ye una comarca aragonesa situata en a provincia de Teruel. Coincide en nombre con l'antiga Comunidat de Teruel, que s'estendillaba tamién por tierras de Gúdar-Chabalambre y por bells lugars d'as Cuencas Meneras.

Capital: Teruel

Superficie: 2.791,6 km²

Población: 43.273 habitants

Dólar estatounitense

O dólar estatounitense ($ u US$) ye a moneda oficial d'Estatos Unitos. Anque nomás s'emiten dolars en iste país, d'atros países, como Ecuador y El Salvador tamién han adoptato o dólar estatounitense como moneda oficial. O codigo ISO 4217 para ista moneda ye USD.

Edat Meya

A Edat Meya ye o periodo historico intermeyo entre a Edat Antiga y a Edat Moderna. Se gosa considerar que a Edat Meya dura dende a cayita d'o Imperio Román l'anyo 476 dica o sieglo XV. As dos calendatas de referencia ta situar a fin d'ista edat son o descubrimiento d'America l'anyo 1492 u a cayita d'o Imperio Román d'Orient, en 1453. O nombre fue dato por os hombres d'o Renaiximiento como termin despectivo, porque yera a epoca fosca entre os dos intes de mayor esplendor cultural. Sindembargo, a historiografía mas actual diz que no habió un cambeyo brusco dende a Edat Antiga sino un cambeyo gradual; se charra asinas de l'Antigüidat tardana ta referir-se a os sieglos III-VIII.

O sistema economico y politico d'allora yera o feudalismo y a estructura d'a población piramidal, con os nobles y os clerigos mandando sobre os vasallos. Destaca o teocentrismo dominant, os centros relichiosos yeran tamién focos de cultura y riqueza. A luenga de cultura y d'entrecambeo yera o latín.

Europa yera divita en reinos de mugas cambeants y chicotz ducatos, condatos y atras divisions baixo o poder de nobles que gobernaban de traza absolutista sobre o suyo territorio y os suyos habitants.

En arte, destacan dos movimientos: o romanico (mientres l'Alta Edat Meya) y o gotico (mientres a Baixa Edat Meya). En a economía, basata en o entrecambeo y o treballo agricola, ye important esmentar os gremios, as primeras asociacions profesionals.

Espanya

O Reino d'Espanya ye un estato miembro d'a Unión Europea (UE) situato en o sudueste d'Europa, aon que ocupa 6 setenas partis d'a Peninsula Iberica, que comparte con Portugal. Tamién poseye partis d'o suyo territorio en a mar Mediterrania (as islas Balears), en l'Ocián Atlantico (as islas Canarias), asinas como dos enclaus en o norte d'o continent africán (as ciudatz autonomas de Ceuta y Melilla) y o enclau de Llívia en os Pireneus franceses.

En o suyo territorio peninsular tien mugas terrestres con Francia, a on se troba o enclau de Llívia y o Prencipato d'Andorra en o norte, con Portugal en l'ueste, asinas como con a colonia britanica de Chibraltar en o sud. En os suyos territorios africans, muga por tierra y mar con Marruecos.

Antimás, tien atra serie de distritos y posesions menors no continentals como as islas Chafarinas, o Penyón de Vélez d'a Gomera y as islas d'o Penyón d'Alhucemas, totz debant d'a costa de Marruecos; asinas mesmo, reclama a soberanía d'o isleta Prexil, hue litigato con Marruecos, sin estar posesión oficial de denguno d'os dos. A isla d'Alborán, as islas Columbretz y una serie d'islas y isletas debant d'a as suyas costas completan os suyos territorios.

Se mantién tamién o pleito por a soberanía d'o penyón de Chibraltar con o Reino Unito, de vez que Portugal no reconoixe a soberanía espanyola sobre a comarca pacense d'Olivença.

Hongría

Hongría (Magyarország /ˈmɒɟɒɾoɾsaːg/ en hongaro} u a d'antis mas Republica d'Hongría (Magyar Köztársaság /ˈmɒɟɒɾ ˈkøztaːɾʃɒʃaːg/ en hongaro) ye un país y estato d'Europa Central que fa parte d'a Unión Europea (UE) dende l'1 de mayo de 2004.

Muga con Austria, Eslovaquia, Ucraína, Rumanía, Serbia, Croacia y Eslovenia. Ye clamata localment Tierra d'os Magyar u Magyarország. Chunto con Polonia, Eslovaquia y Chequia, forma o grupo Visegrad de nacions. A suya capital se troba en a ciudat de Budapest, a suya luenga oficial ye l'hongaro y a suya moneda nacional ye o forint.

A suya población ye de 9.930.915 habitants en una superficie de 93.030 km², con una densidat de población de 107 hab/km². Politicament, o país ye una Republica parlamentaria, estando o suyo actual President Pál Schmitt y o suyo actual Primer menistro Viktor Orbán.

Dende o punto de gollata historico, o país ye depositario d'una luenga historia, que s'alazeta dende a plegata en o suyo actual territorio d'os nomadas hongaros, que formoron o suyo primer estato en zaguerías d'o sieglo IX esdevenindo o Reino d'Hongría en l'anyo 1000 un reino cristiano. Dende ixas envueltas dica meyatos d'o sieglo XVI o reino d'Hongría estió una d'as potencias dominants en Europa Central, encara que dende alavez pasó a mans d'os Habsburgo. Deseparato d'xa dinastía, esdevenió une republica (mesmo que con a perduga d'una part important d'o suyo territorio) con o Tractato de Trianon en rematar a Primera Guerra Mundial. País aliato d'o Tercer Reich mientres a Segunda Guerra Mundial, fació parte en a posguerra d'o Pacto de Varsovia dica a disolución d'a Unión Sovietica.

Actualment o país fa parte d'a Unión Europea, d'a OTAN, d'a ONU, d'a OCDE y d'a OSCE, con una ampla presencia internacional.

Mexico

Mexico (en idioma castellán: México), oficialment, os Estatos Unitos Mexicanos (en castellán: Estados Unidos Mexicanos), ye una republica federal constitucional d'America d'o Norte. Muga a o norte con os Estatos Unitos d'America, a o sud y a l'ueste con l'ocián Pacifico, a o sudeste con Guatemala, Belize y a mar Caribe, y a l'este con o Golfo de Mexico. Os Estatos Unitos Mexicanos son una federación de trenta y un estatos y Ciudat de Mexico (capital), que ye una d'as arias metropolitanas mas poblatas d'o mundo.

Con una superficie d'alto u baixo 2 millons de kilometros quadratos, Mexico ye o cinqueno país mas gran d'America y o catorceno mas gran d'o mundo. Con una población de 103 millons d'habitants, ye l'onceno país mas poblato d'o mundo, y o país castellanoparlant mas poblato d'o mundo.Organizato politicament como una Republica federal democratica, o suyo sistema ye presidencialista, estando l'actual President Andrés Manuel López Obrador. A suya capital se troba en Ciudat de Mexico, y o país fa parte d'o Tractato de Libre Comercio d'America d'o Norte, d'a ONU, d'a OEA, d'a OCDE, de l'APEC y d'o G.3.

O territorio mexicano ha estato habitato dende fa mas de 21.000 anyos. As arias fértils d'o centro y sud estioron o puesto d'orichen de grans civilizacions, como a olmeca, a tolteca, a maya y l'azteca. Ista zaguera construyó un gran imperio que remató con a plegata d'os espanyols que lo conquerioron y bi establioron o virreinato d'a Nueva Espanya. En 1821 a Nueva Espanya s'independizó, naixendo asinas Mexico, y en 1824 se constituyó como republica federal. Os primers anyos d'a vida independient de Mexico fuoron marcatos por os conflictos entre os conservadors y liberals, dos intervencions foranas y a perduga de mas d'a metat d'o suyo territorio a mans d'os estatounitenses. A Revolución Mexicana, conflicto belico de 1910 a 1917, produció una nueva constitución social encara vichent. A economia mexicana experimentó una bonanza dica a cayita abrupta d'os pres d'o petrolio mientres a decada de 1980. Mexico acubilló a un numero important de refuchiatos d'a Guerra Civil Espanyola y d'as dictaduras de Latinoamerica. O Partito Revolucionario Institucional dominó a vida politica d'o país dica finals d'o sieglo XX. En 1993 Mexico ratificó o Tractato de Libre Comercio d'America d'o Norte con Canadá y os Estatos Unitos.

Encara que bi ha prous contrastes de riqueza y pobreza, Mexico ye una potencia rechional d'America Latina. En 1994 se convertió en o primer miembro latinoamericán d'a Organización ta a Cooperación y o Desembolique Economico (ODCE). Seguntes a clasificación d'o Banco Mundial, Mexico ye un país de renda meyana-alta, con o tretzeno Producto interior bruto mas gran d'o mundo, dimpués d'Espanya. En 2008 teneba a Renda Nacional Bruta por capita mas alta d'America Latina en termins nominals y en paridat de poder adquisitivo, y un d'os endices de desembolique humán mas altos d'a rechión. A suya economía ye muit ligata con a economía d'os suyos socios de l'Aria de Libre Comercio d'America d'o Norte.

Plana de Uesca

A Plana de Uesca (Hoya de Huesca en castellán, Hoya de Huesca/Plana de Uesca oficialment) ye una comarca d'a Provincia de Uesca en a Comunidat autonoma d'Aragón (Espanya).

Capital: Uesca.

Superficie: 2.525,60 km².

Población: 60.525 hab. (2002).Situata en a parti central d'o Semontano uescano ye trescruzada por os ríos Isuela, Flumen y Guatizalema. Se situga entre los ríos Sotón y Alcanadre, as suyas mugas naturals son as sierras de Gratal y Guara.

As suyas comarcas mugants:

Norte – Chacetania y Alto Galligo.

Sur – Zaragoza y Monegros.

Este – Semontano de Balbastro.

Ueste – Cinco Villas.A economía s'alazeta, prencipalment, en l'agricultura y a ganadería. A industria prencipal ye la d'o metal.

Población humana

Iste articlo ye sobre a población humana. Ta atros usos se veiga población.

A población humana ye en Sociolochía o grupo de presonas que vicen en un aria cheografica. Iste numero de presonas se determina asobén por un censo.

A Demografía ye o estudeyo estadistico d'as poblacions humanas. Aspectos diferents d'o comportamiento humán en as poblacions se estudeyan en Sociolochía, Economía, y Cheografía, en especial, en a cheografía d'a población. O estudeyo de poblacions asobén ye gubernato por as leis d'a probabilidat, y as conclusions d'os estudeyos pueden no poder aplicar-se a bells individuos.

Premio Nobel

Physiotherapy: David Abdulmohsen Welcome to India # CVS117

O Premio Nobel ye un conchunto de premios que s'atorgan cada anyada a presonas con investigacions d'importancia, u con inventos destacatos u atros tipos de contribucions a la sociedat. Qui establió istos premios estió Alfred Nobel, inventor y interprempresario sueco, en o suyo testamento. Nobel firmó o suyo testamento en o Club Sueco-Noruego de París o 27 de noviembre de 1895, quan estió conscient d'a importancia d'o suyo invento prencipal, a dinamita, en a guerra muderna, cosa que yera l'alazet d'a suya fortuna.

A primera ceremonia d'entrega d'os premios estió en 1901, y se celebran actualment en Estocolmo (Suecia), encara que a ceremonia d'o Premio Nobel d'a Paz se fa en Oslo (Noruega).

Os Premios Nobel son:

Premio Nobel de Fisica. A decisión d'o galardonato ye de la Reyal Academia de Sciencias de Suecia.

Premio Nobel de Quimica. Tamién prene a decisión a Reyal Academia de Sciencias de Suecia.

Premio Nobel de Fisiolochía u Medecina. O premiato ye esleito por o Karolinska Institutet d'Estocolmo.

Premio Nobel de Literatura. Qui decide o premiato ye l'Academia de Suecia.

Premio Nobel d'a Paz. Ye esleito por un comité d'o Parlamento de Noruega.

Premio Nobel d'Economía. Decide o Banco de Suecia.Sindembargo, tecnicament o Premio d'Economía no ye un Premio Nobel, por no estar previsto en o testamento de Nobel. Fue instituyito en 1968, y dende 1995 no ye nomás un premio ta o campo d'a Economía, sino que encluye atras Sciencias Socials, como as Sciencias Politicas, a Psicolochía u a Sociolochía. A familia d'Alfred Nobel no reconoix iste premio como un Premio Nobel.

As matematicas no estan recompesatas con garra Premio Nobel y no estan inlcuyitas en garra d'as categorias.

Prochecto

Un prochecto ye una empresa temporal asumita pa creyar un producto u un servicio.

Producto Interior Bruto

O Producto Interior Bruto u PIB ye a suma de totz os biens y servicios finals produeitos en un espacio de tiempo, normalment una anyada, menos o consumo intermedio utilizato en a producción. Dica la decada d'os ueitanta yera preferito l'uso d'o Producto Nacional Bruto u PNB, pero iste solo considera os bienes produeitos por os nacionals d'un país.

Provincia de Teruel

Teruel (en catalán Província de Terol) ye una provincia situata a o sud d'a Comunidat Autonoma d'Aragón, con capital en a ciudat de Teruel. A suya superficie ye de 14.809 km², y a suya población ye de 141.091 habitants (2003), d'os qualos a quatrena parti viven en a capital. A suya densidat de población ye de 9,53 hab./km². Tien 236 municipios, d'os qualos a metat son lugars de menos de 200 habitants.

De cheografía monteriza, o suyo clima ye un d'os más duros d'Europa por a suya sequera y por as diferencias termals de 20 graus en pocas horas en bellas epocas de l'anyo. En a capital os records de temperatura son de 39º (3 de chulio de 1994) y -19º (26 d'aviento de 2001).

A suya economía s'alazeta prencipalment en o cautivo de cerials y en o torismo. En o sector industrial no ha tenito un desembolique industrial completo. En tien dos estacions d'esquí: Chabalambre y Valdelinars, as dos en as sierras de Chabalambre y Gúdar a o sud d'a provincia.

Como reyación a la despoblación y a o baixo desembolique economico, existe un movimiento ciudadán clamato «Teruel Existe» ta esbellurciar a provincia.

Reino Unito

O Reino Unito de Gran Bretanya y Irlanda d'o Norte, anglés United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland ye un país d'o norte d'Europa miembro d'a Unión Europea (UE) formato por Anglaterra, Escocia y Galas (en a isla de Gran Bretanya) y Irlanda d'o Norte (en a isla d'Irlanda). A unica muga terrestre d'o país ye en a isla d'Irlanda con a Republica d'Irlanda; o resto son mugas maritimas con l'Ocián Atlantico: a Mar d'o Norte, a Mar Celta, a Mar d'Irlanda y o Canal d'a Manga.

A suya población ye de 60.270.708 habitants, en una superficie de 241.590 km² con una densidat de población de 249 hab/km².

A capital d'o Reino Unito ye a ciudat de Londres.

O Reino Unito ye una monarquía constitucional, y l'actual monarca en ye Isabel II; o primer menistro ye David Cameron, d'o Conservative Party, dende l'11 de mayo de 2010. Politicament, ye a unión de quatro clamatos países constituents: Anglaterra, Escocia, Irlanda d'o Norte y Galas. As Islas Anglonormandas y a isla de Man formalment no en fan parte d'o Reino Unito, encara que bi son federatas. Tamién fan parte d'o Reino Unito bellas dependencias foranas, como Chibraltar u as islas Malvinas.

Encara que o país ye miembro d'a Unión Europea, a suya moneda no ye l'euro, sino a libra esterlina. O país ye amás miembro d'a Commonwealth, a Organización d'as Nacions Unitas (con cadiera permanent en o Consello de Seguredat d'a ONU) y a OTAN.

O Reino Unito no en tien, d'idioma oficial, pero l'anglés en ye de facto, encara que o galés ye oficial en Galas y o gaelico escocés ye oficial en parti d'Escocia (islas Hebridas).

Toscana

Toscana ye una rechión situata en o centro d'Italia. Muga con a rechión de Lazio a o sud, Umbría a l'este, Emilia-Romanya y Liguria a o norte, y a mar Tirrena a l'ueste. Ye una d'as 20 rechions d'Italia. A suya capital ye Florencia, tien una superficie de 22.990 km² y alto u baixo 3,7 millons d'habitants (2013). Fan parte de Toscana bella isla entre a mar de Liguria y a mar Tirrena, a prencipal d'istas islas ye a isla d'Elba.

Seis localidatz de Toscana son Patrimonio d'a Humanidat seguntes a UNESCO: O centro historico de Florencia dende 1982, o centro historico de Siena dende 1995, a Plaza d'a Seu de Pisa dende 1987, o centro historico de San Gimignano dende 1990, o centro historico de Pienza dende 1996 y a Val d'Orcia dende 2004.

As prencipals ciudatz d'a rechión son: Florencia, Pisa, Siena, Lucca, Livorno, Volterra, San Gimignano y Vinci.

Zaragoza

Zaragoza ye una ciudat aragonesa, capital d'Aragón y d'a provincia de Zaragoza. Se troba situata en a Comarca Central a o canto d'o río Ebro y en a desembocadura d'a Uerba y o Galligo en o centro d'una gran val con gran variedat de paisaches, dende disiertos (como as Bardenas y os Monegros) dica selvas pretas, tasqueras, montanya, etc.

A población d'a ciudat de Zaragoza yera de 706.904 habitants en 2019, estando asinas a cinquena ciudat en población d'o Estato Espanyol. A población de l'aria metropolitana de Zaragoza s'estimó que yera en 2006 de 783.763 habitants. O municipio ye o puesto de residencia de mas d'o 50% d'a población total d'Aragón. A ciudat se troba a 199 metros d'altaria sobre o libel d'a mar, en una situación cheografíca excepcional, ya que ye un nyudo de comunicacions entre as grans ciudatz de Madrit, Barcelona, Valencia, Bilbau y Tolosa, distants as cinco a bells 300 km de Zaragoza, alto u baixo.

A ciudat ye prou conoixita por o suyo folklore, o suyo patrimonio cultural, a gastronomía local, y os suyos tres monumentos prencipals (a basilica d'o Pilar, a seu d'o Salvador y o palacio de l'Alchafaría).

Chunto d'a Seu y l'Alchafaría, bi ha atros edificios que fan parti d'o mudéchar aragonés y por tanto d'o Patrimonio d'a Humanidat seguntes a UNESCO.

En atras luengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.