Cristofo Colombo

Cristofo Colombo (Chenova?, 1451?-Valladolit, 1506), estió un almirant a lo servicio de Castiella, visorrei y gubernador d'as Indias, conoixito internacionalment con o suyo apellito latinizato Columbus, u adaptato a las diferents luengas.

Creyeba en a redondeza d'a Tierra y se creye que conoixeba esta teoría por haber leito o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo". Prebando d'arribar en as Indias viachando por l'Atlantico enta l'ueste arribó en America. Exploró as tierras d'o Caribe, establindo as rotas maritimas y ubrindo lo camín a la colonización americana. Encara que insistió en que se tractaba d'as Indias, y que no estió lo primer explorador europeu d'America, sí estió quí descubrió un nuevo continent ta Europa y a historia.

Cristofo Colombo
Portrait of a Man, Said to be Christopher Columbus
Información personal
Calendata de naixencia 1451?
Puesto de naixencia Flag of Genoa.svg Chenova
Calendata de muerte 1506
Puesto de muerte Flag of Castilla y León.svg Valladolit
Ocupación Descubridor

Vinclos externos

Casa Colombo

A Casa Colombo ye un museu situato en Porto Santo, Madeira, Portugal. O museu se troba en una casa a on se piensa que residió Cristofo Colombo, navegant y explorador europeu. O museu tien arias adedicatas a describir a posición estratechica de Porto Santo en o contexto d'os descubrimientos portugueses, a Cristofo Colombo y a la suya relación con a isla de Madeira, y a la importancia que ista isla tenió en as preparacions ta os suyos grans viaches.

Un atra aria tracta sobre o fundimiento d'o galeón Sloot ter Hooge, perteneixient a la Companyía d'as Indias Holandesas (V.O.C.), amán d'as costas d'a isla de Porto Santo.

Colombia

A Republica de Colombia se troba a lo nordueste d'America d'o Sud, con costas en l'Ocián Atlantico y l'Ocián Pacifico. Conta debez con churisdicción sobre un tramo d'o río Amazonas en o clamato trapecio amazonico, per o que tamién li dicen a Patria de tres mars.

Colombia amuga per l'este con Venezuela, per o sudeste con Brasil, per o sud con Perú y Ecuador, y per l'ueste con Panamá.

Colonización europea d'America

A Colonización europea d'America prencipia a la fin d'o sieglo XV dimpués de que Cristofo Colombo i plegase en 1492 con o mecenache d'a Corona de Castiella. Dende l'inte, o Reino d'Espanya, y mas tardi os reinos de Portugal, Anglaterra, Francia, y Países Baixos, conquistoron y colonizoron bells territorios y poblacions que ya habitaban en o continent.

Os reinos d'Espanya y Portugal estioron os primers en realizar a conquista, y se asentoron prencipalment en Centroamerica y l'aria andina de Suramerica.

O Reino d'Espanya estió a potencia que mayor presencia colonial imposó en America. Prenió posesión por a fuerza d'os dos grans imperios existents en America en ixe momento, o Imperio Incaico en l'actual Perú y o Imperio Azteca en l'actual Mexico, establindo-se en as suyas ciudatz. Dende astí controló una gran parti de Centroamerica, y a zona andina suramericana dica la zona central de l'actual Chile. En America d'o Norte conquistó a peninsula d'a Florida y os actuals estatos de California, Nuevo Mexico, y atros territorios mas. En o Caribe, dominó sobretot Cuba, A Espanyola, Puerto Rico, Chamaica, entre atras islas.

Portugal colonizó a mayor parti d'a francha costera atlantica d'o norte d'America d'o Sur, que mas tardi sería o Estato de Brasil.

Anglaterra establió tretze colonias en a francha costera atlantica nordamericana, antimás de colonizar bellas islas caribenyas y parti de Canadá.

Francia ocupó l'actual Guayana Francesa en Suramerica (encara baixo lo suyo dominio), Loisiana en o Golfo de Mexico, bellas islas d'o Caribe, y a rechión canadiense de Quebec.

Holanda establió colonias en Nordamerica (Nueva Amsterdam que dimpués sería Nueva York), norte d'America d'o Sud (Guyana holandesa, hue Surinam) y bells asentamientos en islas caribenyas (Antillas Neerlandesas y Aruba).

Descubrimiento d'America

O termin descubrimiento d'America s'emplega ta referir-se a la primera plegata documentata d'europeus a America con grans conseqüencias historicas. No estió a primera plegata d'europeus, porque bi ha indicias que os vikingos plegoron a l'actual Canadá y probablement a los actuals Estatos Unitos en o sieglo XI (de feito, s'atribuye a Erik o Royo lo descubrimiento de Vinland, un 9 d'octubre de l'anyo 1000, estando lo primer europeu en pisar America); manimenos, a suya vesita no habió efectos importants en a historia posterior d'o continent. Por as razons anteriors, se diz descubrimiento d'America a la plegata d'espanyols comandatos por Cristofo Colombo a una isla d'o mar Caribe. Ta os indichenas americanos no estió un descubrimiento sino lo prencipio d'una invasión.

Colombo intentaba viachar ta las Indias por una nueva rota enta l'ueste, que le levará a trobar-se con America o 12 d'octubre de 1492. A lo prencipio creyeba haber plegato a un archipielago d'a India en cuentas d'haber descubierto un nuevo continent. Amerigo Vespucci publicó Novus Mundus, en 1504, estando lo primero en explicar ubiertament que se trataba d'un nuevo mundo. A publicación tenió un gran exito en Europa. O cartografo Waldseemueller se precepitó acreditando-lo como lo descubridor d'un continent y metió lo nombre d'America a partir d'Amerigo. En edicions posteriors d'a suya Cosmografía, Waldseemueller cambeó d'opinión, pero lo nombre ya heba feito fortuna.

Cal parar cuenta que o concepto de descubrimiento d'America nomás tien sentito dende una perspectiva eurocentrica, ya que o continent americano yera habitato dende feba milenios (unos 30, alto u baixo). Antimás, como s'ha dito muitas vegatas, bi ha evidencia historica que navegants vikingos ya heban plegato a America en a Edat Meya. De totas trazas, o viache de Colombo establió un vinclo definitivo entre Europa y America, que suposó a colonización d'o Nuevo mundo por parti d'as potencias europeas en os sieglos siguients.

Edat Meya tardana

A Edat Meya tardana ye o termin emplegato ta describir a historia europea d'os sieglos XIV y XV. Antes d'este periodo ye l'Alta Edat Meya, y dimpués ye a Edat Moderna (u Renaiximiento).

Arredol d'o 1300, y dimpués de bells sieglos de prosperidat en Europa, o creiximiento s'aturó. Una serie de fambres y plaguas, como a Gran Fambre de 1315-1317 y a Peste Negra, rebaixoron a población a la metat. Ista despoblación fue acompanyata de tensions socials y guerras endemicas; os debantamientos d'os campesins en Francia y Anglaterra y a Guerra d'os Cient Anyos en son dos eixemplos. A unidat d'a Ilesia catolica se crebó por o Gran Scisma d'Occident. Istos escaicimientos han estato clamatos por os historiadors a Crisi d'a Baixa Edat Meya.

D'atro canto, lo sieglo XIV tamién estió un periodo de gran progreso ta las artes y as sciencias. O redescubrimiento d'os textos antigos griegos y romans producioron, con o tiempo, un renaiximiento d'istas dos arias. O proceso principió por medio d'o contacto con os arabes mientres as Cruzatas, pero s'azeleró con a presa de Constantinoble por os turcos otomans, ya que muitos eruditos bizantins se refuchioron en Occident, principalment en Italia. Tan y mientres, a invención d'a imprenta tenió un efecto important en a sociedat europea. Facilitó a espardidura d'a parabra y democratizó l'aprendizache; un resultato derivato en sería o surtimiento d'a Reforma protestant. O creiximiento d'o Imperio Otomán remató con a cayita de Constantinoble en 1453 (l'anyo d'a fin d'a Guerra d'os cient anyos), lo que zarró as posibilidatz de comercio con l'Este. Pero, lo descubrimiento d'America por Cristofo Colombo en 1492, y a navegación arredol d'Africa por Vasco da Gama en 1498 ubrioron nuevas rutas comercials, enfortindo a economia y o poder d'as economías europeas occidentals.

Totz istos escaicimientos marcan a fin d'a Edat Meya y o comencipio d'a Edat Moderna. Cal notar que a división ye artificial, ya que l'aprendizache no desapareixió d'a societat europea, y por tanto, hi haberba prou continuidat entre as civilizacions clasicas y a Edat Moderna. Igualment, os historiadors modernos, principalment en Italia no fablan d'a Baixa Edat Meya, sino d'o renaiximiento d'o sieglo XIV como transición dreita a la era moderna.

Edat Moderna

Se conoix en a sciencia d'a Historia con o nombre d'Edat Moderna a o periodo historico que abraca dende finals d'a Edat Meya dica o prencipios d'a Edat Contemporania, estando asinas o tercer periodo en a Historia d'a Humanidat dende o punto d'anvista cronolochico. Se gosa considerar, seguntes bellos historiadors, que prencipia en 1453 con a cayita de Constantinoble en mans d'os Imperio otomán u en 1492 con a plegata en America de Cristofo Colombo, rematando en 1789 con a Revolución francesa. A branca d'a Historia que tien iste periodo como obchecto d'estudeyo ye dita Historia Moderna.

Ista división ye mas que mas basata en a cultura occidental y tien a ideya implicita d'una Edat Meya escuera que s'alazeta en l'oscurantismo por contraposición a una Edat "Moderna" a on as suyas valors son de modernitat, progreso y razón, reprenendo as valors de l'humanismo. Posteriorment, s'adhibió una quarta edat, a Edat Contemporania, a on a predominancia ye de dos fuerzas socials amaneixitas mientres a Edat Moderna, a burguesía y o capitalismo que ye o suyo corolario.

Antiparte, en una atra perspectiva, mientres a Edat Moderna ye quan America s'incorpora a o territorio d'a civilización occidental, mesmo que bellas partis d'Asia y d'Africa que dica l'inte no teneban conexión, en una rota enta una civilización de traza global.

Isla de Montserrat

Ta atros emplegos d'o toponimo Montserrat se veiga Montserrat (desambigación).A isla de Montserrat ye un Territorio d'Ultramar dependién d'o Reino Unito situato a lo sudeste d'a isla de Puerto Rico, en auguas d'o Mar Caribe. Ye una d'as Islas de Sotavento, que fan parte d'as Antillas Menors u Chicotas Antillas a l o sudueste d'Antigua y a lo norueste de Guadalupe. A isla estió nombrata por a montanya d'o mesmo nombre (Montserrat, situata amán de Barcelona en Espanya) por Cristofo Colombo en 1493.

A suya población ye de 9.245 habitants (estimación de 2004) en una superficie de 102 km², con una densidat de población de 90,6 hab./km².

A capital d'o territorio ye a ciudat de Plymouth, albandonata en 1997 por a erupción d'o volcán Soufriere Hills, y sustituita provisionalment por Brades.

Juan Ponce de León

Juan Ponce de León (Santervás de Campos, Valladolit, se creye que o 8 d'abril de 1460 - †Cuba, chulio de 1521), estió lo conqueridor castellán de Puerto Rico y descubridor de Florida.

D'ascendencia noble, estió pache en a cort de Ferrando lo Catolico y combatió en a conquista d'o Reino de Granada. No se sape si o suyo primer viache a America lo fació con Cristofo Colombo en 1493, u ya con Ovando en 1502. De totas trazas, colaboró con iste en a conquista de La Española, qui le encargó a conquista de l'amanata isla de San Juan Bautista (Puerto Rico) en 1508. Fundó en ixa isla a ciudat de Caparra (hue ye a ciudat de San Juan de Puerto Rico), con l'aduya d'o cacique local, o taíno Agüeybaná.

Estió Gubernador de Puerto Rico en 1508-1509, 1510-1511 y 1515-1519. Mientres os suyos gubiernos organizó as empresa de minería en a isla, y por treballo forzato en rechimen de quasi esclavitut, amás d'as malautias portadas por os conqueridors a l'isla, bi habió una gran mortalera entre os amerindios (o pueblo d'os taínos).

Más tardi descubrió una zona a lo norte a la que clamó A Florida. Fue ferito por os indios Calusa en una d'as suyas posteriors expedicions a la peninsula de Florida y habió de tresladar-se a La Habana, a on morió debito a la ferita. A suya sepoltura ye situata en a seu de Viello Sant Chuan en Puerto Rico.

Libro d'as Marabillas d'o Mundo

O Libro d'as Marabillas d'o Mundo (Livres des merveilles du monde en francés) ye un libro d'o chenero de literatura medieval de viaches escrito por l'anglés Chuan de Mandevilla en 1357. Estió una d'as obras més leitas en Europa en a segunda metat d'o sieglo XIV y en os sieglos XV y XVI. Chuan I d'Aragón en 1380 demandó que se'n fese una copia tradueita dreitament dende un texto anglo-normando. O manuscrito aragonés se troba en El Escorial y perteneixió a la biblioteca d'o conde-duque. Por muito tiempo han considerau a esta versión a sola versión espanyola, pero de feito a obra fue tradueita independientment tamién a lo catalán y lo castellán. As versions castellanas se traducioron dende o latín y una versión fue impresa en Valencia en l'anyo 1540 en uns tiempos de decadencia d'a luenga catalana como luenga de cultura. Manimenos a versión aragonesa ye a sola versión espanyola tradueita dreitament dende l'orichinal anglo-normando.

Chuan de Mandevilla puet estar un pseudonimo y s'ha pensau que l'autor podió estar o medico belga Chuan de Borgonya u un caballero anglés amigo suyo Jean d'Outremeuse.

En o libro tractan de cosas més u menos reals pero con bella cosa d'extraordinario, que feban parte d'as creyencias u conoixencias d'a baixa Edat Meya y que yeran adornadas con bella cosa de fantasía. L'autor bebió en fuents diferents: Odorico de Pordenone, Frai Haitón y Marco Polo entre atros autors. En o libro se puede trobar datos d'intrés historico, cheografico y scientifico, y influyó en Cristofo Colombo y o descubrimiento d'America: l'autor creyeba en a redondeza d'a tierra.

Mar Caribe

A mar Caribe ye una mar de l'Ocián Atlantico, situata a l'este d'America Central. Tamién dita mar d'as Antillas por trobar-se a o sud y ueste de l'arco antillán. En ella se troban as islas Caribes.

Muga a o norte con as Grans Antillas, Cuba, a isla d'A Espanyola en la que se troban Haití y a Republica Dominicana y a isla de Puerto Rico (a o largo d'o Tropico de Cancer); a l'este con as Chicotas Antillas (meridián 60º); a o sud con Venezuela, Colombia y Panamá (paralelo 10º); y a l'ueste con os demás países centroamericans Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Guatemala, Belize y a peninsula de Yucatán, Mexico (meridián 88º).

Marco Polo

Marco Polo (15 de setiembre de 1254-8 de chinero de 1324) naixió y morió en Venecia, y estió lo más famoso d'os viachers d'a Rota d'a Seda.

O pai de Marco Polo y o suyo tío ya heban realizato viaches a Asia antis d'a suya naixencia. Marco Polo teneba 6 anyadas quan o suyo pai y o suyo tío tornoron a marchar ta l'este en o suyo primer viache a China. Quan tornoron a Venecia, Marco Polo ya teneba 15 anyadas y la suya mai heba muerto.

A la fin d'o 1271, reculloron valiosos regalos d'o nuevo Papa Gregorio X con a comanda de lebar-los a lo Gran Khan de China. Asinas, quan Marco Polo teneba 17 anyadas, marchó de Venecia cono suyo pai y o suyo tío ta l'este. Trescruzoron Armenia, Persia y Afganistán ta plegar a China, recorrendo toda la Rota d'a Seda. A tornada la realizó por o mar de China dica Hormuz, an continó lo suyo viache por tierra dica Venecia.

Quan plegó fue feito preso por as autoridatz chenovesas, y mientres estió en a garchola, ditó a un escribano profesional as suyas aventuras. Muitas d'as suyas obserbacions son precisas y comprebables y gracias a er, Occident tenió conoixencia d'aqueras tierras luengas.

Asinas, a suya obra Os viaches de Marco Polo estió, mientres muitas anyadas a referencia. Cristofo Colombo n'estió apasionato lector. En a escuela de Chuan Ferrández d'Heredia traducioron o Libro de Marco Polo. Libros como "La Flor de las Ystorias d'Orient" u o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo" se basoron en parte en "Os viaches de Marco Polo".

Estudios scientificos recients dicen que os viaches y as historias documentatas en o libro Os viaches de Marco Polo son falsos. Istos estudios s'emparan que talment Marco Polo plegó a China - encara que ye poco prebable- pero que ye falso de tot que se reunió con os monarcas d'aquers países. Una d'as mayors pruebas ye que describe o vestuache de l'alta sociedat chinesa como una mezcla entre as vestimentas chenovesas y turcas, an sí que bi estió una larga temporada.

Parque de Santa Catarina

O Parque de Santa Catarina se troba en a ciudat de Funchal y poseye una aria de 36.000 m². Ye un dos parques mas importants d'a ciudat, emplegando-se no nomás ta fer gambadas, sino tamién como puesto ta manifestacions, celebracions populars (como a d'o Día d'o Treballador) u ta realizar chicotz eventos (como exposicions sobre animals).

Sant Cristofo y Nieus

A Federación de Sant Cristofo y Nieus u Saint Kitts y Nevis (en anglés Federation of Saint Kitts and Nevis) ye un país y estato localizato a l'este d'a isla de Cuba, en auguas d'a mar Caribe. A suya población ye de 38.958 habitants (2005) en una superficie de 261 km², con una densidat de población de 148 hab/km². A capital de Sant Cristofo y Nieus ye Basseterre.

Politicament, Sant Cristofo y Nieus s'estructura como una monarquía constitucional dende a suya independencia d'o Reino Unito o 19 de setiembre de 1983, estando o suyo chefe d'estato a reina Isabel II d'o Reino Unito (en fer parte d'a Commonwealth) y o suyo representant o Gubernador Cheneral, Sir Cuthbert Sebastian; o Primer menistro d'o país ye Denzil Douglas.

Cristofo Colombo trobó as islas en o suyo segundo viache t'as Americas, clamando a la primera Cristofo en honor a o suyo santo y a Nuestra Sinyora d'as Nieus a la segunda.

Vasco da Gama

Vasco da Gama u Vasco de Gama (Sines, Reino de Portugal, 1469? - Cochim, India portuguesa, 24 d'aviento de 1524) estió un explorador y navegant portugués. Naixito en o sino d'una familia noble. Estió lo primer europeu que plegó a la India a traviés d'o cabo de Buena Asperanza.

En l'anyo 1497 o rei Manuel o Enfortunato li confitó lo mando d'una flota de quatre naus que teneba como obchectivo ubrir una rota por mar a las islas productoras d'especias. Con ixo se pretendeba equilibrar a ventaixa que o trobo de Cristofo Colombo heba dau a o Reino de Castella y rematar a faina encetata por o rei Enrique o Navegant. A expedición marchó con o prochecto de rodiar a costa africana dica arribar a lo cabo de Buena Asperanza y continar ta l'este, ta ubrir intercambeos comercials y furtar a los arabes o trafico mercantil. En marzo de 1498 a expedición dentró en contacto con bellas comunidatz indichenas que comerciaban con a India, y dos meses dimpués plegoron t'o norte de Calicut (l'actual Calcuta), rematando lo viache que lebó a Vasco da Gama a completar o trobo d'a rota maritima ta la India. Por primera vegata un estato europeu (Portugal) dentraba en contacto directament con a civilización india. A la fin d'agosto de 1499, precedito por una d'as naus d'a expedición, Vasco da Gama tornó a Portugal, premitindo con a suya ixera un exito comercial sin de precedents.

En 1502, o navegant tornó a fer-se a la mar, ista vegata a lo mando d'una armata de vente naus, que ponió os alazetz d'o imperio colonial portugues en apoderar-se de Quiloa (Kilwa) y Sofala, en l'actual Mozambique. Redotó a los arabes y eliminó buena parti d'a suya influencia en o Indico, establindo hechemonía maritima portuguesa en dito ocián, construyendo en Cochin a primera factoría portuguesa en Asia. De tornada ta Lisbona, en 1503, permanixió fuera d'a navegación mientres quasi vente anyadas, dica que fue nombrato virrei d'a India en 1524, puesto an morió poco dimpués d'a suya plegada.

Zheng He

Zheng He (1371-1435) estió un almirant musulmán chinés, explorador y diplomatico naixito de Kunming, provincia de Yunnan.

Estió un d'os exploradors navals más importants d'o sieglo XV, y estió a lo frent de siet expedicions navals entre o 1405 y o 1433, consideratas como as más importants en a historia d'a navegación chinesa.

En atras luengas

This page is based on a Wikipedia article written by authors (here).
Text is available under the CC BY-SA 3.0 license; additional terms may apply.
Images, videos and audio are available under their respective licenses.